نشانه‌های بلوغ اجتماعی در عراق امروز

خبرگزاری اهل‌بیت(ع) ابنا:

عراق امروز اگرچه همچنان با بحران‌های ساختاری در سیاست، اقتصاد و حکمرانی دست‌به‌گریبان است، اما در لایه‌های اجتماعی نشانه‌هایی آشکار از بلوغ اجتماعی را می‌توان دید.

این مهم نمودهای مختلفی دارد که در ادامه به برخی از آنها اشاره می‌شود:

۱. تحول در منطق مشارکت سیاسی؛ از تحریم و بی‌اعتمادی به بازتعریف نقش رأی

نخستین نشانه این بلوغ، تغییر در منطق مشارکت سیاسی است. مشارکت بالاتر مردم در انتخابات اخیر نسبت به برخی دوره‌های پیشین، به‌ویژه در میان اهل سنت و مناطقی که پیش‌تر یا انتخابات را تحریم می‌کردند یا آن را بی‌اثر می‌دانستند، نشان می‌دهد که بخش مهمی از جامعه عراق به این جمع‌بندی رسیده که کناره‌گیری از انتخابات خلأ قدرت ایجاد می‌کند و این خلأ الزاماً به نفع مردم پر نمی‌شود.

این تغییر ذهنیت حاصل تجربه تاریخی مردم پس از ۲۰۰۳ است؛ تجربه‌ای که به مردم آموخت تحریم انتخابات الزاماً به اصلاح ساختار نمی‌انجامد و واگذاری میدان، مسیر نفوذ بازیگران بیرونی را هموارتر می‌کند.

لذا در این دوره می‌بینیم با وجود تحریم انتخابات توسط یکی از بزرگترین پایگاه‌های مردمی شیعه (جریان صدر)، مشارکت در انتخابات افزایش داشته است.

۲. تغییر معیار انتخاب؛ عبور نسبی از هویت‌های سنتی به کارنامه و موضع

دومین شاخص مهم، تغییر معیار رأی‌دهی است. کاهش محسوس رأی‌های صرفاً عشیره‌ای در برخی استان‌ها و افزایش وزن کارنامه، سابقه و مواضع نامزدها، نشان‌دهنده شکل‌گیری نوعی عقلانیت ارزیابانه در بخشی از جامعه است.

این تحول اگرچه کامل و فراگیر نیست، اما تفاوت معناداری نسبت به یک دهه پیش دارد و نشان می‌دهد جامعه عراق در حال فاصله گرفتن از سیاست مبتنی بر پیوندهای خونی، مذهبی یا محلی صرف است.

۳. افول جذابیت پروژه‌های غربی و افزایش رغبت به مقاومت

یکی دیگر از نشانه‌های بلوغ اجتماعی، ناکامی بخشی از نامزدها و فهرست‌های نزدیک به غرب یا متکی بر گفتمان اعتراضی بدون برنامه حکمرانی است.

تجربه سال‌های گذشته به‌ویژه پس از اعتراضات تشرین، جامعه عراق را به این نتیجه رسانده که اعتراض بدون نقشه راه و نفی دولت بدون ارائه بدیل، در نهایت به بازتولید بحران می‌انجامد.

از دیگر سو درصد قابل توجهی از آرای مردم در انتخابات اخیر در سبد ائتلاف‌های نزدیک به مقاومت ریخته شد که منجر به کسب تعداد بالای کرسی‌های پارلمان به دست این ائتلاف‌ها گردید.

این مهم خود بیانگر افزایش رغبت عمومی به مقاومت در عراقی است که صدها NGOی غربی در حال تلاش برای تغییر بافت فرهنگی آن و نیل ایشان به جاذبه‌های پوشالی غربی است.

۴. استقلال نسبی تصمیم نخبگان؛ عبور از سیاست "کم‌هزینه برای خارج"

چهارمین نشانه‌ی بلوغ اجتماعی، رفتار نخبگان منتخب در نامزدی نوری مالکی برای نخست‌وزیری است.

انتخاب نوری المالکی به‌عنوان چهره‌ای مخالف سیاست‌های آمریکا و پافشاری چارچوب هماهنگی و گروه‌های مختلف بر این گزینه حتی پس از تهدیدهای علنی ترامپ، گواه آن است که دولت‌مردان تصمیم گرفته‌اند خود زمام امور را به دست گیرند، نه آن‌که منتظر تصمیمات کشورهای دیگر بنشینند.

این رفتار بیانگر تغییر یک معادله قدیمی در عراق است که می‌گفت "در عراق بیش از آنکه وزارت‌خانه‌ها تصمیم بگیرند سفارت‌خانه‌ها تصمیم می‌گیرند."

چنین تحولی بدون پشتوانه اجتماعی ممکن نیست و این یعنی بخشی از جامعه‌ی عراق آمادگی پرداخت هزینه استقلال سیاسی را پیدا کرده است.

۵. همبستگی منطقه‌ای آگاهانه؛ از احساسات مذهبی تا فهم امنیت مشترک

حمایت‌های مردم عراق از جمهوری اسلامی ایران در بزنگاه‌های امنیتی اخیر، نشانه‌ی دیگری از بلوغ اجتماعی است؛ این حمایت‌ها صرفاً مذهبی یا احساسی نبود، بلکه مبتنی بر فهمی جمعی از این واقعیت بود که تضعیف ایران، تضعیف محور مقاومت و در نهایت بازگشت ناامنی به عراق را به‌دنبال خواهد داشت.

نمونه‌های بسیاری از این اقدامات را توسط گروه‌های مختلف مردمی، هیئات مذهبی، موسسات و مراکز دینی و ... در طول جنگ ۱۲ روزه شاهد بوده‌ایم. تداوم این حمایت‌ها در اتفاقات دی‌ماه سال جاری که هرچند به دلیل قطعی اینترنت در ایران بازتاب رسانه‌ای خاصی در اینجا نیافت، نشان می‌دهد جامعه عراق در حال تبدیل یک تجربه‌ی تاریخی به حافظه‌ی سیاسی پایدار است.

به طور کلی آنچه که امروزه در عراق مشاهده می‌شود، نشانه‌هایی از بلوغ اجتماعی در عراق و حرکت به سمت خودباوری است. هرچند این بلوغ هنوز کامل نیست اما نشان می‌دهد که جامعه از تجربیات پس از ۲۰۰۳ درس گرفته و در حال شکل‌دهی عقلانیت اجتماعی است. در این مسیر، نقش نخبگان، حمایت بخش‌های مختلف جامعه و واکنش هوشمندانه نسبت به فشارهای خارجی از عوامل تقویت‌کننده بلوغ اجتماعی به شمار می‌آید.

محمد دشتی

..............................

پایان پیام/ ۲۶۸