به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ فسفر سفید تا مغز استخوان میسوزاند و اگر ذرات آن داخل زخم باقی بماند، ممکن است هنگام برداشتن پانسمان و تماس با اکسیژن دوباره شعلهور شود. با این حال، این ماده همچنان از شمول یک معاهده بینالمللی مشخص که استفاده از آن را تنظیم کند، خارج است و حتی در پروتکل بینالمللی مربوط به سلاحهای آتشزا نیز در تعریف سلاحهای آتشزا قرار نمیگیرد.
براساس گزارش پایگاه خبری «الجزیره نت»، این تناقض حقوقی، محور گزارش جدیدی است که دیدهبان حقوق بشر و کلینیک بینالمللی حقوق بشر دانشکده حقوق دانشگاه «هاروارد» در گزارشی ۴۵ صفحهای به آن پرداختهاند. این گزارش ۲۳ مورد استفاده تأییدشده از مهمات فسفر سفید توسط نیروهای نظامی رژیم صهیونیستی در جنوب لبنان بین مارس تا مه ۲۰۲۶ را مستند کرده است.
این گزارش با عنوان «سوختگیهای خارج از کنترل: پیامدهای غیرانسانی مهمات فسفر سفید و ضرورت قانون قویتر» از کشورها میخواهد برای پر کردن خلأهای حقوقی موجود که باعث شده این مهمات خارج از چارچوب حقوق بینالملل باقی بمانند، اقدام کنند.
چرا فسفر سفید سلاح آتشزا محسوب نمیشود؟
ریشه این مسئله به یک تعریف حقوقی مربوط به سال ۱۹۸۰ بازمیگردد.
پروتکل سوم الحاقی به کنوانسیون سلاحهای متعارف، استفاده از سلاحهای آتشزا را تنظیم میکند و این سلاحها را ابزارهایی تعریف میکند که عمدتاً برای ایجاد آتش و سوزاندن افراد طراحی شدهاند.
اما مهمات فسفر سفید اساساً برای ایجاد پرده دود بهمنظور پوشش عملیات نظامی یا روشن کردن مناطق طراحی شدهاند. همین مسئله باعث میشود حتی زمانی که آثار سوختگی مشابهی ایجاد میکنند، از تعریف حقوقی سلاحهای آتشزا خارج شوند.
بر اساس این گزارش، فسفر سفید هنگام تماس با اکسیژن شعلهور میشود و میتواند جراحاتی بسیار دردناک و دشوار برای درمان ایجاد کند. سوختگیهای ناشی از آن ممکن است تا استخوان پیش بروند و ذرات باقیمانده درون زخم نیز میتوانند با قرار گرفتن در معرض هوا دوباره آتش بگیرند.
پیامدهای آن نیز طبق گزارش تنها به آسیب مستقیم جسمی محدود نمیشود، بلکه میتواند خسارتهای جسمی، روانی، اجتماعی و اقتصادی مادامالعمر ایجاد کند.
فسفر سفید همچنین سلاح شیمیایی محسوب نمیشود و مشمول کنوانسیون سلاحهای شیمیایی نیست، زیرا اثرگذاری آن به قابلیت سوختن و ایجاد آتش و نه به سمیت شیمیایی آن، وابسته است.
۲۳ مورد استفاده در لبنان
دیدهبان حقوق بشر و کلینیک حقوق بشر هاروارد، استفاده نیروهای رژیم صهیونیستی از این مهمات در جنوب لبنان را در ۲۳ مورد بین مارس و مه ۲۰۲۶ تأیید کردهاند.
بر اساس این گزارش، پیشتر نیز گزارشهایی درباره استفاده رژیم صهیونیستی از این سلاح در غزه در سالهای ۲۰۰۸-۲۰۰۹ و ۲۰۲۳ منتشر شده بود.
گزارشهایی نیز درباره استفاده نیروهای ناتو که عمدتاً آمریکایی بودند از فسفر سفید در فاصله سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۱ در افغانستان منتشر شده است. آمریکا نیز در سال ۲۰۰۴ در عراق از این سلاح استفاده کرد.
دیدهبان حقوق بشر تأکید میکند که شلیک و انفجار مهمات فسفر سفید از هوا بر فراز مناطق مسکونی، اقدامی کور و غیرتمایزدهنده است. زیرا میان غیرنظامیان و نیروهای جنگجو تفاوتی قائل نمیشود و در نتیجه، ناقض حقوق بشردوستانه بینالمللی است.
خلأیی چند دههای در قوانین بینالمللی
برای توضیح ضرورت تدوین یک قانون جدید، این گزارش به شرط مارتنز استناد میکند. اصلی در حقوق بشردوستانه بینالمللی که بر اساس آن در صورت نبود یک معاهده مشخص برای تنظیم یک موضوع، غیرنظامیان و نیروهای درگیر همچنان تحت حمایت اصول بشردوستانه و الزامات وجدان عمومی قرار دارند.
دیدهبان حقوق بشر و کلینیک هاروارد معتقدند ماهیت جراحاتی که مهمات فسفر سفید ایجاد میکنند و دشواری درمان آنها با اصول بشردوستانه در تضاد است.
آنها همچنین استدلال میکنند مخالفت کشورها، سازمانهای بینالمللی، نهادهای جامعه مدنی، پزشکان و مؤسسات مالی با این مهمات، نشانهای از تعارض آنها با الزامات وجدان عمومی است.
«بانی دوکرتی» مشاور ارشد امور تسلیحات در دیدهبان حقوق بشر و مدرس کلینیک هاروارد، گفت که کشورها پیشتر به دلیل آثار غیرانسانی گازهای سمی و سلاحهای لیزری کورکننده، معاهداتی را برای ممنوعیت یا محدودسازی آنها تصویب کردهاند و اکنون باید مسیر مشابهی را درباره مهمات فسفر سفید دنبال کنند.
روسیه مانع پیشبرد بحثهاست
بخش عمده بحثهای بینالمللی درباره فسفر سفید در چارچوب کنوانسیون سلاحهای متعارف انجام میشود. دهها کشور تاکنون آسیبهای ناشی از این مهمات را محکوم کرده و خواستار برگزاری مذاکرات اختصاصی درباره آن شدهاند.
اما تصمیمهای نشستهای این کنوانسیون بر اساس اجماع اتخاذ میشود و طبق گزارش، همین سازوکار به روسیه و دیگر مخالفان تدوین قوانین سختگیرانهتر اجازه داده است پیشنهادهایی را که خواستار اختصاص زمان برای بررسی پیامدهای انسانی سلاحهای آتشزا و تسلیحات دارای آثار آتشزا هستند، متوقف کنند. این کشورها همچنین مانع بحث درباره کاستیهای موجود در پروتکل سوم شدهاند.
به همین دلیل، دیدهبان حقوق بشر و کلینیک حقوق بشر هاروارد از کشورها میخواهند این موضوع را به کمیته خلع سلاح و امنیت بینالمللی مجمع عمومی سازمان ملل نیز منتقل کنند و آن را در نشستهای اکتبر ۲۰۲۶ مطرح کنند.
آنها همچنین خواستار طرح دوباره این مسئله در کنفرانس پنجساله بازنگری کنوانسیون سلاحهای متعارف هستند که قرار است از ۱۶ تا ۲۰ نوامبر در ژنو برگزار شود.
در مجموع، گزارش جدید دیدهبان حقوق بشر و کلینیک هاروارد نشان میدهد که خلأهای موجود در حقوق بینالملل، میان آثار مخرب فسفر سفید و وضعیت حقوقی آن فاصلهای قابلتوجه ایجاد کرده است. سلاحی که میتواند سوختگیهای عمیق و دردناک ایجاد کند، اما به دلیل نحوه تعریف حقوقی آن، همچنان از برخی محدودیتهای صریح اعمالشده بر سلاحهای آتشزا خارج مانده است.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما