خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: در میان میراث مکتوب شیعه در عصر غیبت، توقیع شریف امام زمان(عج) به شیخ مفید(ره) جایگاهی بی‌بدیل دارد.
این نامه که در سال ۴۱۲ هجری قمری صادر شد، در کتاب «الاحتجاج» طبرسی ثبت شده و از مهم‌ترین متون برای فهم «فلسفه غیبت» به شمار می‌رود [۱]. امام(عج) در بخشی از این توقیع می‌فرمایند:
«وَلَوْ أَنَّ أَشْیَاعَنَا وَفَّقَهُمُ اللَّهُ لِطَاعَتِهِ عَلَی اجْتِمَاعٍ مِنَ الْقُلُوبِ فِی الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ عَلَیْهِمْ لَمَا تَأَخَّرَ عَنْهُمُ الْیُمْنَ بِلِقَائِنَا وَلَتَعَجَّلَتْ لَهُمُ السَّعَادَةُ بِمُشَاهَدَتِنَا عَلَی حَقِّ الْمَعْرِفَةِ وَصِدْقِهَا مِنْهُمْ بِنَا فَمَا یَحْبِسُنَا عَنْهُمْ إِلَّا مَا یَتَّصِلُ بِمَا مِنْ مَکْرُوهِهِمْ وَمَا نُؤْثِرُهُ مِنْهُمْ»«اگر شیعیان ما ـ که خداوند توفیق طاعتشان دهد ـ در راه ایفای پیمانی که بر دوش دارند، همدل می‌شدند، میمنت ملاقات ما از ایشان به تأخیر نمی‌افتاد و سعادت دیدار ما زودتر نصیب آنان می‌گشت، دیداری بر مبنای شناختی راستین و صداقتی از آنان نسبت به ما؛ علت مخفی شدن ما از آنان چیزی نیست جز آنچه از کردار آنان به ما می‌رسد و ما توقع انجام این کارها را از آنان نداریم.» [۲] این توقیع، «نقشه ساخت کلیدی» است برای باز کردن قفل غیبت: هرچه حضرت فرموده‌اند، تا محقق نشود، ظهور رخ نخواهد داد [۳].
قانون الهی در تغییر سرنوشت
خداوند در سوره رعد می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّیٰ یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ» «همانا خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی‌دهد تا آنکه آنان آنچه را در وجود خودشان است، تغییر دهند.» [۴]
این آیه قانون تخلف‌ناپذیر الهی را بیان می‌کند: تغییر بیرونی، مشروط به تغییر درونی است. توقیع امام (عج) نیز همین قانون را با تعبیر «همدلی قلوب» و «وفای به عهد» بیان می‌فرماید. امام در این توقیع نفرمودند «اگر همه مردم همدل شوند»، بلکه فرمودند «اگر شیعیان ما همدل شوند» ـ تأکیدی بر مسئولیت ویژه پیروان [۵].
در جای دیگر خداوند می فرماید: «وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَیٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِمْ بَرَکَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ»«و اگر اهل شهرها ایمان می‌آوردند و تقوا پیشه می‌کردند، همانا برکاتی از آسمان و زمین بر آنان می‌گشودیم.» [۶] «گشایش برکات» ـ که «لقاء امام» نمونه اعلای آن است ـ مشروط به دو شرط است: ایمان و تقوا. توقیع نیز «وفای به عهد» را شرط می‌داند؛ و وفای به عهد، ثمره ایمان و تقواست [۷].
خداوند سوره بقره می فرماید: «أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِیبٌ» ترجمه: «آگاه باشید که همانا یاری خدا نزدیک است.» [۸] این آیه امیدبخش، در کنار توقیع، نشان می‌دهد که «نزدیکی» یاری الهی ـ که ظهور نیز مصداق کامل آن است ـ در گرو «آمادگی» است. توقیع تأکید می‌کند که موانع ظهور، نه در اراده الهی، بلکه در کردار ناپسند شیعیان نهفته است [۹].
مضمون توقیع مبارک امام عصر (عج):
سه شرط، یک نتیجه:
۱. «اجْتِمَاعٍ مِنَ الْقُلُوبِ»
همدلی قلوب، نه وحدت ظاهری امام (عج) شرط اصلی را «همدلی قلوب» معرفی می‌کند، نه صرفاً وحدت ظاهری. این همدلی باید در جهت «وفای به عهد» باشد ـ همان عهدی که در آیه «أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ» [۱۰]و در بیعت با اولیای الهی تجلی یافته است [۱۱].
۲. «الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ»
عمل به پیمان، نه ادعای زبانی «عهد» اشاره به پیمان فطری با خداوند و پیمان ولایت با اهل بیت (ع) دارد. «وفا» یعنی عمل، نه فقط ادعا. حضرت در این توقیع، «اجتماع قلوب» را شرط دانستند، نه تعداد ۳۱۳ نفر اصحاب خاص. یعنی شرط ظهور، آمادگی عموم شیعیان است، نه صرفاً وجود یاران ویژه [۱۲].
۳. «مَا یَتَّصِلُ بِمَا مِنْ مَکْرُوهِهِمْ»
مانع، خودِ ماییم این عبارت، تکان‌دهنده‌ترین بخش توقیع است: مانع، نه «دشمن» است و نه «طواغیت»، بلکه «کردار خود ما» است. امام (عج) به صراحت می‌فرمایند: آنچه ما را بازمی‌دارد، اعمال ناپسندی است که از خود شیعیان به ما می‌رسد [۱۳].
بیانات رهبر شهیدانقلاب: انتظار فعال، نه منفعل
۱. انتظار یعنی زمینه‌سازی
آیت‌الله خامنه‌ای در بیانات متعدد تأکید کرده‌اند: «ما آن وقتی می‌توانیم حقیقتاً منتظر به حساب بیاییم که زمینه را آماده کنیم. برای ظهور مهدی موعود (ارواحنافداه) زمینه باید آماده بشود؛ و آن عبارت از عمل کردن به احکام اسلامی و حاکمیت قرآن و اسلام است.» این تعبیر، تفسیر عملی توقیع امام (عج) است: «وفای به عهد» یعنی عمل به تکالیف دینی در عرصه فردی و اجتماعی [۱۴].
۲. انتظار یعنی حرکت، نه سکون
رهبر انقلاب در سخنرانی نیمه شعبان ۱۳۹۹ فرمودند:«انتظار فرج به معنای نشستن، بی‌عملی و چشم به در دوختن نیست؛ بلکه به معنای آماده شدن و اقدام کردن برای دستیابی به آینده روشن و وعده داده شده است.» [۱۵] و در جای دیگر: «انتظار، یعنی دل سرشار از امید بودن نسبت به پایان راه زندگی بشر.» [۱۶]
۳. خودسازی، شرط ظهور
«شما مردم عزیز ـ بخصوص شما جوان‌ها ـ هر چه که در صلاح خود، در معرفت و اخلاق و رفتار و کسب صلاحیت‌ها در وجود خودتان بیشتر تلاش کنید، این آینده را نزدیک‌تر خواهید کرد. این‌ها دست خود ماست. اگر ما خودمان را به صلاح نزدیک کنیم، آن روز نزدیک خواهد شد.»این تعبیر مستقیماً از منطق توقیع امام (عج) گرفته شده است: مانع ظهور در «کردار ما» است، پس رفع مانع نیز در «اصلاح کردار ما» است [۱۷].
۴. فقط نشستن و اشک ریختن فایده ندارد
«انتظاری که از آن سخن گفته‌اند، فقط نشستن و اشک ریختن نیست. ما باید خود را برای سربازی امام زمان آماده کنیم... سربازی منجی بزرگی که می‌خواهد با تمام مراکز قدرت و فساد بین‌المللی مبارزه کند، احتیاج به خودسازی و آگاهی و روشن‌بینی دارد.» [۱۸]
از «گله از غیبت» به «بازنگری در خود» توقیع امام زمان (عج) به شیخ مفید، یک متن انتقادی است ـ نه خطاب به دشمنان، بلکه خطاب به دوستان. امام (عج) به صراحت می‌فرمایند که موانع ظهور، نه در «قدرت دشمن»، بلکه در «کردار دوست» نهفته است. این توقیع، دعوتی است به بازگشت به «عهد» و «همدلی» ـ همان چیزی که آیه ۱۱ سوره رعد به عنوان سنت تخلف‌ناپذیر الهی بیان می‌کند . انتظار واقعی، انتظار منفعلانه نیست؛ انتظار، «آماده‌سازی» است ـ آماده‌سازی فردی و اجتماعی برای ظهور منجی موعود. توقیع امام (عج) به ما می‌آموزد که «آنچه ما را بازمی‌دارد»، خودِ ما هستیم. و این یعنی: رفع مانع نیز، در دست خودِ ماست.
پی‌نوشت:
[۱] طبرسی، الاحتجاج، ج ۲، ص ۴۹۸ (توقیع امام زمان به شیخ مفید).
[۲] بحارالانوار، ج ۵۳، ص ۱۷۷.
[۳] تحلیل توقیع امام زمان به شیخ مفید، روزنامه ولایت قزوین.
[۴]سوره رعد /آیه ۱۱
[۵] تحلیل توقیع امام زمان به شیخ مفید، روزنامه ولایت قزوین.
[۶] سوره اعراف/ آیه ۹۶
[۷] تحلیل توقیع امام زمان به شیخ مفید، روزنامه ولایت قزوین.
[۸] سوره بقره/آیه ۲۱۴
[۹] تحلیل توقیع امام زمان به شیخ مفید، روزنامه ولایت قزوین.
[۱۰] سوره اعراف/آیه ۱۷۲
[۱۱] تحلیل توقیع امام زمان به شیخ مفید، روزنامه ولایت قزوین.
[۱۲] پویش «همدلی برای ظهور»، خبرگزاری حوزه.
[۱۳] طبرسی، الاحتجاج، ج ۲، ص ۴۹۸ (توقیع امام زمان به شیخ مفید).
[۱۴] آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار مسئولان و اقشار مختلف مردم، ۱۳۶۸/۱۲/۲۲.
[۱۵] آیت‌الله خامنه‌ای، سخنرانی زنده تلویزیونی به مناسبت نیمه شعبان، ۱۳۹۹/۰۱/۲۱.
[۱۶] آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار به مناسبت میلاد حضرت مهدی (عج)، ۱۳۷۶/۰۹/۲۵.
[۱۷] آیت‌الله خامنه‌ای، سخنرانی زنده تلویزیونی به مناسبت نیمه شعبان، ۱۳۹۹/۰۱/۲۱.
[۱۸] آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار مسئولان و اقشار مختلف مردم، ۱۳۶۸/۱۲/۲۲.
[۱۹] پویش «همدلی برای ظهور»، خبرگزاری حوزه.
[۲۰] موعودشناسی و پاسخ به شبهات، علی اصغر رضوانی، انتشارات مسجد مقدس جمکران.
فیروزه دلداری؛ پژوهشگر، فعال رسانه و فضای مجازی
..........................
پایان پیام
نظر شما