خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)_ابنا: در فرهنگ غنی اسلام، روابط انسانی بر پایهای از اخلاق، محبت و گذشت بنا نهاده شده است. یکی از بنمایههای اساسی این فرهنگ، آیه شریفه «خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ» (اعراف، ۱۹۹) است. این آیه، که خطاب به پیامبر اکرم (ص) نازل شده، در حقیقت منشور اخلاقی زیستن در کنار دیگران است.
سه اصل بنیادین در یک آیه
این آیه، سه دستورالعمل کلیدی برای تعامل سالم اجتماعی ارائه میدهد:
1. گذشت پیشه کن (خُذِ الْعَفْوَ): یعنی از لغزشها و خطاهای دیگران به سادگی درگذر و سختگیری را کنار بگذار. عفو کردن، به معنای نادیده گرفتن حق خود نیست، بلکه نشانهی بلندی همت و بزرگواری است.
2. به نیکی فرمان ده (وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ): تنها گذشت کافی نیست؛ باید جامعه را به سوی کارهای پسندیده و عرفِ نیکو سوق داد. این بخش، جنبه فعال و اصلاحگرایانه اخلاق اسلامی را نشان میدهد.
3. از نادانان روی بگردان (وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ): در برابر رفتارهای نابخردانه و لجاجت جاهلان، بهترین واکنش، دوری گزیدن و پاسخ ندادن به بیاخلقی است. این رویگردانی از سرِ ضعف نیست، بلکه نشانه قدرت خویشتنداری است.
بخشش؛ ویژه قهرمانان اخلاق
اسلام، گذشت را نه یک رفتار عادی، بلکه صفت قهرمانان اخلاق میداند. قهرمان واقعی کسی نیست که در لحظه قدرت، انتقام میگیرد، بلکه کسی است که میتواند ببخشد. زیباترین تجسم این اصل، در رفتار یوسف صدیق (ع) دیده میشود. او پس از سالها رنج و فراق، در اوج قدرت و حاکمیت بر مصر، زمانی که برادران خاطی در برابر او سرافکنده بودند، نگفت: «به سزای عملتان میرسید»، بلکه فرمود: «لا تَثْرِیبَ عَلَیْکُمُ الْیَوْمَ» (یوسف، ۹۲)؛ «امروز هیچ سرزنشی بر شما نیست.»
این جمله، نقطه عطف فرهنگ عذرخواهی و گذشت در اسلام است. بر اساس آموزههای قرآنی، اگر خطاکار عذرخواهی کند و بازگردد، نه تنها باید پذیرفته شود، بلکه بهتر است همچون یوسف، حتی سرزنش زبانی هم از او دریغ گردد.
از عذرخواهی تا بخشش
فرهنگ قرآنی «خُذِ الْعَفْوَ» به ما میآموزد که جامعه سالم، جامعهای است که در آن:
· افراد قدرت پذیرش عذرخواهی را داشته باشند.
· بخشش نه از موضع ضعف، بلکه از جایگاه قدرت اخلاقی انجام شود.
· در برابر نادانی، سکوت و رویگردانی هوشمندانه جایگزین درگیری بیحاصل گردد.
اگر هر یک از ما در خانواده، محیط کار و جامعه، این سه اصل را سرلوحه زندگی خود قرار دهیم، بسیاری از کینهها و دشمنیها جای خود را به مهر و آرامش خواهد داد. به راستی که «خُذِ الْعَفْوَ» نسخهای برای حیات طیبه است.
نویسنده: فاطمه پورعباس
نظر شما