خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: امام حسن عسکری (ع) در حدود شش سال امامت خود، در یکی از شدیدترین دوره‌های اختناق عباسی زیستند. دستگاه خلافت، ایشان را در محله‌ی نظامی («عسکر») تحت نظر داشت و رفت‌وآمدها را کنترل می‌کرد. اما جالب اینجاست که همین امامِ در محاصره، موفق شد تشکیلات وکلا را برای دوران غیبت پایه‌ریزی کند، شاگردانی تربیت کند که هر کدام منشأ خیر علمی شدند، و در برابر بزرگ‌ترین فیلسوف عرب زمان خود (اسحاق کندی) چنان استدلالی ارائه دهد که او را از موضع خصمانه‌اش منصرف کند. «خصوصیت بارز» امام عسکری (ع)، فعالیت حداکثری در شرایط حداقلی بود؛ هنر تبدیل محدودیت به فرصت و تبدیل محاصره به سنگر.
هنر امام در سه حوزه و مسئولیت امروز ما
اگر سیره‌ی امام عسکری (ع) را در سه محور «شبکه‌سازی مخفی»، «تربیت نیروی انسانی» و «پاسداری از میراث علمی» خلاصه کنیم، می‌توانیم ببینیم ما در ایران امروز دقیقاً در همین سه محور چه وظایفی داریم.
۱. شبکه‌سازی مخفی: از وکلای سامرا تا رسانه‌های عمومی
امام عسکری (ع) به دلیل خفقان شدید، اجازه نداشتند مستقیماً با توده‌های شیعه در شهرهای دور ارتباط بگیرند. لذا شبکه‌ای از «وکلا» و نمایندگان ایجاد کردند که پیام‌های دینی، وجوهات شرعی و دستورالعمل‌های فکری را منتقل می‌کردند. این شبکه، ستون فقرات تشیع را در بدترین شرایط سیاسی حفظ کرد و زمینه را برای ورود شیعه به عصر غیبت آماده ساخت.
مسئله روز ما: امروز در ایران، ما نه تنها محاصره نیستیم، بلکه صاحب رسانه‌های متعدد، شبکه‌های اجتماعی پرسرعت، و آزادی بیان قانونی برای تبلیغ دین هستیم. اما چقدر از این فضا برای ساختن یک «شبکه‌ی فکری منسجم» استفاده کرده‌ایم؟ گاهی فعالیت‌های ما پراکنده و واکنشی است. وظیفه ما این است که به جای مصرف‌کننده‌ی صرف محتوا، تولیدکننده‌ی هوشمند باشیم و میان اقشار مختلف جامعه (طلبه، دانشجو، هنرمند، کارمند) شبکه‌های ترویج معارف دینی ایجاد کنیم. اگر امام با «نامه‌های محرمانه» پیام می‌رساندند، ما با «پادکست، موشن‌گرافی و متن کوتاه» می‌توانیم پیام برسانیم؛ ابزار عوض شده، اما هدف همان است.
۲. تربیت نیروی انسانی: از راویان حدیث تا کارشناسان رسانه
یکی از درخشان‌ترین اقدامات امام حسن عسکری (ع)، تربیت نسلی از محدثان و متکلمان بود که پس از شهادت ایشان، بار فکری شیعه را به دوش کشیدند. بزرگانی مانند «فضل بن شاذان» یا «ابوهاشم جعفری» در مکتب ایشان پرورش یافتند. امام در اوج فشار نظامی، به فکر سرمایه‌گذاری روی «انسان‌ها» بود.
مسئله روز ما: امروز دشمنان دین، با به‌کارگیری روانشناسان، فیلمنامه‌نویسان و طراحان حرفه‌ای، به جنگ باورهای نسل جوان آمده‌اند. در مقابل، ما گاهی با ابزارهای سنتی و بدون تخصص کافی وارد میدان می‌شویم. مسئولیت ما در ایرانِ دارای آزادی، تربیت «نیروی انسانی متخصصِ رسانه‌ایِ دین‌دار» است. ما باید به جوانان مؤمن، سواد رسانه‌ای، فن بیان، نویسندگی خلاق و مهارت‌های تولید محتوا بیاموزیم. سستی ما در این میدان، در حالی که امام در زندان و پادگان «عسکر» شاگرد تربیت می‌کرد، قابل توجیه نیست.
۳. پاسداری از میراث علمی: از شبهه‌ی کندی تا شبهات اینترنتی
داستان برخورد امام با «اسحاق کندی» یکی از زیباترین تصاویر از جهاد تبیین است. وقتی کندی تصمیم گرفت با جمع‌آوری آیات متشابه، وجود تناقض در قرآن را اثبات کند، امام حسن عسکری (ع) از طریق یکی از شاگردانش به او فرمود: «آیا ممکن نیست گوینده‌ی قرآن، معانی‌ای از این آیات اراده کرده باشد که با برداشت تو متفاوت باشد؟ تو که عرب نیستی و از ظرافت‌های زبان بی‌خبری، چرا آیات را بر فهم ناقص خودت حمل می‌کنی؟» کندی که دریافت حتی از منظر زبان‌شناسی و منطق نیز شکست خورده است، به خطای خود اعتراف کرد و کتابش را سوزاند.
مسئله روز ما: امروز بازار شبهات در فضای مجازی داغ است. هر روز کلیپ‌هایی علیه عدل الهی، حجاب، فلسفه احکام و... منتشر می‌شود. آیا ما پاسخ‌هایمان به اندازه‌ی شبهات، سریع، هنرمندانه و اقناع‌کننده است؟ امام عسکری (ع) برای منصرف کردن کندی، نه با تکفیر و برخورد احساسی، بلکه با «استدلال در چارچوب فهم مخاطب» وارد شد. ما در رسانه‌های امروز باید این هنر را بیاموزیم که با زبان مخاطب به شبهه پاسخ دهیم، در قالب‌های جذاب و بدون عصبانیت. وقتی امام در خفقان سامرا اجازه نداد یک کتاب شبهه‌برانگیز منتشر شود، ما در فضای باز اینترنت چگونه اجازه می‌دهیم شبهات بدون پاسخ بمانند؟
مقایسه‌ی شرایط ما با امام حسن عسکری (ع) واقعاً تأمل‌برانگیز است. ایشان با دیوارهای بلند کاخ نظامی، جاسوسان عباسی، و محدودیت کامل ارتباطات مواجه بود؛ اما حتی یک روز از عمر شریف خود را برای تثبیت و گسترش معارف اهل بیت (ع) بیهوده نگذراند. ایشان در همان شرایط، هم مرزهای علمی را فتح کرد، هم مرزهای تشکیلاتی را.
امروز ما در ایران امنیت داریم، آزادی بیان داریم، به اینترنت و ابزارهای پیشرفته دسترسی داریم و مهم‌تر از همه، حکومتی داریم که بر پایه‌ی ولایت اهل بیت (ع) شکل گرفته است. اگر با این همه نعمت و فرصت، در رسانه‌ها منفعل باشیم، در برابر تاریخ و در برابر صاحب‌الزمان (عج) مسئول و شرمنده‌ایم.
مسئولیت ما روشن است: فعال شدن در میدان رسانه، با همان اخلاص و هوشمندی که امام عسکری (ع) در میدان خفقان داشت. باید از لاکِ مصرف‌کنندگی بیرون بیاییم و هر کدام به اندازه‌ی توان خود – با یک قلم، یک میکروفون، یک دوربین یا حتی یک بازنشر هوشمندانه – سرباز رسانه‌ای امام زمان (عج) باشیم. اگر امام در زندان توانست جهان را دگرگون کند، ما با این آزادی، هیچ بهانه‌ای برای سستی نداریم.
زهرا صالحی فر، کارشناس ارشد قرآن و حدیث، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت رسانه
منابع
۱. کتاب «حیاة الإمام العسکری (ع)» نوشتهٔ محمدجواد طبسی
۲. کتاب «منتهی الآمال» نوشتهٔ شیخ عباس قمی (باب چهاردهم: در تاریخ امام حسن عسکری علیه‌السلام)
نظر شما