به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ آیین معرفی و رونمایی از هفت اثر علمی اندیشمندان استرآباد با حضور آیت‌الله سیدکاظم نورمفیدی، نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان و امام جمعه گرگان، حجت‌الاسلام والمسلمین رسول جعفریان، استاد دانشگاه تهران و پژوهشگر تاریخ، و جمعی از استادان، طلاب و پژوهشگران برگزار شد؛ در این مراسم بر ضرورت احیای میراث علمی عالمان گذشته، بازشناسی جایگاه تاریخی و فکری استرآباد در تاریخ تشیع، توجه به مسائل نوپدید و تقویت فعالیت‌های علمی و فرهنگی در این منطقه تأکید شد.
آیت‌الله سیدکاظم نورمفیدی در این مراسم با اشاره به برگزاری نشست معرفی هفت اثر از اندیشمندان استرآباد اظهار داشت: یکی از مسئولیت‌های مهم حوزه‌های علمیه، حفظ، احیا و معرفی آثار عالمان گذشته است و این وظیفه نباید تنها به آثار فقهی و اصولی محدود شود، بلکه آثار کلامی، اعتقادی و حتی فلسفی عالمان گذشته را نیز دربرمی‌گیرد.
وی افزود: احیای این آثار از یک سو برای استفاده علمی نسل امروز ضروری است و از سوی دیگر باید این میراث به جامعه و جهان معرفی شود تا روشن باشد که تشیع دارای پیشینه‌ای عمیق و تاریخی در عرصه علم، اندیشه و فرهنگ است.
نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان با اشاره به دیدگاه‌های شهید آیت‌الله مطهری درباره تحول اندیشه‌های فقهی گفت: اگر دیدگاه‌های منسوب به شیخ طوسی را با دیدگاه‌های شیخ انصاری مقایسه کنیم، تفاوت‌های قابل توجهی میان آنها مشاهده می‌شود و باید بررسی کرد که منشأ این تفاوت‌ها صرفاً تحول در شیوه استنباط بوده یا شرایط زمان و مکان نیز در شکل‌گیری این دیدگاه‌ها تأثیر داشته است؛ موضوعی که حضرت امام خمینی نیز بر توجه به آن تأکید داشتند.
حوزه باید در کنار احیای میراث گذشته، مسائل جدید را نیز بررسی کند
آیت‌الله نورمفیدی با تأکید بر اینکه حوزه‌های علمیه نباید تنها به میراث گذشته اکتفا کنند، تصریح کرد: در کنار احیای آثار عالمان گذشته، مسائل جدیدی که در جوامع انسانی پدید می‌آید نیز باید مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه بسیاری از این مسائل در گذشته وجود نداشته و طبیعتاً در کتاب‌های فقهی قدیم نیز درباره آنها بحثی مطرح نشده است.
وی ادامه داد: حوزه باید با نگاه علمی و پژوهشی و با آگاهی از مباحثی که در جهان مطرح است، این مسائل نوپدید را بررسی کند و برای آنها پاسخ‌های علمی و متناسب با نیازهای روز ارائه دهد.
استرآباد از ظرفیت تاریخی و علمی قابل توجهی برخوردار است
نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان در بخش دیگری از سخنان خود به پیشینه علمی منطقه استرآباد و گرگان اشاره کرد و گفت: در برخی منابع مربوط به زندگی ابن‌سینا آمده است که وی برای پناه گرفتن نزد قابوس بن وشمگیر به گرگان آمد، اما هنگامی که به این منطقه رسید، قابوس از دنیا رفته بود و ابن‌سینا به سمت همدان حرکت کرد و در آنجا سکونت یافت.
وی افزود: همین نکته نشان می‌دهد که این منطقه در دوره‌های تاریخی از جایگاه علمی برخوردار بوده و شخصیت‌های علمی نیز با آن ارتباط داشته‌اند.
آیت‌الله نورمفیدی خاطرنشان کرد: لازم است اندیشه‌ها و آثار عالمان این منطقه به‌صورت دقیق مورد بررسی قرار گیرد. برای نمونه، درباره شخصیت‌هایی همچون محمد امیرآبادی باید مجموعه آثار و اندیشه‌های آنان به‌صورت جامع بررسی شود تا آنچه از این مجموعه علمی قابل استخراج است، به‌درستی شناسایی و به جامعه علمی معرفی شود.
تأکید بر هم‌افزایی ظرفیت‌های قرآنی حوزه و مؤسسات مردمی
وی در ادامه به ظرفیت‌های قرآنی حوزه‌های علمیه و مؤسسات مردمی اشاره کرد و گفت: در هیچ استانی تشکیلات قرآنی مردم‌نهاد با گستردگی قم، از پیش از دبستان تا سطوح عالی حوزه وجود ندارد و علاوه بر این ظرفیت، حوزه‌های علمیه از توان علمی و پژوهشی قابل توجهی نیز برخوردارند که باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان افزود: در کنار مؤسسات قرآنی، حوزه علمیه نیز دارای انجمن قرآن‌پژوهی و مرکز قرآن و عترت است و اتحادیه مؤسسات قرآنی نیز مؤسسات دارای مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یا سازمان تبلیغات اسلامی را دربرمی‌گیرد.
وی با بیان اینکه این مجموعه‌ها می‌توانند در کنار یکدیگر قرار گرفته و ظرفیت‌های خود را به اشتراک بگذارند، اظهار داشت: متأسفانه در حال حاضر این هم‌افزایی در استان به اندازه کافی شکل نگرفته است.
آیت‌الله نورمفیدی ادامه داد: اگر مرکز قرآن و عترت و انجمن قرآن‌پژوهی حوزه با مؤسسات قرآنی که در سطوح پیش‌دبستانی تا مقاطع بالاتر و برای کودکان، نوجوانان و بزرگسالان فعالیت می‌کنند ارتباط بیشتری برقرار کنند، ظرفیت‌های هر مجموعه می‌تواند در اختیار دیگری قرار گیرد و از این طریق نتایج ارزشمندی برای استان حاصل شود.
وی گفت: ظرفیت مؤسسات قرآنی در حوزه پیش‌دبستانی و آموزش‌های ابتدایی می‌تواند در خدمت حوزه‌های علمیه و خانواده‌های حوزوی قرار گیرد و از تجربه مراکز قوی و نوآور در این زمینه استفاده شود؛ از سوی دیگر، ظرفیت علمی سطوح بالاتر حوزه نیز می‌تواند در اختیار مؤسسات قرآنی قرار گیرد.
نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان در پایان این بخش از سخنان خود اعلام کرد: ما آماده خدمت و همکاری هستیم تا بتوانیم در این زمینه اقدام مؤثری انجام دهیم و امیدواریم این نشست زمینه‌ای برای ایجاد ارتباط و استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود باشد.
حجت‌الاسلام والمسلمین جعفریان: استرآباد یکی از مراکز مهم فرهنگی تشیع در دوره صفویه بود
حجت‌الاسلام والمسلمین رسول جعفریان، استاد دانشگاه تهران و پژوهشگر تاریخ، در این مراسم با اشاره به پیشینه تاریخی و فرهنگی استرآباد اظهار داشت: حدود ۲۶ سال پیش برای یک همایش درباره استرآباد در دوره صفویه مقاله‌ای نوشتم و از همان زمان بیشتر با تاریخ این منطقه آشنا شدم.
وی با اشاره به تفاوت استرآباد با جرجان تاریخی گفت: استرآباد و جرجان دو منطقه متفاوت بوده‌اند و جرجان قدیم در محدوده‌ای متفاوت از استرآباد قرار داشته است؛ جرجان تاریخی در محدوده‌ای نزدیک به منطقه گنبدکاووس امروزی قرار داشته و فاصله قابل توجهی با استرآباد داشته است.
جعفریان افزود: در دوره معاصر نیز نام این منطقه دستخوش تغییراتی شده است و در سال ۱۳۱۶ نام استرآباد و صحرا به گرگان و دشت تغییر یافت و بعدها نام گرگان تثبیت شد.
ضرورت مطالعه استرآباد به عنوان یک حوزه فکری و فرهنگی مستقل
این استاد دانشگاه تهران با طرح مفهوم شهر فرهنگی گفت: شهر فرهنگی، شهری است که دارای سنت علمی و فکری و مجموعه‌ای از اندیشه‌ها و جریان‌های مشخص باشد؛ همان‌گونه که از مکتب حله یا مکتب نجف سخن گفته می‌شود، می‌توان استرآباد را نیز به عنوان یک حوزه و مکتب فکری مستقل مورد مطالعه قرار داد.
وی ادامه داد: در تاریخ فرهنگ شیعه، شهرهایی همچون کوفه، قم، بغداد، حله، نجف، کربلا و مشهد جایگاه مهمی داشته‌اند و استرآباد نیز در میان این مراکز، به‌ویژه در دوره صفویه، نقش قابل توجهی در شکل‌گیری، تبیین و گسترش اندیشه شیعی داشته است.
جعفریان تصریح کرد: برخی از عالمان این منطقه با دربار صفوی ارتباط داشتند و در انتقال، تنظیم و تبیین اندیشه‌های شیعی نقش ایفا کردند؛ از این رو پیشنهاد می‌شود پژوهشی مستقل با عنوان مکتب شیعی استرآباد انجام شود، همان‌گونه که درباره قم، حله و دیگر مراکز علمی شیعه مطالعات مستقلی صورت گرفته است.
استرآباد در پیوند علمی و فرهنگی با فارس و هرات
وی با اشاره به جایگاه استرآباد در تاریخ علمی ایران اظهار داشت: در بررسی تاریخ فرهنگی این منطقه می‌توان از یک مثلث فرهنگی میان فارس، استرآباد و هرات سخن گفت و جایگاه استرآباد را در میان این مراکز علمی و فرهنگی مورد بررسی قرار داد.
این پژوهشگر تاریخ افزود: استرآباد در قرون هشتم و نهم از مراکز مهم ادبی، فلسفی و علوم اسلامی بود، هرچند برای رسیدن به عالی‌ترین مراتب علمی، ارتباط با مراکز علمی همچون هرات و شیراز نیز اهمیت داشت.
وی ادامه داد: جریان‌های فکری و شیعی از این منطقه به سمت آذربایجان و سپس آسیای صغیر حرکت کرد و بر گروه‌هایی که بعدها در شکل‌گیری و قدرت‌یابی صفویان نقش داشتند، تأثیر گذاشت.
تأثیر جریان فکری استرآباد بر تحولات تشیع
جعفریان با اشاره به جریان‌های فکری مؤثر در شکل‌گیری صفویه گفت: قبایل قزلباش که بعدها از حامیان صفویان شدند، طی حدود دو قرن از جریان‌های فکری و فرهنگی مناطق مختلف از جمله استرآباد تأثیر پذیرفتند.
وی افزود: وجود آثار مکتوب شیعی و ادبیات مرتبط با اهل‌بیت علیهم‌السلام که از این منطقه باقی مانده است، نشان می‌دهد این جریان فکری در جامعه استرآباد دارای ریشه‌های تاریخی بوده است.
این استاد دانشگاه تهران تأکید کرد: برای شناخت دقیق‌تر این جریان‌ها باید آثار عالمان منطقه، ارتباطات علمی آنان و تأثیری که بر تحولات فکری و مذهبی دوره‌های مختلف داشته‌اند، به‌صورت مستقل و روشمند بررسی شود.
ضرورت بازخوانی تاریخ علمی استرآباد و جرجان
جعفریان با تأکید بر ضرورت احیای میراث علمی شهرهای تاریخی گفت: همان‌گونه که قم در دوره صفویه جایگاه مهمی داشت و در دوره قاجار نیز با حضور شخصیت‌هایی همچون حاج شیخ عبدالکریم حائری جایگاه علمی خود را حفظ کرد، استرآباد نیز می‌تواند با بازشناسی ریشه‌های علمی خود، این جایگاه را تقویت کند.
وی افزود: در تاریخ شمال ایران ظرفیت‌های علمی فراوانی وجود داشته است و گرگان را می‌توان با توجه به پیشینه تاریخی جرجان مورد مطالعه قرار داد؛ از جمله اینکه مساجد، مدارس و حوزه‌های علمی تاریخی این منطقه شناسایی و جایگاه آنها در دوره‌های مختلف بررسی شود.
این پژوهشگر تاریخ خاطرنشان کرد: منابع تاریخی اطلاعات فراوانی درباره استرآباد و جرجان در اختیار ما قرار می‌دهند؛ از عالمان و دانشمندان گرفته تا محله‌ها، مساجد و ساختار اجتماعی این مناطق.
منابع تاریخی؛ گنجینه‌ای برای بازسازی هویت جرجان
جعفریان با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی خود در این زمینه اظهار داشت: در اطلس شیعه، بر اساس منابع تاریخی، اطلاعات مربوط به جرجان و محله‌ها و مساجد آن بررسی و نقشه‌ای از این منطقه بازسازی شده است.
وی گفت: بخش زیادی از جرجان تاریخی در اثر حملات ویرانگر از میان رفته است، اما این به معنای از بین رفتن کامل امکان شناخت آن نیست؛ زیرا منابع مکتوب تاریخی همچنان اطلاعات ارزشمندی در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهند.
این استاد دانشگاه تهران تأکید کرد: با استفاده از منابع تاریخی و نسخه‌های خطی می‌توان بخش مهمی از تاریخ علمی و فرهنگی این مناطق را بازسازی کرد و خانواده‌ها، عالمان و جریان‌های علمی آنان را به نسل‌های آینده معرفی کرد.
وی ابراز امیدواری کرد: با ادامه این فعالیت‌ها، جایگاه استرآباد در تاریخ تشیع و فرهنگ شیعی بیش از گذشته شناخته شود و ریشه‌های علمی و فکری این منطقه به‌صورت دقیق شناسایی، حفظ و به نسل‌های آینده معرفی شود.
احیای آثار علمای استرآباد از محورهای فعالیت مؤسسه دارالمعرفه است
حجت‌الاسلام والمسلمین مسعودی، قائم‌مقام مؤسسه دارالمعرفه، نیز در این مراسم با تشریح فعالیت‌های این مؤسسه اظهار داشت: مؤسسه دارالمعرفه در سال ۱۳۸۸ با تلاش آیت‌الله سیدکاظم نورمفیدی تأسیس شد و طی ۱۷ سال فعالیت، در عرصه‌های علمی، فرهنگی و پژوهشی اقدامات متعددی انجام داده است.
وی افزود: یکی از بخش‌های مهم فعالیت مؤسسه، پژوهش است و یکی از محورهای پژوهشی آن، احیای آثار عالمان استرآباد و جرجان و معرفی شخصیت‌هایی است که بر جامعه علمی و دینی حق دارند.
مسعودی گفت: معرفی این عالمان و حفظ میراث علمی آنان، بخشی از وظیفه ما در صیانت از میراث علمی تشیع است.
انتشار مجموعه اثرآفرینان جرجان و استرآباد
قائم‌مقام مؤسسه دارالمعرفه با اشاره به نخستین گام این مؤسسه در این زمینه اظهار داشت: در سال ۱۳۹۱ مجموعه اثرآفرینان جرجان و استرآباد تهیه شد که در آن بیش از ۳۵۰ تن از عالمان و شخصیت‌های علمی این منطقه معرفی شده‌اند و برای هر یک، شرح حال مختصر و آثار علمی ارائه شده است.
وی ادامه داد: این مجموعه مقدمه‌ای برای آغاز پروژه احیای آثار عالمان استرآباد و جرجان بود و در ادامه، هفت اثر علمی از این میراث آماده‌سازی، تصحیح و منتشر شد که امروز از آنها رونمایی می‌شود.
معرفی هفت اثر احیاشده از میراث علمی استرآباد
مسعودی هفت اثر رونمایی‌شده را به این شرح معرفی کرد:
ضوابط الرضا، اثر میرداماد
شرح تهذیب الاحکام، اثر ملا محمدامین استرآبادی
فوائد المکیه، اثر ملا محمدامین استرآبادی
خلاصه الوصول، اثر محمدباقر موسوی استرآبادی
رساله عباسیّه، اثر سلطان حسین واعظ استرآبادی
شرح قواعد، اثر ابوالفتح بن میرمخدوم حسینی استرآبادی
شرح کتاب اعتقادات صدوق، اثر ابوالفتح بن میرمخدوم حسینی استرآبادی
وی افزود: دو اثر دیگر نیز در حال پژوهش و آماده‌سازی هستند که شامل دفتر میراث استرآباد و شرح کتاب مکارم الاخلاق است.
مسعودی با اشاره به تلاش پژوهشگران در این پروژه گفت: حجج‌الاسلام والمسلمین علی فاضلی، آل‌طٰها، کرباسچی، روح‌الله فاضلی و منگله‌چی از جمله بخشی از پژوهشگران و همکارانی هستند که در این عرصه همکاری داشته‌اند و آثار آماده‌شده حاصل تلاش این مجموعه است.
انتشار آثار و سخنرانی‌های آیت‌الله نورمفیدی
قائم‌مقام مؤسسه دارالمعرفه در ادامه به محور دیگری از فعالیت‌های مؤسسه اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از محورهای فعالیت ما، جمع‌آوری، تنظیم و انتشار سخنرانی‌ها و آثار آیت‌الله سیدکاظم نورمفیدی است.
وی افزود: در این زمینه ۱۰ عنوان اثر در ۱۹ جلد، در موضوعات اعتقادی، اخلاقی، تفسیری و خطبه‌های نماز جمعه منتشر شده است.
مسعودی خاطرنشان کرد: خطبه‌های نماز جمعه آیت‌الله نورمفیدی در دهه ۱۳۶۰ نیز در ۹ جلد منتشر شده و خطبه‌های دهه ۱۳۷۰ نیز در ۱۰ جلد در حال انتشار و طی مراحل نهایی آماده‌سازی است.
جمع میان فعالیت علمی و خدمت اجتماعی
وی با اشاره به شخصیت و فعالیت‌های آیت‌الله نورمفیدی اظهار داشت: از ویژگی‌های برجسته ایشان این است که فعالیت علمی و پژوهشی، از جمله در حوزه تفسیر، معارف و نهج‌البلاغه، مانع از حضور و خدمت اجتماعی ایشان نشده و فعالیت‌های اجتماعی نیز ایشان را از عرصه علم و پژوهش دور نکرده است.
مسعودی ادامه داد: تأسیس حوزه علمیه برای آقایان و بانوان در گرگان، ساخت ۲۰ مدرسه در استان و آغاز ساخت هفت مدرسه دیگر، احداث بیمارستان فوق‌تخصصی سرطان و ساخت ۳۴ واحد مسکونی در شهرک مهدیه برای طلاب، از جمله اقدامات اجتماعی انجام‌شده است.
وی درباره واحدهای مسکونی طلاب گفت: این واحدها برای طلاب ساخته و با رعایت شرایط و ضوابط مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه در اختیار آنان قرار گرفته است.
انتشار ۳۰ عنوان اثر از آیت‌الله سیدمجتبی نورمفیدی
قائم‌مقام مؤسسه دارالمعرفه در بخش پایانی سخنان خود به آثار آیت‌الله سیدمجتبی نورمفیدی نیز اشاره کرد و گفت: تاکنون ۳۰ عنوان اثر از ایشان در موضوعات فقه، اصول، رجال، تفسیر و معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام منتشر شده و حدود ۲۰ عنوان اثر دیگر نیز در دست تنظیم و آماده‌سازی برای انتشار است.
وی در پایان از همکاران مؤسسه دارالمعرفه، پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر و پژوهشگرانی که در پروژه احیای آثار عالمان استرآباد همکاری داشته‌اند، قدردانی کرد.
در پایان این مراسم، هفت اثر علمی از میراث اندیشمندان و عالمان استرآباد معرفی و رونمایی شد.
..........................
پایان پیام
نظر شما