به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ «رجب طیب اردوغان» رئیس‌جمهور ترکیه، امروز یکشنبه به منطقه قره‌باغ در جمهوری آذربایجان، سفر کرد. این سفر به دعوت «الهام علی‌اف» همتای آذربایجانی او و با هدف شرکت در مراسمی انجام می‌شود که باکو به مناسبت «روز پیروزی» برگزار کرده است. این دیدار در سطحی عالی و با هدف مهار تنش‌های پنهانی صورت می‌گیرد که اخیراً در روابط ترکیه و جمهوری آذربایجان پدیدار شده است.
براساس گزارش شبکه الجزیره، اردوغان را در این سفر هیئتی همراهی می‌کند که «امینه اردوغان» همسر او، «هاکان فیدان» وزیر امور خارجه، «ابراهیم کالین» رئیس سازمان اطلاعات ملی ترکیه، «برهان‌الدین دوران» رئیس اداره ارتباطات ریاست‌جمهوری و شماری از وزیران و نمایندگان پارلمان در آن حضور دارند. ترکیب این هیئت، اهمیت سفر رئیس جمهور ترکیه به جمهوری آذربایجان در مقطع حساس کنونی را نشان می‌دهد.
قرار است دو رئیس‌جمهور در دیداری دوجانبه، زمینه‌های همکاری و تحولات پرونده‌های منطقه‌ای را بررسی کنند. این دیدار در شرایطی انجام می‌شود که اختلافی بین ترکیه و جمهوری آذبایجان در خصوص تصمیم باکو برای اعمال محدودیت‌هایی درباره پوشیدن حجاب در مدارس جمهوری آذربایجان بر سر زبان‌ها افتاده است.
بحران حجاب؛ جرقه تنش میان آنکارا و باکو
با وجود شعار تاریخی «یک ملت، دو دولت» که استحکام ائتلاف سیاسی و نظامی دو کشور را خلاصه می‌کند، تنش‌ها در سپتامبر گذشته آشکار شد. زمانی که باکو مقررات تازه‌ای درباره پوشش دانش‌آموزان تصویب کرد که بر اساس آن، لباس‌های ناسازگار با اصول سکولاریسم ممنوع شدند.
اگرچه در این مقررات به‌صراحت نامی از حجاب برده نشده بود، گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه از ورود دانش‌آموزان محجبه به مدارس جمهوری آذربایجان، جلوگیری شده است. موضوعی که موجی از انتقادها را در آنکارا برانگیخت.
حزب حاکم «عدالت و توسعه» ترکیه از طرف آذربایجانی خود خواست این محدودیت‌ها را لغو کند. بحران زمانی شدت گرفت که «اوکتای سارال» مشاور ارشد اردوغان از سیاست جدید باکو انتقاد کرد و جمهوری آذربایجان نیز این اظهارات را دخالت در امور داخلی خود دانست.
در پی این اتفاق، اردوغان مشاور خود را برکنار کرد تا از خشم مقام‌های آذربایجانی بکاهد. با این حال، علی‌اف در اواخر اکتبر گذشته در نشست سران کشورهای ترک‌زبان در آنکارا شرکت نکرد و تنها وزیر امور خارجه خود را به این نشست فرستاد.
اردوغان پیش از حرکت به سوی باکو اعلام کرد که هیچ مانعی وجود ندارد که برادری میان ترکیه و جمهوری آذربایجان نتواند از آن عبور کند. این اظهارات اشاره‌ای آشکار به تمایل او برای پایان دادن به اختلاف‌ها بود.
فهرست ممنوع‌الورودها؛ محدودیت ورود ۳۱ چهره ترکیه‌ای به جمهوری آذربایجان
تنش‌ها تنها به اظهارات مقام‌های دو کشور محدود نماند و در ۲۱ اکتبر گذشته، باکو از ورود ۳۱ چهره سرشناس ترکیه به خاک خود جلوگیری کرد.
این فهرست شامل چهره‌های سیاسی، رسانه‌ای و مذهبی ترکیه از جمله «فاتح اربکان» رئیس حزب «رفاه دوباره»، «عمر اولتاش» رئیس حزب «زمین»، «عمر فاروق گرگرلی‌اوغلو» نماینده پارلمان ترکیه، «محمد بوینوکالین» امام پیشین مسجد ایاصوفیه، «آدم اوزکوسه» روزنامه‌نگار و «یوسف کاپلان» نویسنده بود.
باکو این تصمیم را با استناد به اظهارات و مطالب منتشرشده در اینترنت و شبکه‌های اجتماعی توجیه کرد. مطالبی که به گفته مقام‌های آذربایجانی، حاکمیت، امنیت ملی و نظام قانون اساسی این کشور را هدف قرار داده و دربردارنده دعوت به تغییر قدرت از طریق زور و تحریک به خشونت و نفرت دینی بوده‌اند. با این حال، مقام‌های آذربایجان نمونه‌های مشخصی از اظهارات منتسب به هر یک از این افراد ارائه نکردند.
در همین ارتباط، دادستانی کل جمهوری آذربایجان از اقدام جداگانه‌ای علیه هفت تبعه ترکیه خبر داد و اعلام کرد که این افراد در چارچوب تحقیقاتی با اتهام دعوت به تغییر نظام از طریق زور و تحریک به نفرت دینی تحت تعقیب هستند. این اقدام با تصمیم ممنوعیت ورود ۳۱ نفر به کشور آذربایجان تفاوت دارد.
اختلاف‌های ژئوپلیتیکی؛ فراتر از مسئله حجاب
تحلیلگران معتقدند تنش کنونی فراتر از موضوع حجاب است و اختلاف دیدگاه‌های ژئوپلیتیکی دو کشور و تفاوت نگاه آن‌ها به جایگاه دین را بازتاب می‌دهد.
«الهان شاهین‌اوغلو» مدیر مرکز پژوهشی «اطلس» در باکو در گفت‌وگو با خبرگزاری فرانسه می‌گوید: باکو خود را برادر کوچک‌تر این ائتلاف نمی‌داند و بر روابطی مبتنی بر مشارکت برابر تأکید دارد.
«گونول تول» پژوهشگر مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، نیز به این خبرگزاری گفته است که اختلاف بر سر حجاب، نشانه شکافی عمیق‌تر است. شکافی که به حاکمیت جمهوری آذربایجان، نفوذ آنکارا و تفاوت سیاست‌های دو کشور در قبال رژیم صهیونیستی و ارمنستان مربوط می‌شود.
جمهوری آذربایجان روابط نزدیکی با رژیم صهیونیستی دارد. کشوری که در جنگ شش‌هفته‌ای با ارمنستان در سال ۲۰۲۰ میلادی به باکو سلاح رساند. در مقابل، اردوغان رژیم صهیونیستی را به ارتکاب نسل‌کشی در غزه متهم می‌کند و روابط خود را با جنبش‌های مقاومت فلسطینی حفظ کرده است.
از سوی دیگر، جمهوری آذربایجان در حمله‌ای برق‌آسا در سال ۲۰۲۳ میلادی و با حمایت ترکیه، کنترل کامل منطقه قره‌باغ را به دست گرفت.
ترکیه همچنین مسیر عادی‌سازی روابط با ارمنستان را دنبال می‌کند. این در حالی است که تنش میان باکو و ایروان همچنان ادامه دارد.
با وجود این اختلاف‌های عمیق، ناظران معتقدند منافع راهبردی همچنان نقش عامل بازدارنده در برابر گسترش تنش‌ها را ایفا می‌کند. پیوندهای نظامی و هماهنگی در بخش انرژی برای هر دو کشور اهمیت حیاتی دارد. زیرا ترکیه مسیر راهبردی اصلی صادرات نفت و گاز جمهوری آذربایجان به بازارهای غربی به شمار می‌رود.
اردوغان امیدوار است با شرکت در مراسم گرامیداشت آزادسازی شهر «شوشا» در قره‌باغ ــ که با حمایت تعیین‌کننده ترکیه محقق شد ــ جهت‌گیری روابط دو کشور را بار دیگر به سمت ثبات و احیای مناسبات مبتنی بر شعار «یک ملت، دو دولت» تغییر دهد.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما