به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ اتحادیه اروپا و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد موسوم به فائو، اخیراً طرحی به ارزش ۵ میلیون یورو معادل حدود ۵.۷۴ میلیون دلار، راه‌اندازی کرده‌اند که هدف آن حمایت از کشاورزان و شرکت‌های کشاورزی در افغانستان، پیوند دادن تولیدکنندگان با بازارها و تقویت توان جوامع روستایی برای مقابله با شوک‌های اقلیمی و اقتصادی است.
براساس گزارش پایگاه خبری «الجزیره نت»، این طرح خانواده‌های آسیب‌پذیر از جمله بازگشت‌کنندگان و آوارگان، را دربر می‌گیرد و توجه ویژه‌ای به زنان و جوانان دارد. همچنین مناطقی در افغانستان را هدف قرار داده است که با ناامنی غذایی، خطرات اقلیمی و فرصت‌های اقتصادی محدود مواجه هستند.
این طرح در شرایطی اجرا می‌شود که کشاورزی افغانستان با کمبود فزاینده آب، پیامدهای خشکسالی و تغییرات اقلیمی روبه‌رو است و همزمان صدها هزار مهاجر افغانستانی از ایران و پاکستان به کشور خود بازگشته‌اند. بسیاری از آنان بار دیگر با چالش‌های مربوط به اشتغال، درآمد و ثبات اقتصادی مواجه شده‌اند.
بر اساس این طرح، چهار مرکز خدمات کشاورزی ایجاد خواهد شد تا کشاورزان و کارآفرینان روستایی افغانستان را به خدمات تخصصی، شرکت‌ها و بازارها متصل کند. همچنین استفاده از روش‌ها و فناوری‌های بهبودیافته کشاورزی تشویق خواهد شد و اطلاعات اقلیمی و داده‌های هشدار زودهنگام فائو در اختیار کشاورزان قرار می‌گیرد تا بتوانند درباره تولید و بازاریابی محصولات تصمیم‌های دقیق‌تری بگیرند.
این طرح همچنین شامل احیای حدود ۲ هزار هکتار از جنگل‌ها و مراتع تخریب‌شده در افغانستان و حمایت از ۲۵۰ نهالستان در این کشور تحت مدیریت زنان و جوامع محلی است. علاوه بر این، کمک‌های مالی همسان‌ساز، مشاوره فنی و تجاری به شرکت‌های فعال در حوزه کشاورزی و صنایع غذایی که ظرفیت توسعه دارند، ارائه خواهد شد.
حمایت همزمان از کشاورز و بازار
از دیدگاه فائو، طرح جدید اتحادیه اروپا تنها به ارائه نهاده‌های کشاورزی به کشاورزان محدود نمی‌شود، بلکه دسترسی به بازار و ارتباط با شرکت‌های کشاورزی را در مرکز توجه خود قرار داده است.
«ریچارد ترنچارد» نماینده فائو در افغانستان، می‌گوید که این سازمان در حال حرکت از برنامه‌های صرفاً بشردوستانه به سمت رویکردهای پایدارتر است زیرا شرکت‌های فعال در بخش کشاورزی و صنایع غذایی افغانستان با وجود شرایط دشوار، توانایی خود را برای رشد، ایجاد فرصت‌های شغلی و پیوند دادن کشاورزان با بازارها نشان داده‌اند.
او می‌افزاید که همکاری با اتحادیه اروپا با هدف متصل کردن کشاورزان افغانستان به دانش، خدمات و بازارهای مورد نیاز آنان انجام می‌شود و همزمان به شرکت‌های کشاورزی این کشور، کمک خواهد کرد تا سرمایه‌گذاری و فعالیت خود را گسترش دهند.
به گفته ترنچارد، توانایی کشاورز برای تولید با اطمینان، رشد شرکت‌ها و رسیدن محصولات به بازار، حلقه‌هایی به‌هم‌پیوسته هستند که می‌توانند کشاورزی را به موتور محرک بهبود اقتصادی و افزایش تاب‌آوری تبدیل کنند.
«نیکولا بِلّومو» سرپرست نمایندگی اتحادیه اروپا در افغانستان، نیز می‌گوید که مشارکت اتحادیه اروپا در این طرح نشان‌دهنده تعهد آن به امنیت غذایی و توانمندسازی اقتصادی مردم افغانستان است.
او معتقد است که ظرفیت‌های کشاورزی افغانستان هنوز کمتر از میزان بالقوه خود مورد استفاده قرار گرفته است. این در حالی است که آسیب‌پذیری شدید در برابر خطرات اقلیمی، توان این بخش را برای توسعه محدود کرده است.
به گفته بلّومو، همکاری با فائو بر تقویت خدمات ترویج کشاورزی، افزایش ظرفیت رشد شرکت‌های کشاورزی، تشویق راهکارهای نوآورانه مبتنی بر طبیعت و بهبود دانش و تحلیل‌های مبتنی بر شواهد متمرکز است.
بازگشت‌کنندگان؛ مهارت‌هایی که به دنبال بازار کار هستند
سازمان ملل متحد در ماه مه گذشته طرحی برای پاسخگویی به نیازهای بازگشت‌کنندگان به افغانستان به ارزش ۵۲۹ میلیون دلار راه‌اندازی کرد که در آن زمان، ۲.۷ میلیون افغانستانی را هدف قرار داده بود که احتمال داده می‌شد از ایران و پاکستان به کشور بازگردند.
بر اساس تازه‌ترین داده‌های در دسترس فائو تا اواخر ژوئیه گذشته حدود ۲.۶۵ میلیون افغانستانی به کشور خود بازگشته‌اند.
آمار بازار کار ابعاد چالش ناشی از بازگشت این تعداد از افغانستانی‌ها را نشان می‌دهد. کمیته تأمین فرصت‌های شغلی برای بازگشت‌کنندگان به افغانستان اعلام کرده است که بیش از ۱۶۶ هزار فرد دارای مهارت و کارگر فاقد مهارت در جست‌وجوی شغل ثبت شده‌اند. این در حالی است که تا فوریه ۲۰۲۶ برای حدود ۷ هزار نفر از آنان شغل فراهم شده است.
همچنین ۶۱۴۱ بازگشت‌کننده در زمینه‌های فنی و حرفه‌ای آموزش دیده‌اند، نام ۲ هزار نفر به نهادهای دولتی معرفی شده و ۷۷۲ فرصت شغلی نیز با همکاری بخش خصوصی در شهرک‌های صنعتی فراهم شده است.
«اسدالله سادات» کارشناس اقتصاد افغانستان معتقد است همه بازگشت‌کنندگان با مهارت‌های یکسان وارد بازار کار نمی‌شوند، اما در میان آنان افرادی وجود دارند که طی سال‌ها کار در ایران و پاکستان، تجربه‌هایی به دست آورده‌اند که در صورت فراهم شدن محیط اقتصادی مناسب می‌توان از آنها بهره گرفت.
سادات در گفت‌وگو با پایگاه خبری الجزیره نت می‌گوید برخی بازگشت‌کنندگان در زمینه‌های کشاورزی، دامداری، ساختمان‌سازی، صنایع دستی، صنایع کوچک، تجارت و خدمات تجربه دارند و مشکل همیشه فقدان مهارت نیست، بلکه کمبود سرمایه‌های کوچک، تجهیزات، آموزش فنی و دسترسی به بازار نیز از موانع اصلی است.
به گفته او، ادغام این افراد در اقتصاد محلی افغانستان به مسیرهای عملی نیاز دارد. مسیری که از ارزیابی مهارت‌های آنان آغاز شود و سپس آموزش متناسب با نیازهای بازار، کمک‌های مالی کوچک یا وام‌های کم‌بهره برای خرید ابزار و تجهیزات و آغاز فعالیت اقتصادی را دربر گیرد.
در بخش کشاورزی نیز سادات معتقد است فرصت‌ها تنها به کار در مزارع محدود نمی‌شود. زنجیره گسترده‌ای از فعالیت‌ها وجود دارد که از تولید و دامداری آغاز می‌شود و تا ذخیره‌سازی، حمل‌ونقل، فرآوری مواد غذایی، بسته‌بندی، بازاریابی و خدمات کشاورزی ادامه می‌یابد.
او می‌گوید که حمایت از این فعالیت‌ها از طریق تجهیزات، تأمین مالی، آموزش و کمک‌های بازاریابی می‌تواند بخشی از بازگشت‌کنندگان را در مسیر فعالیت اقتصادی مولد قرار دهد.
به گفته سادات، افزایش تولید داخلی در افغانستان همچنین می‌تواند درآمد خانواده‌های این کشور را افزایش دهد، برای نیروی کار بیشتری تقاضا ایجاد کند و به کاهش وابستگی به واردات کمک کند.
کشاورزی افغانستان زیر فشار خشکسالی
ابتکار اتحادیه اروپا و فائو بدون دلیل شکل نگرفته است. بخش کشاورزی افغانستان تا حد زیادی به منابع آبی موجود و توانایی کشاورزان برای دسترسی به بذر، کود، فناوری‌های نوین و بازارها وابسته است.
فائو می‌گوید که حدود ۸۰ درصد جمعیت افغانستان برای تأمین غذا و درآمد خود به بخش کشاورزی وابسته هستند. کشوری که همزمان با بحران غذایی و افزایش خطرات اقلیمی مواجه است.
«صدر اعظم عثمانی» معاون وزیر کشاورزی، آبیاری و دامداری حکومت طالبان به پایگاه خبری الجزیره نت گفت که بخش کشاورزی افغانستان در سال‌های گذشته تحت تأثیر جنگ، بلایای طبیعی و تغییرات اقلیمی قرار گرفته و همزمان با کمبودهایی در برخی زمینه‌های فنی و تخصصی روبه‌رو بوده است.
عثمانی حمایت از کشاورزان افغانستانی را در صدر نیازهای این بخش قرار می‌دهد. حمایتی که شامل تأمین بذرهای اصلاح‌شده و مورد تأیید، توسعه تحقیقات کشاورزی، استفاده از فناوری‌های نوین، افزایش توان فنی و بهبود مدیریت آب آبیاری می‌شود.
این مقام حکومت طالبان افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی افغانستان را به تقویت امنیت غذایی و تولید داخلی مرتبط می‌داند و در عین حال بر ضرورت بهبود دسترسی محصولات کشاورزی به بازارها و گسترش فرصت‌های صادراتی تأکید می‌کند.
عثمانی می‌افزاید که وزارت کشاورزی حکومت طالبان، توانایی فراهم کردن فرصت‌های شغلی برای بازگشت‌کنندگان در حوزه‌های کشاورزی و دامداری افغانستان را دارد و در شرایط مشخص می‌تواند منابع مالی لازم را نیز در اختیار آنان قرار دهد.
او با اشاره به اینکه برخی بازگشت‌کنندگان از ایران و پاکستان در زمینه کشاورزی و دامداری مهارت دارند، می‌گوید در زمینه تولید مرغ، ماهی و محصولات لبنی نیز فرصت‌هایی وجود دارد.
آب‌های زیرزمینی؛ مشکل دیگری در مسیر کشاورزی افغانستان
در شرایطی که کشاورزان افغانستانی به دنبال منابع آب بیشتر هستند، خطر دیگری یعنی برداشت بیش از اندازه از منابع آب زیرزمینی موجود در این کشور نیز مطرح است.
در استان «غزنی»، «سید یحیی سروش» مهندس مدیریت منابع آب، هشدار داده است که برداشت بیش از حد و غیرضروری از آب‌های زیرزمینی می‌تواند به کاهش سریع ذخایر این منابع منجر شود.
سروش به پایگاه خبری الجزیره نت می‌گوید که آب‌های زیرزمینی طی دوره‌های طولانی انباشته شده‌اند و استفاده بیش از اندازه از آنها باعث می‌شود بازگشت سطح آب به میزان پیشین طی چند سال دشوار باشد.
او هشدار می‌دهد ادامه وضعیت کنونی ممکن است ساکنان برخی مناطق افغانستان را به دلیل از دست دادن منابع آب، ناچار به ترک محل زندگی خود کند.
سروش استفاده از انرژی خورشیدی برای پمپاژ آب را به‌تنهایی راه‌حل این مشکل نمی‌داند. به گفته او با کاهش هزینه بهره‌برداری از پمپ‌های خورشیدی در صورت نبود نظارت و استفاده منظم، ممکن است میزان برداشت از آب‌های زیرزمینی افغانستان افزایش یابد.
او پیشنهاد می‌کند سیاست‌های روشنی برای مدیریت منابع آب در افغانستان، تدوین و چاه‌های مجهز به انرژی خورشیدی نیز تحت نظارت قرار گیرند تا استفاده از آنها به تخلیه منابع طبیعی آب منجر نشود.
درباره سدها نیز از جمله سدهای کوچک، سروش معتقد است این سازه‌ها می‌توانند در کاهش سیلاب و تقویت تغذیه آب‌های زیرزمینی در مناطق اطراف نقش داشته باشند، اما قادر نیستند آب مورد نیاز تمام زمین‌های کشاورزی افغانستان را تأمین کنند. بنابراین نمی‌توان تنها به آنها به عنوان راه‌حلی جامع برای مشکل آب تکیه کرد.
کشاورزان افغانستانی خواستار آب و بذر هستند
«محمدعلی» کشاورزی از شهرستان «خواجه‌عمری» در استان «غزنی» به پایگاه خبری الجزیره نت می‌گوید که تأمین به‌موقع بذرهای اصلاح‌شده و پربازده و کودهای استاندارد می‌تواند خسارت‌های ناشی از تغییرات اقلیمی را کاهش دهد و تولید بخش کشاورزی افغانستان را افزایش دهد.
او خواستار اجرای پروژه‌های زیربنایی مدیریت آب در افغانستان به‌ویژه ساخت سدهای کوچک و سدهای خاکی شده است. طرح‌هایی که می‌توانند به ذخیره آب باران و آب حاصل از ذوب برف، افزایش سطح آب‌های زیرزمینی و حفاظت از زمین‌های کشاورزی کمک کنند.
محمدعلی تأکید می‌کند که چاه‌های عمیق به‌تنهایی راه‌حل مشکل نیستند و مدیریت صحیح آب به ضرورتی برای تداوم کشاورزی در افغانستان، تبدیل شده است.
داده‌های محلی نشان می‌دهد غزنی از استان‌هایی در افغانستان است که ساکنان آن وابستگی زیادی به کشاورزی و دامداری دارند. مقام‌های این استان نیز می‌گویند که پروژه‌هایی برای ساخت سدهای کوچک و مدیریت منابع آب در حال اجرا یا برنامه‌ریزی است و همزمان استفاده از روش آبیاری قطره‌ای برای حفظ آب در حال گسترش است.
حرکت به سوی کشت محصولات کم‌آب‌بر در افغانستان
کارشناسان کشاورزی معتقد نیستند مقابله با خشکسالی تنها به افزایش منابع آب محدود می‌شود؛ بلکه تغییر برخی الگوهای کشاورزی و انتخاب محصولاتی که با شرایط اقلیمی جدید سازگار باشند نیز ضروری است.
«حبیب‌الله طاهری» استاد دانشکده کشاورزی دانشگاه کابل به پایگاه خبری الجزیره نت می‌گوید که تغییرات اقلیمی و خشکسالی آثار منفی بر کشاورزی در استان هرات و مناطق مختلف افغانستان گذاشته است.
او می‌افزاید که برخی مناطق افغانستان در فصل جاری شاهد بارندگی بوده‌اند، اما این بارش‌ها برای جبران کمبود انباشته آب کافی نبوده است.
طاهری معتقد است که در چنین شرایطی، کاشت درختان و محصولاتی که به آب کمتری نیاز دارند می‌تواند به بخش کشاورزی افغانستان برای سازگاری با شرایط جدید اقلیمی کمک کند.
او پسته را نمونه‌ای از محصولاتی می‌داند که در مقایسه با بسیاری از محصولات کشاورزی به آب کمتری نیاز دارد.
به گفته طاهری، چنین گزینه‌هایی به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک افغانستان می‌توانند مناسب باشند. زیرا کمبود آب به یکی از عوامل اصلی تعیین‌کننده محصولاتی تبدیل شده است که کشاورزان می‌توانند کشت کنند و ادامه دهند.
داده‌های کشاورزی در استان هرات در غرب افغانستان نیز از گسترش کشت پسته حکایت دارد. حدود ۲۵۰۰ هکتار باغ پسته در مناطق مختلف این استان ایجاد شده است و کارشناسان معتقدند که این محصول به دلیل نیاز نسبی کمتر به آب، جذابیت بیشتری برای کشاورزان پیدا کرده است.
از بین رفتن محصول و درآمد
در استان «غور»، کشاورزان درباره تغییرات اقلیمی نه به عنوان مشکلی در آینده بلکه به عنوان عاملی سخن می‌گویند که همین حالا خسارت‌های خود را به بار آورده است.
«عبدالقاسم» ۴۲ ساله، کشاورزی از شهرستان «دولینه» در استان غور به پایگاه خبری الجزیره نت می‌گوید که در یکی از فصل‌های کشت بیش از ۲۰۰ «سیر» گندم، جو و نخود کاشته بود که معادل حدود ۱۴۰۰ کیلوگرم است، اما خشکسالی و کمبود آب محصولات او را از بین برد.
او می‌گوید بارندگی‌هایی که در گذشته برای کشت زمین کافی بود، دیگر با همان میزان وجود ندارد و حتی محصولات اندکی که رشد کرده بودند نیز به دلیل گرمای شدید از بین رفتند.
برای عبدالقاسم، کشاورزی تنها یک شغل نیست، بلکه منبع تأمین زندگی خانواده‌اش است. اکنون با از بین رفتن محصول و نبود آب برای آبیاری، او نمی‌داند چگونه نیازهای خانواده‌اش را تأمین و فعالیت کشاورزی خود را ادامه دهد.
عبدالقاسم از حکومت طالبان و سازمان‌های فعال در حوزه کشاورزی افغانستان می‌خواهد به کشاورزان این کشور برای دسترسی به منابع آب کمک کنند و ابزارها و فناوری‌های نوین کشاورزی را در اختیار آنان قرار دهند تا بتوانند توان تولید خود را دوباره به دست آورند.
چالش‌های بزرگ پیش روی بخش کشاورزی افغانستان
تجربه روزمره کشاورزان و بازگشت‌کنندگان افغانستانی همچنان بخش بزرگی از این چالش را نشان می‌دهد.
عبدالقاسم در غور پس از از دست دادن محصول خود به دنبال آب است. محمدعلی در غزنی خواستار ساخت سدهای کوچک و تأمین بذرهای اصلاح‌شده است و «رمضان سمندری» پس از بازگشت از ایران به غور به دنبال شغلی پایدار است تا بتواند منبع درآمد خود را دوباره ایجاد کند.
در مقابل، طرح مشترک اروپایی و سازمان ملل تلاش می‌کند که کشاورزان، شرکت‌ها و بازارهای افغانستان را در یک مسیر واحد مورد حمایت قرار دهد. مسیری که خدمات کشاورزی، کمک‌های مالی، سرمایه‌گذاری، احیای زمین‌ها و پیوند دادن تولیدکنندگان با شرکت‌ها و بازارها را دربر می‌گیرد.
این طرح رقم مشخصی برای تعداد مشاغلی که ایجاد خواهد کرد اعلام نکرده است، اما هدف آن گسترش فعالیت شرکت‌های کشاورزی و صنایع غذایی، افزایش خرید محصولات داخلی و توسعه خدمات فرآوری و خدمات مرتبط با این بخش است. اقداماتی که می‌توانند در مناطق روستایی افغانستان، فرصت‌های شغلی ایجاد کنند.
با ادامه بازگشت افغانستانی‌ها و افزایش نیاز به منابع درآمد و فرصت‌های شغلی، توان بخش کشاورزی افغانستان همچنان به چند عامل اصلی شامل دسترسی کشاورزان به آب و نهاده‌های کشاورزی، توانایی شرکت‌ها برای فرآوری و بازاریابی محصولات و ظرفیت بازار برای جذب تولید و نیروی کار جدید، وابسته خواهد بود.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما