به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ دکتر محمدجواد لاریجانی، مدیر پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، در دومین پیش‌همایش هشتمین دوره کتاب سال حکومت اسلامی، با تبیین ماهیت نظام جمهوری اسلامی اظهار کرد: جمهوری اسلامی نظمی مدنی ـ سیاسی است که عقلانیت پایه آن بر مبانی اسلامی و مکتب اهل‌بیت(ع) استوار است و سازوکار اجرایی آن بر نوعی دموکراسی نمایندگی تکیه دارد.
وی با اشاره به تفاوت مبانی فکری جمهوری اسلامی با نظام‌های مبتنی بر عقلانیت سکولار و لیبرال گفت: در جمهوری اسلامی، مبنای نظم مدنی، عقلانیت اسلامی است و این نظام به‌عنوان واقعیتی اجتماعی، در تعامل مستمر با محیط پیرامونی خود قرار دارد.
لاریجانی افزود: جمهوری اسلامی پس از شکل‌گیری با مسائل و شرایط جدیدی مواجه می‌شود و برای ادامه مسیر باید در چارچوب مبانی فکری خود، راه‌حل‌های مناسب را کشف کند؛ ازاین‌رو، حرکت در این نظام مستلزم تفکر، نقد، بررسی و یافتن راهکارهای تازه است.
ضرورت بصیرت و شناخت واقع‌بینانه قدرت ایران
وی با تأکید بر اهمیت بصیرت در اندیشه سیاسی جمهوری اسلامی، داشتن تصویری درست از وضعیت کشور را یکی از مؤلفه‌های مهم آن دانست و اظهار کرد: شرایط به‌طور مستمر تغییر می‌کند و اقدامات ما و دیگران نیز در شکل‌گیری وضعیت‌های بعدی تأثیرگذار است.
مدیر پژوهشگاه دانش‌های بنیادی با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی بر پرهیز از خطای محاسباتی گفت: در دنیای امروز، حجم گسترده اطلاعات می‌تواند تصویری القایی از واقعیت در ذهن افراد ایجاد کند و در نتیجه، تصمیم‌گیری‌ها به‌جای آنکه بر شناخت دقیق شرایط استوار باشد، بر مبنای برداشتی غیرواقعی انجام شود.
وی با انتقاد از برخی تحلیل‌ها که جایگاه جمهوری اسلامی را در معادلات جهانی محدود ارزیابی می‌کنند، افزود: برای شناخت قدرت کشور باید شاخص‌های واقعی، از جمله توانمندی‌های علمی، فناوری، دفاعی و منطقه‌ای را بررسی کرد و نمی‌توان صرفاً با استناد به شاخص‌هایی مانند مساحت، جمعیت یا منابع طبیعی درباره جایگاه یک کشور داوری کرد.
لاریجانی پیشرفت‌های ایران در حوزه‌های دفاعی و هسته‌ای را از مؤلفه‌های مهم قدرت ملی دانست و تأکید کرد: جمهوری اسلامی در محاسبات متعارف قدرت نیز جایگاه مهمی دارد و نباید ظرفیت‌های آن دست‌کم گرفته شود.
وی شناخت واقع‌بینانه توانمندی‌های کشور و درک افق پیش‌روی آن را در کنار تلاش برای حل مشکلات و عبور از چالش‌ها، از ضرورت‌های استمرار حرکت جمهوری اسلامی برشمرد.
تصمیم‌گیری درباره صلح و آتش‌بس در چارچوب فقه شیعه
لاریجانی در ادامه، با اشاره به مباحث فقهی مربوط به صلح و آتش‌بس اظهار کرد: در موضوع هدنه و صلح باید به مبانی فقه شیعه و جایگاه ولی امر در تصمیم‌گیری توجه داشت. اختیار تصمیم‌گیری درباره چنین موضوعاتی در چارچوب اختیارات امام معصوم(ع) یا ولی مأذون از سوی او بررسی می‌شود.
وی با بیان اینکه صلح در شرایطی می‌تواند جایز و در شرایطی واجب باشد، افزود: فقه برای تصمیم‌گیری درباره صلح و آتش‌بس ضوابطی دارد و تشخیص مصلحت اسلام و مسلمانان باید در چارچوب همین ضوابط صورت گیرد.
مدیر پژوهشگاه دانش‌های بنیادی با اشاره به اهمیت مشورت و هم‌اندیشی در تصمیم‌گیری‌های کلان گفت: مشورت در جای خود اهمیت دارد، اما از منظر مبانی نظام اسلامی، تصمیم جمعی نمی‌تواند جایگاه شرعی ولی امر را در موضوعات مرتبط با جنگ و صلح از بین ببرد.
وی تصریح کرد: اگر صلح به مصلحت اسلام و مسلمانان باشد و مانعی مانند خدعه در میان نباشد، امکان وجوب آن در مباحث فقهی مطرح شده است؛ بنابراین، مسئله را نمی‌توان صرفاً به انتخاب میان جنگ و صلح محدود کرد.
تفاوت نقض عهد و خدعه در توافق‌های بین‌المللی
لاریجانی با تفکیک میان نقض عهد و خدعه، این تمایز را در تحلیل توافق‌های بین‌المللی مهم دانست و اظهار کرد: در نقض عهد، طرف مقابل تعهدی را پذیرفته و سپس آن را زیر پا می‌گذارد؛ اما در خدعه ممکن است ساختار توافق از ابتدا به‌گونه‌ای طراحی شده باشد که با وجود ظاهر حقوقی و قراردادی، یکی از طرف‌ها در عمل در موقعیتی زیان‌بار قرار گیرد.
وی با اشاره به تجربه برجام، این توافق را از منظر خود نمونه‌ای برای ضرورت بررسی دقیق سازوکارهای حقوقی و پیامدهای تعهدات دانست و گفت: در ارزیابی توافق‌ها نباید تنها به ظاهر متن بسنده کرد، بلکه باید پیامدهای عملی بندهای آن را برای طرف‌های قرارداد بررسی کرد.
مدیر پژوهشگاه دانش‌های بنیادی با اشاره به سازوکار حل اختلاف و بازگشت تحریم‌ها در برجام اظهار کرد: باید بررسی شود که آیا ساختار یک توافق، امکان برخورد منصفانه با نقض تعهدات را فراهم می‌کند یا طرفی که از نقض تعهد شکایت دارد، در نهایت با پیامدهای زیان‌بارتری روبه‌رو می‌شود.
وی همچنین با اشاره به بحث‌های مربوط به محدودیت‌های موشکی و مفاد قطعنامه مرتبط با برجام، بر ضرورت دقت در واژه‌ها، تعهدات و دامنه تفسیر حقوقی آنها تأکید کرد و افزود: در تنظیم توافق‌ها باید روشن باشد که هر تعهد دقیقاً چه معنایی دارد و چه محدودیت‌هایی ممکن است در آینده برای کشور ایجاد کند.
لاریجانی با انتقاد از رویکردی که راه‌حل مشکلات کشور را صرفاً در توافق با آمریکا و رفع تحریم‌ها جست‌وجو می‌کند، گفت: این رویکرد بر سه تصور استوار بود؛ نخست اینکه راه دیگری برای حل مشکلات وجود ندارد؛ دوم اینکه می‌توان در برابر واگذاری برخی ظرفیت‌ها، امتیازهای اقتصادی دریافت کرد؛ و سوم اینکه می‌توان به تعهدات طرف مقابل اعتماد داشت.
وی با نقد برداشت ارائه‌شده از مفهوم «برد ـ برد» در مذاکرات تأکید کرد: توافق زمانی می‌تواند متوازن باشد که منافع و تعهدات طرفین به‌صورت واقعی و متقابل ارزیابی شود و واگذاری امتیازها بدون تضمین‌های مؤثر و متناسب صورت نگیرد.
لزوم توجه به جبهه مقاومت و مدیریت تنگه هرمز
مدیر پژوهشگاه دانش‌های بنیادی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به مذاکرات و توافق موسوم به اسلام‌آباد، خواستار بررسی دقیق بندهای آن شد و گفت: باید روشن شود که مفاد توافق تا چه اندازه با منافع جمهوری اسلامی و ملاحظات مرتبط با جبهه مقاومت سازگار است.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به وضعیت متحدان منطقه‌ای ایران افزود: در تنظیم توافق‌های مرتبط با آتش‌بس نمی‌توان وضعیت جبهه مقاومت را نادیده گرفت یا بدون بررسی پیامدها، تعهداتی را پذیرفت که ممکن است در عمل به تضعیف ظرفیت‌های این جبهه منجر شود.
لاریجانی مدیریت تنگه هرمز را نیز از محورهای مهم مورد تأکید در مواضع رهبر شهید انقلاب اسلامی دانست و اظهار کرد: اصل مدیریت جمهوری اسلامی بر این آبراه باید در مذاکرات مورد توجه قرار گیرد و به موضوعی فرعی یا قابل تعویق تبدیل نشود.
وی با تأکید بر نقش مجلس شورای اسلامی در پشتیبانی از دستگاه دیپلماسی گفت: گاهی تصویب یک حکم روشن و دقیق می‌تواند موضع حقوقی کشور را تثبیت کند و مانع از آن شود که اصول بنیادین در مذاکرات طولانی و فرسایشی به حاشیه برود.
ان‌پی‌تی و ظرفیت‌های حقوقی مجلس شورای اسلامی
لاریجانی با اشاره به پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای اظهار کرد: در بررسی این پیمان باید هم تعهدات جمهوری اسلامی و هم تعهدات طرف‌های مقابل مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا موضوع صرفاً به تعهد ایران درباره نساختن سلاح هسته‌ای محدود نیست و تعهدات مرتبط با همکاری‌های صلح‌آمیز هسته‌ای نیز اهمیت دارد.
وی با اشاره به حملات صورت‌گرفته به تأسیسات هسته‌ای ایران و خسارت‌های واردشده، پیشنهاد کرد مجلس شورای اسلامی ظرفیت‌های حقوقی و قانونی خود را برای بررسی وضعیت تعهدات کشور ارزیابی کند تا دستگاه دیپلماسی در مذاکرات احتمالی، پشتوانه حقوقی روشن‌تری داشته باشد.
مدیر پژوهشگاه دانش‌های بنیادی تأکید کرد: موضوع پیوستن به یک معاهده، اجرای تعهدات آن یا خروج از آن باید بر اساس مفاد همان معاهده و قوانین داخلی بررسی شود و نمی‌توان بدون توجه به مراحل و الزامات قانونی درباره آن تصمیم گرفت.
وی بار دیگر بر اهمیت شناسایی خدعه در توافق‌ها تأکید کرد و گفت: خدعه ممکن است در قالب توافقی با ظاهر حقوقی و وعده‌های جذاب عرضه شود؛ ازاین‌رو، بررسی ساختار توافق، پیامدهای اجرایی و سازوکارهای پیش‌بینی‌شده در آن ضرورت دارد.
دیپلماسی باید در خدمت توانمندی‌های کشور باشد
لاریجانی در پایان، با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی جنگ‌طلب نیست، اظهار کرد: مسئله اصلی را نباید به انتخاب میان جنگ و صلح محدود کرد، بلکه باید میان تسلیم و مقاومت تمایز گذاشت. جمهوری اسلامی در چارچوب مبانی خود به دنبال جنگ نیست و موضوع دفاع زمانی مطرح می‌شود که کشور مورد حمله قرار گیرد.
وی با اشاره به نقش نیروهای مسلح در دفاع از کشور، بر اهمیت آمادگی و تصمیم‌گیری به‌موقع تأکید کرد و افزود: دیپلماسی باید زمینه بهره‌گیری از توانمندی‌های کشور را فراهم کند و دستاوردهای دفاعی و ظرفیت‌های نظامی نباید در روند مذاکرات هدر برود.
مدیر پژوهشگاه دانش‌های بنیادی خاطرنشان کرد: در بررسی توافق‌ها، صلح و آتش‌بس باید به‌طور هم‌زمان به مبانی فقهی، مصلحت کشور، تعهدات بین‌المللی و ظرفیت‌های دفاعی توجه کرد تا تصمیم‌گیری‌ها بر پایه شناخت دقیق شرایط و پرهیز از خطاهای محاسباتی صورت گیرد.
..............................
پایان پیام
نظر شما