خبرگزاری بین المللی اهل بیت (ع)_ ابنا: شخصیت رهبران بزرگ و تاریخساز، همواره ریشه در زیستبوم تربیتی، اصالت خانوادگی و تجربیات دوران کودکی و جوانی آنان دارد. متون و خاطراتِ روایتشده از زبان حضرت آیتالله خامنهای، فضایی پر از معنویت، قناعت، علمآموزی سختگیرانه و پیوندهای عمیق عاطفی را ترسیم میکند که پایههای فکری و عملی رهبر عالیمقام جمهوری اسلامی ایران بر آن بنا شده است.
۱. اصالت خانوادگی و امتداد تاریخی مبارزه و هجرت
تحلیل شجرهنامه ایشان که به تایید عالم بزرگی چون علامه طباطبایی رسیده است، نشان از ریشهدار بودن این خاندان در تاریخ اسلام و ایران دارد. نسب ایشان با واسطه به امام سجاد (ع) میرسد. نکته قابل توجه در تاریخچه این خاندان، مسأله «هجرت و مبارزه» است. اجداد ایشان (مانند سلطان سیداحمد) به دلیل ظلم حاکمان عباسی و به جرم حقطلبی، به مناطق مرکزی ایران پناه آورده و به شهادت رسیدهاند. این تبارشناسی نشان میدهد که روحیه ظلمستیزی، پیوند با تودههای مردم و هجرت در راه عقیده، یک میراث تاریخی در کالبد این خاندان است که بعدها از تفرش به خطه آذربایجان (خامنه و تبریز) و سپس به مشهد امتداد یافته است. علاقه ایشان به درک این ریشههای هویتی تا آنجا بود که سفرهایی به تبریز و خامنه داشتند تا خانه پدربزرگ را بیابند و با اقوام و پیشینه خویش از نزدیک تجدید دیدار کنند.
۲. زیستِ اقتصادی: تجسم قناعت، سادهزیستی و بیاعتنایی به دنیا
یکی از برجستهترین مفاهیم در خاطرات ایشان، وضعیت اقتصادی خانواده و روحیه حاکم بر آن است. زندگی در خانهای کوچک، استفاده از اتاقِ سرد و مرطوب زیرزمین برای مطالعه با کمترین امکانات (یک گلیم و والور)، و پناه بردن به سایه دیوار در عصرهای گرم تابستان، تصویری از فقر آمیخته با شرافت را نشان میدهد. کانون این خانه ساده، «اتاقبزرگه» متعلق به پدر بود؛ اتاقی با سه طاقچه پر از کتاب که هم محل درس و بحث و هم محل پذیرایی از مهمانان پرشمار خانواده آنان بود، آن هم با سادهترین امکانات و کتریِ همیشه جوشان روی یک چراغ خوراکپزی. ویژگی شگفتانگیز این خانواده، به تعبیر ایشان، «بیرغبتی به افزایش زخارف دنیایی» در پدر و مادر است؛ تا جایی که خانه پدری در مشهد، پس از چهل سال هیچ تغییری در ظاهر و امکانات نمیکند. این سیره عملی پدر، بعدها به الگوی بنیادین زندگی خود آیتالله خامنهای در دوران پیش و پس از انقلاب تبدیل میشود؛ رهبری که سادهزیستی را نه یک شعار، بلکه تمرینی موروثی و درونیشده میداند.
۳. زیستِ علمی، انضباط فردی و تابآوری
پدر ایشان، مرحوم آیتالله سیدجواد خامنهای، شخصیتی منضبط، دائمالمطالعه و غرق در فضای علمی خویش بوده است. زیستِ پدر در خانه، شبیه به «طلبهای در حجره» توصیف شده است؛ همواره در حال مطالعه. حق عظیم پدریِ ایشان بر گردن آیتالله خامنهای، تدریس دروس حوزوی با وجود اختلاف سنی ۴۵ ساله است. تحمل مطالعه در اتاق سرد زمستانی (گاهی با رفتن زیر عبا برای گرم شدن) و تدریس سختگیرانه، نشاندهنده روحیه مجاهدت علمی در سنین نوجوانی است که شالوده فقاهت و تسلط علمی امروز ایشان را بنا نهاده است. این روحیه تلاشگرانه، بعدها در قالب سحرخیزی، آغاز روز کاری از ساعت ۵ صبح و اعتقاد به بیمعنا بودن «بازنشستگی» در مسیر انجام وظیفه، تجلی یافت. در کنار این کار مداوم، ایشان همواره به ورزش (بهویژه کوهپیمایی) اهتمام جدی داشته و آن را برای حفظ سلامت جسم و روان به همه اقشار جامعه توصیه میکنند.
۴. درهمتنیدگی معنویت، ادبیات و تعاملات اجتماعی (نقش اجداد و مادر)
شخصیت آیتالله خامنهای، تلفیقی از زهد و علمِ پدر، و ذوق، لطافت و مردمداریِ اجداد و مادر است:
مردمداری و سیاست: پدربزرگ پدری (آقاسیدحسین)، پیشنماز مسجد جامع تبریز، عالمی بهشدت اجتماعی، سخی و پناهگاه مردم (حتی با تردد با یک مرکب ساده در سطح شهر) در دوران پرالتهاب مشروطه بوده است. این ویژگی، مستقیماً در سیره اجتماعی رهبر انقلاب تجلی یافته است.
عرفان، دعا و ادبیات: پدربزرگ مادری (آقاسیدهاشم میردامادی)، عالمی زاهد و شیرینسخن بوده است. ارتباط او با عرفای بزرگ نجف و نوشتن یادداشتهای عرفانی بر حاشیه غزل حافظ، تأثیری شگرف بر ذائقه فرهنگی آیتالله خامنهای گذاشته است؛ بهطوری که ایشان از کودکی با دیوان حافظ مأنوس شده و بعدها به پیوند عمیق با شاهنامه فردوسی (و استخراج حکمت قرآنی از آن) میرسند.
انس با معنویات: تصویر دعای عرفه طولانی در زیر آفتاب حیاط به همراه مادر، و حفظ کردن زیارت امینالله و جامعه کبیره در کودکی به واسطه همراهی شبانه با پدر در حرم امام رضا (ع)، نشاندهنده نهادینه شدن عمیقترین مفاهیم معنوی از سنین پایه است.
اثرپذیری فرهنگی: عشق و احترام به مادربزرگِ مادری (بیبیِ یزدی)، باعث ایجاد یک نگاه مثبت و فرهنگی به خطه یزد و مردمان آن در خانواده ایشان شده است که نشاندهنده لطافت روحی و قدرشناسی خانوادگی است.
۵. سیره خانوادگی و تربیت فرزند: از بافتن موی دختر تا توصیه به سازش
در لابلای این روایات، بُعد بسیار لطیف و کمتردیدهشدهای از جایگاه «پدر» در سیره ایشان به چشم میخورد. ماجرای شانه کردن و بافتن موی دختر خردسال با یک دستِ مجروح برای بردن او به دیدار امام خمینی (ره)، اوج عطوفت پدری و اهمیت دادن به خواستههای کودک را نشان میدهد. تأثیر این تربیت عمیقِ دینی در فرزندان نیز مشهود بود؛ چنانکه در دوران حبس ایشان در زندانهای پهلوی، فرزند خردسالشان (آقا مجتبی) با همان لسان کودکی برای آزادی پدر به امام رضا (ع) متوسل میشد. همچنین در حوزه تشکیل خانواده، سیره ایشان پرهیز از تکلف است؛ ایشان با الگوگیری از امام راحل، کاربردیترین نصیحت را به زوجهای جوان تنها در یک جمله خلاصه میکنند: «بروید با هم بسازید»؛ که نشان از نگاه واقعبینانه ایشان به نهاد خانواده دارد.
۶. سیره سیاسی و اجتماعی: تکیه بر جوانان و تسلیم در برابر تکلیف
در عرصه کلان، اعتماد عمیق به ظرفیتهای انسانی، بُعد مهمی از کنشگری ایشان است؛ همانگونه که در حماسه آزادسازی خرمشهر، پیروزی را نه در تجهیزات نظامی، بلکه «اراده، هوش و نیروی جوانی» رزمندگان میدانند. همچنین یکی از مهمترین بخشهای این روایات، حس درونی ایشان نسبت به مقام «رهبری» است. روایتی تکاندهنده از شب قبل از انتخاب ایشان به رهبری وجود دارد؛ جایی که با تضرع به درگاه خداوند التماس میکنند که اگر این مقام برای دین و آخرتشان اندکی زیان دارد، مانع از تحقق آن شود. ایشان خود را طلبهای معمولی میدانستند و از پذیرش قدرت اِبا داشتند، اما هنگامی که بار این تکلیف شرعی و ملی بر دوششان نهاده شد، با تأسی به آیه قرآن «خُذها بِقُوَّة» (آن را با قدرت بگیر)، با تمام توان و صلابت وارد میدان شدند.
بررسی روایات شخصی حضرت آیتالله خامنهای اثبات میکند که شخصیت امروز ایشان، محصول یک تصادف تاریخی نیست؛ بلکه میوه درختی است که ریشه در تاریخ مبارزات شیعه دارد و با آب زهد، قناعت، سختکوشی بیوقفه، انس با مناجات، ذوق ادبی و مردمداری آبیاری شده است. سبک زندگی ایشان تلفیقی است از «صلابت، نظم و سختگیری در اصول» (میراث پدری) و «لطافت، ادبیات و ارتباط گرم با جامعه» (میراث مادری و اجدادی)؛ ویژگیهایی که او را در جایگاه رهبری، به شخصیتی جامعالاطراف، فرهنگدوست و در عین حال قاطع و استوار تبدیل کرده است (1).
پینوشت
(1) رک: خامنهای، سیدعلی. (۱۴۰۲). روایت آقا: خاطرات حضرت آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای از زندگی پدر بزرگوارشان. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی؛ همچنین رسانه حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای
نظر شما