به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ در کشوری که آب حساسترین و راهبردیترین منبع به شمار میرود، نمیتوان پروژههای بزرگ آبیاری را از معادلات ثبات اقتصادی و امنیت غذایی جدا دانست.
براساس گزارش شبکه الجزیره در افغانستان، جایی که اقلیم خشک حاکم است، بارندگیها کاهش یافته و همچنان اتکا به کشاورزی سنتی ادامه دارد، مدیریت منابع آبی به شرطی اساسی برای هر چشمانداز توسعهای پایدار تبدیل شده است.
در همین چارچوب، پروژه «کانال سلطنتی لغمان» معروف به «شـاهی کانال» دوباره به کانون توجه بازگشته است؛ پروژهای که بهعنوان یکی از بزرگترین طرحهای آبیاری شرق افغانستان شناخته میشود و نشانهای از تداوم سیاستهای توسعه زیرساختهای آبی ــ حتی با وجود تغییر نظامهای سیاسی ــ محسوب میگردد.
ریشههای پروژه
ایده ایجاد این کانال به دههی ۱۹۷۰ و دوران ریاستجمهوری «محمد داوود خان» بازمیگردد؛ زمانی که دولت افغانستان برای نخستین بار سیاستی منظم و ملی برای مدیریت آبهای سطحی و پیوند آن با توسعه کشاورزی اتخاذ کرد.
هدف این طرح استفاده از آب رودخانه «آلینگار» برای تبدیل بخشهای وسیعی از زمینهای بایر به اراضی کشاورزی حاصلخیز بود.
به گفته «ریاض بوبل» کارشناس آب و آبیاری، همه دولتهای افغانستان از دهه هفتاد میلادی تاکنون تلاش داشتند این کانال را ایجاد کنند، اما جنگها و بیثباتی سیاسی مانع تکمیل آن شد.
او میگوید که در دوره جمهوری، فقط حدود ۱۵ درصد پروژه اجرا شد و با تغییر نظام سیاسی افغانستان در اوت ۲۰۲۱ کار دوباره متوقف گردید. با این حال معتقد است حکومت طالبان در صورت تأمین امنیت و منابع مالی میتواند پروژه را به پایان برساند.
بازگشت پروژه به اولویتهای اقتصادی
حکومت طالبان بار دیگر این پروژه را در فهرست اولویتهای اقتصادی قرار داده است. در سپتامبر ۲۰۲۳ کمیته اقتصادی حکومت طالبان به ریاست «ملا عبدالغنی برادر» تصمیم گرفت پروژه را از نظر فنی بازبینی کرده و زمینه ازسرگیری آن را فراهم کند.
پس از تکمیل مطالعات، پروژه وارد بودجه رسمی حکومت طالبان شد و کار اجرایی کانال رسماً آغاز گردید.
جایگاه کانال لغمان در نقشه آبی افغانستان
کانال لغمان در حوزه آبریز کابل قرار دارد؛ حوزهای که شامل رودخانههای کابل، کنر و لغمان است و در نهایت به رود سند در پاکستان میریزد. این حوزه از نظر منطقهای یکی از حساسترین حوضههای آبی محسوب میشود.
به گفته «عبدالقادر صدیقی» کارشناس منابع آب، نمیتوان هیچ پروژهای را در این حوزه صرفاً محلی تلقی کرد؛ بلکه باید آن را در چارچوب مدیریت آبهای مرزی بررسی کرد.
مشخصات فنی کانال
این کانال در شهرستان «آلینگار» در استان «لغمان» واقع شده و طول طراحیشده آن حدود ۷۰ کیلومتر است. پروژه در دو مرحله اجرا میشود و هدف آن آبیاری نزدیک به ۲۰ هزار هکتار زمین کشاورزی است.
مرحله نخست شامل ۳۰ کیلومتر کانال است که در ۴ بخش اجرا میشود. اکنون کار بر روی قطعهای به طول ۶.۵ کیلومتر در حال انجام است که حدود ۸ میلیون دلار هزینه دارد و توسط دو شرکت خصوصی افغانستانی اجرا میشود.
طبق اعلام وزارت آب و انرژی حکومت طالبان، این پروژه تا اکتبر ۲۰۲۵ حدود ۱۸ درصد پیشرفت داشته است؛ پیشرفتی که کند اما پایدار توصیف میشود.
تأثیرات احتمالی پروژه
استان لغمان از حاصلخیزترین مناطق افغانستان است و سهم مهمی در تأمین نیازهای کشاورزی کابل و استانهای اطراف دارد.
به گفته «فضلالرحمن فاضل» کارشناس اقتصاد کشاورزی، توسعه شبکه آبیاری از طریق این کانال میتواند که الگوی کشت را متحول کند، تولید چندفصلی را ممکن سازد، لغمان را به یکی از مراکز بزرگ تولید غذا در افغانستان تبدیل کند و افزون بر این، پروژه باعث افزایش اشتغال، کاهش مهاجرت روستایی و رشد درآمد کشاورزان خواهد شد.
ابعاد زیستمحیطی
این پروژه همچنین میتواند به تغذیه آبهای زیرزمینی، کاهش فرسایش زمین و حفاظت از جنگلها کمک کند. با این حال، پژوهشگران محیط زیست هشدار میدهند که موفقیت پروژه تنها به اجرای عمرانی آن وابسته نیست، بلکه مدیریت پایدار و عادلانه منابع آب نیز اهمیت اساسی دارد.
تداوم سیاستهای آبی، فراتر از تغییر نظامها
ازسرگیری این پروژه ــ در کنار طرحهای بزرگی مانند کانال «قوشتیپه» ــ نشان میدهد که حکومت طالبان سیاست تقویت کنترل بر منابع آبی را دنبال میکند.
تحلیلگران بر این باورند که آب امروز نه تنها یک مسأله فنی، بلکه ابزار حاکمیتی و اقتصادی برای کاهش وابستگی به واردات و دستیابی به امنیت غذایی است. در نهایت، اگر اجرای کانال لغمان با مدیریت علمی، نظارت دقیق و تأمین مالی پایدار همراه شود، میتواند نقش مهمی در بهبود معیشت هزاران کشاورز و تقویت امنیت غذایی شرق افغانستان ایفا کند.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما