نجات‌یافتگان در امت اسلامی چه کسانی هستند؟

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: یکی از مباحث بنیادین در معارف اهل‌بیت(ع)، تبیین معیارهای تشیّع حقیقی و شناخت ویژگی‌های پیروان راستین امیرالمؤمنین(ع) است. بر اساس روایات، امت اسلامی پس از پیامبر اکرم(ص) مانند امت حضرت عیسی(ع) به جریان‌های مختلفی تقسیم شده‌اند و تنها گروهی نجات خواهند یافت که بر محور حق و ولایت الهی اهل‌بیت(ع) باقی بمانند.

در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) خطاب به امیرالمؤمنین(ع)، بیان شده است که امت اسلامی همانند امت حضرت عیسی(ع) به سه گروه تقسیم می‌شوند.

۱- گروه نخست: مومنان و شیعیان امیرالمؤمنین(ع)

«شِیعَتُکَ وَهُمُ الْمُؤْمِنُونَ؛ شیعیان تو و آنان مؤمنان هستند».

اولین گروه، شیعیان امیرالمؤمنین(ع) هستند که به عنوان مؤمنان معرفی شده‌اند و جایگاه آنان مانند حواریون در میان پیروان حضرت عیسی(ع) دانسته شده است. این گروه، مسیر هدایت را با پذیرش ولایت امیرالمؤمنین(ع) دنبال می‌کنند.

۲- گروه دوم: دشمنان امیرالمؤمنین(ع)

«فِرْقَةٌ أَعْدَاؤُکَ وَهُمُ النَّاکِثُونَ؛ گروهی دشمنان تو هستند و آنان پیمان‌شکنان‌اند».

دومین گروه، کسانی هستند که در برابر ولایت امیرالمؤمنین(ع) ایستادند و پیمان‌شکنی کردند. این گروه در روایت با عنوان «ناکثون» معرفی شده‌اند؛ یعنی کسانی که عهد و پیمان خود را شکستند و همانند یهودیان قوم حضرت عیسی(ع)، از مسیر حق فاصله گرفتند.

۳- گروه سوم: غالیان دربارۀ مقام امیرالمؤمنین(ع)

«فِرْقَةٌ تَغْلُوا فِیکَ وَهُمُ الْجَاحِدُونَ؛ گروهی که درباره تو غلو می‌کنند و آنان منکران هستند».

گروه سوم کسانی هستند که در مقام امیرالمؤمنین(ع) دچار غلو شدند. اگرچه ظاهر سخن آنان همراه با بزرگداشت امام است، اما با نسبت دادن جایگاه‌هایی فراتر از مقام بندگی و ولایت الهی، حقیقت مقام امام را تحریف می‌کنند؛ همان‌گونه که در میان پیروان حضرت عیسی(ع) نیز گروهی با غلو، آن حضرت را از جایگاه پیامبری به مقام الوهیت رساندند.

«فَأَنتَ و شیعَتُکَ و مُحِبُّ شیعَتِکَ فِی الجَنَّةِ  و عَدُوُّکَ وَ الغالی فیکَ فِی النّارِ» (همان)؛ از میان این سه جریان، تنها گروه نخست یعنی شیعیان حقیقی امیرالمؤمنین(ع) اهل نجات و رستگاری خواهند بود و دو گروه دیگر به دلیل انحراف از مسیر حق، گرفتار پیامدهای اعمال خویش می‌شوند. (کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ص169)

در ادامه و در این نوشتار، به بیان ویژگی‌های گروه اول پرداخته شده و شیعیان واقعی معرفی می‌گردد.

خصوصیات شیعیان امیرالمؤمنین(ع)

شیعیان امیرالمؤمنین(ع) در روایات اهل‌بیت(ع) به عنوان مؤمنان حقیقی معرفی شده‌اند. البته شیعه بودن تنها یک عنوان انتسابی و کلامی نیست، بلکه حقیقتی است که باید در ایمان، معرفت، اخلاق، رفتار و سبک زندگی فردی و اجتماعی انسان آشکار شود. از این رو، ائمه معصومین(ع) در روایات مختلف، شاخصه‌های شیعه واقعی را بیان فرموده‌اند.

امیرالمؤمنین(ع) در بیان خصوصیت‌ شیعیان، ویژگی‌های این گروه نجات‌یافته را این‌گونه بیان فرمودند: گروه رستگار، هدایت‌یافته، مؤمن، مسلمان و رشد یافته، کسانی هستند که به من اعتماد دارند، تسلیم فرمان من هستند، از من اطاعت می‌کنند، از دشمنانم بیزاری می‌جویند، مرا دوست دارند و با دشمنانم دشمنی می‌ورزند (کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ص169).

بر اساس این روایت، شیعه واقعی کسی است که علاوه بر ایمان در مقام عمل نیز تسلیم فرمان و تحت ولایت ائمه معصوم(ع) باشد. ولایت در اندیشه شیعی بر پایه شناخت و معرفت استوار است، بدان معنا که پیروی از امام، زمانی ارزشمند است که بر اساس شناخت جایگاه الهی او و با آگاهی از مبانی قرآن و سنت پیامبر(ص) شکل گیرد (همان).

شاخصه‌های رفتار فردی و اجتماعی شیعیان حقیقی

شیعه حقیقی در نگاه اهل‌بیت(ع)، تنها به محبت قلبی نسبت به خاندان پیامبر(ص) محدود نمی‌شود؛ بلکه این محبت باید در رفتار فردی و اجتماعی انسان ظهور یابد. ازاین‌رو، ائمه معصومین(ع) شاخصه‌هایی مانند ولایت‌پذیری، اخلاق نیکو، تقوا، مجاهدت، خدمت به مردم، رعایت حدود الهی و... را از نشانه‌های پیروان واقعی خود معرفی کرده‌اند.

یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های شیعه، پیوند اجتماعی بر محور ولایت اهل‌بیت(ع) است. محبت اهل‌بیت(ع) هنگامی حقیقت خود را آشکار می‌کند که به همدلی مؤمنان، تقویت روابط ایمانی و تلاش برای احیای معارف الهی منجر شود.

امام باقر(ع) در معرفی شیعیان امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند: ... همانا شیعیان علیّ‌ علیه‌السلام تواضع کنندگان و فداکاران نسبت به ولایت ما هستند که در مودّت ما با یکدیگر دوستند، در زنده نگه داشتن امر ولایت ما با یکدیگر دید و بازدید دارند، اگر غضبناک شوند ستم نمی‌کنند، اگر شادمان و در رفاه باشند اسراف نمی‌کنند، برای همسایگان برکت و با شریکان سلیم و هماهنگ هستند (خصال, ج۲, ص۳۹۷)

اخلاق اجتماعی، از ویژگی‌های جدایی‌ناپذیر شیعه حقیقی است. او در برخورد با دیگران، حتی در شرایط اختلاف یا ناراحتی، از مسیر عدالت و انصاف خارج نمی‌شود و حضور او در جامعه، منشأ خیر و آرامش خواهد بود.

امام صادق(ع) در بیان شاخصه‌های شیعه حقیقی، پیروان راستین خود را چنین معرفی می‌کنند: ... شیعه علی(ع) کسی است که شکم و شهوت خود را (از حرام و امور مشتبه) حفظ کند، (در مسیر حق) تلاش و مجاهدت داشته باشد، برای پروردگار خویش عمل کند، به پاداش الهی امیدوار و از کیفر او بیمناک باشد؛ پس هرگاه چنین افرادی را دیدی، آنان شیعیان جعفری هستند. (اصول کافی، ج3، ص329)

بطور خلاصه با توجه به آنچه در قرآن و روایات آمده، می‌توان گفت: شیعیان از خدا و اولی الامر اطاعت کرده (آل عمران/۳۱-۳۲-۱۳۲؛ النساء/۵۹) و  از گرایش به مذاهب باطل خودداری می‌کنند (کافی، ج۲، ص۷۳). از خدا در نهان و آشکار بیمناک بوده (بحارالانوار، ج۶۸، ص۴۱) و دارای قلبی مطمئن به ذکر الله هستند (همان، ج۳۵، ص۴۰۵). در شادی ائمه(ع)، شاد و در اندوه ایشان اندوهگین هستند (جامع‌الأخبار، ص۵۰۸)، محبت، تولی و تبری از خصلت آنان بوده (بحارالانوار، ج۵۱، ص۱۵۱، ح۶) و از غلو پرهیز می‌کنند (همان، ج۲۵، ص۲۶۵)، با زبان و قلب همراه اهل‌بیت(ع) هستند، از هدایت و سیره آنان پیروی می‌کنند و در رفتار و عمل، روش معصومان(ع) را الگو قرار می‌دهند. (وسائل‌الشیعة، ج11، ص196،ح۱۹)، به زیارت امامان و صالحان رفته (همان، ج۶، ص۳۳۲، ح1) و در برابر امامان(ع) تسلیم هستند (همان، ج۱۸، ص۸۳ ، ح۲۵)، مایه زینت و سربلندی اهل‌بیت(ع) هستند، نه موجب سرزنش و سرافکندگی آنان، با مردم به نیکی سخن می‌گویند و زبان خود را از گفتار بیهوده و سخنان زشت حفظ می‌کنند (همان، ج۸، ص۵۳۵، ح۱۸). آنها دارای فضایل و مکارم اخلاقی همچون صبر، صداقت، فهم، حلم و... هستند (امالی، شیخ مفید، ج1، ص ۱۹۲) و می‌دانند در نماز و اسرار و مواسات آزموده خواهند شد پس در انجام آنان مواظبت دارند (بحارالانوار، ج۸۳، ص۲۲، ح۴۰)، نماز شب می‌خوانند و اهل تهجد هستند (وسائل الشیعه، ج۵، ص۲۷۴، ح۲۶)، با مردم هم‌دردی کرده و خیررسان آنان می‌باشند (کافی، ج۲، ص۱۷۳، ح11) و در کارهای خیر پیشتاز بوده (بحارالانوار، ج۶۸، ص۲۰، ح۳۳) و معیارهای اساسی و اسلامی در رفتار اجتماعی را رعایت می‌کنند (کافی، ج۲، ص۲۳۶، ح24)، از شهوات پرهیز کرده (کافی، ج۲، ص۲۳۳، ح9) و دارای ورع و اجتهاد هستند (بحارالانوار، ج۶۶، ص۴۹۳) و... .  طبق روایات متعدد، شیعیان واقعی از رستگاران خواهند بود و جایگاهشان بهشت می‌باشد.
بر اساس روایات اهل‌بیت(ع)، شیعه حقیقی تنها به محبت و ادعا شناخته نمی‌شود، بلکه با ولایت‌پذیری، تقوا، اخلاق نیکو و پیروی عملی از سیره معصومان(ع) شناخته می‌شود. گروه نجات‌یافته کسانی هستند که ایمان و محبت به اهل‌بیت(ع) را در رفتار و سبک زندگی خود متجلی سازند.

طاهره ندیمی تهرانی، دکترای قرآن و حدیث، محقق و پژوهشگر

منابع:

أصول الکافی، کلینی، محمد بن یعقوب، مترجم: مصطفوی، سید جواد، کتاب فروشی علمیه اسلامیه، ‌تهران‌، 1369 ش‌، چاپ اول‌،

الأمالی، مفید، محمد بن محمد، محقق / مصحح: استاد ولی، حسین وغفاری علی اکبر، کنگره شیخ مفید - قم‌،  1413 ق، ‌چاپ اول‌.

بحار الأنوار، مجلسی، محمّد باقر، ط مؤسسة الوفاء، 1403ق، چاپ دوم.

جامع الأخبار، سبزواری، محمد، محقق:علاء آل جعفر، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث ـ قم، بی تا.

خصال‌، ابن بابویه، محمد بن علی‌، محقق / مصحح: غفاری، علی اکبر، تعداد جلد: 2، جامعه مدرسین -  قم،  1362 ش‌، چاپ اول‌.

کتاب سلیم بن قیس الهلالی، سلیم بن قیس الهلالی العامری، تحقیق: محمد باقر الانصاری الزنجانی، نشر الهادی - قم ، ایران، 1378ش، چاپ اول‌.

وسائل الشیعة، حر عاملی، محمد حسن، تحقیق: أبی الحسن شعرانی، دار احیاء التراث العربی، بیروت – لبنان، بی تا.

..........................

پایان پیام