کاهش حملات، پایان تهدید نیست؛ هشدار نهاد آمریکایی درباره حضور داعش و القاعده در افغانستان

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ مؤسسه مستقل پژوهش و ثبت داده‌های درگیری‌های مسلحانه «ای‌کلد» (ACLED)، روز جمعه، ۱۵ آبان‌ماه، برابر با ششم نوامبر ۲۰۲۶، در گزارشی درباره فعالیت گروه‌های جهادی در آسیا و اقیانوسیه اعلام کرد که افغانستان همچنان یکی از کانون‌های اصلی حضور داعش خراسان و القاعده در منطقه است.

این نهاد تحقیقاتی که داده‌های مربوط به خشونت‌های سیاسی و درگیری‌های مسلحانه را در کشورهای مختلف جهان ثبت و تحلیل می‌کند، تأکید کرده است که تهدید گروه‌های جهادی در افغانستان دو بُعد داخلی و فرامرزی دارد.

بر اساس ارزیابی ای‌کلد، داعش خراسان مهم‌ترین تهدید داخلی در میان این گروه‌ها محسوب می‌شود، در حالی که القاعده بیشتر از فضای عملیاتی موجود در افغانستان برای حفظ ارتباط با شبکه‌های مسلح و گسترش فعالیت‌های منطقه‌ای خود استفاده می‌کند.

این گزارش در شرایطی منتشر شده است که طالبان بارها مدعی شکست داعش خراسان و برقراری امنیت سراسری در افغانستان شده‌اند.

کاهش ۷۳ درصدی رویدادهای مرتبط با داعش؛ خطر همچنان پابرجاست

بر اساس داده‌های ای‌کلد، شمار رویدادهای خشونت‌آمیز مرتبط با داعش خراسان در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ به چهار مورد رسیده است؛ در حالی که در دوره مشابه سال ۲۰۲۵، تعداد این رویدادها ۱۵ مورد بود.

این آمار نشان‌دهنده کاهش حدود ۷۳ درصدی رویدادهای ثبت‌شده است.

این نهاد کاهش فعالیت‌های داعش را تا حد زیادی نتیجه فشارهای امنیتی طالبان و کشورهای همسایه ارزیابی کرده است.

با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که کاهش تعداد حملات، لزوماً به معنای ازبین‌رفتن ساختار عملیاتی یا توانایی این گروه برای سازمان‌دهی حملات تازه نیست.

به گفته ای‌کلد، داعش خراسان با استفاده از هسته‌های کوچک و غیرمتمرکز، توانایی انجام حملات پراکنده را حفظ کرده و تلاش می‌کند با انتخاب اهداف حساس، تأثیر امنیتی و تبلیغاتی حملات خود را افزایش دهد.

در این گزارش، حملات داعش به مقام‌های طالبان، شهروندان خارجی و اقلیت‌های قومی و مذهبی از جمله الگوهای عملیاتی این گروه معرفی شده است.

بدخشان و هرات؛ کانون‌های جدید حملات داعش علیه طالبان

ای‌کلد اعلام کرده است که از چهار حمله‌ای که داعش خراسان در ۹ ماه نخست سال جاری میلادی مسئولیت آن‌ها را پذیرفته، سه حمله علیه اعضای طالبان در استان‌های بدخشان و هرات انجام شده است.

این دو استان در ماه‌های گذشته شاهد افزایش تنش میان طالبان و برخی گروه‌های مخالف مسلح یا جوامع محلی بوده‌اند.

بر اساس تحلیل این نهاد، داعش خراسان تلاش می‌کند از شرایط امنیتی و سیاسی مناطقی که اقتدار طالبان در آن‌ها با چالش مواجه شده، بهره‌برداری کند.

در همین چارچوب، مناطق شمالی افغانستان و استان‌های هم‌مرز با کشورهای آسیای مرکزی از نقاط آسیب‌پذیر در برابر فعالیت احتمالی شبکه‌های داعش معرفی شده‌اند.

در گزارش به جابه‌جایی شماری از اعضای داعش به بدخشان نیز اشاره شده است.

ای‌کلد معتقد است موقعیت جغرافیایی این استان، نزدیکی به آسیای مرکزی و هم‌مرزی با چین، اهمیت آن را در محاسبات عملیاتی و تبلیغاتی داعش افزایش داده است.

نگرانی از حمله به منافع چین در افغانستان

بخش دیگری از گزارش به احتمال افزایش حملات داعش خراسان علیه شهروندان و منافع اقتصادی چین در افغانستان اختصاص یافته است.

به ارزیابی ای‌کلد، داعش تلاش می‌کند با بهره‌برداری تبلیغاتی از مسئله مسلمانان اویغور، حمله به منافع چین را در چارچوب اهداف ایدئولوژیک خود توجیه کند.

این نهاد با اشاره به روابط اقتصادی و سیاسی طالبان با پکن، هشدار داده است که پروژه‌های سرمایه‌گذاری خارجی و مراکز مرتبط با شهروندان چینی ممکن است به اهداف حساس این گروه تبدیل شوند.

بر اساس گزارش، تنها حمله داعش خراسان در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ که خارج از هرات و بدخشان انجام شد، یک رستوران مرتبط با شهروندان چینی در کابل را هدف قرار داد.

پژوهشگران معتقدند حمله به چنین اهدافی می‌تواند علاوه بر ایجاد تلفات انسانی، پیامدهای اقتصادی و سیاسی نیز داشته باشد و بر تلاش طالبان برای جلب سرمایه‌گذاری خارجی تأثیر بگذارد.

آموزش استفاده از پهپاد؛ تهدیدی که هنوز گسترده نشده است

ای‌کلد در بخش دیگری از گزارش، به اطلاعات منتشرشده درباره آموزش اعضای داعش خراسان برای استفاده از پهپاد اشاره کرده است.

بر اساس این ارزیابی، چنین آموزش‌هایی ممکن است توانایی این گروه را برای بهره‌گیری از پهپادهای تجاری یا تغییریافته در حملات آینده افزایش دهد.

با این حال، گزارش تأکید دارد که این تهدید تاکنون به شکل گسترده در حملات داعش خراسان تحقق پیدا نکرده است.

این موضوع در شرایطی مورد توجه قرار گرفته که گروه‌های مسلح در کشورهای مختلف، استفاده از فناوری‌های نسبتاً ارزان و در دسترس را برای افزایش توان عملیاتی خود بررسی می‌کنند.

القاعده؛ استفاده از خاک افغانستان برای تقویت گروه‌های منطقه‌ای

برخلاف داعش خراسان که همچنان به انجام حملات در داخل افغانستان توجه دارد، ای‌کلد نقش کنونی القاعده را بیشتر در پشتیبانی از گروه‌های مسلح فعال در کشورهای همسایه ارزیابی کرده است.

بر اساس این گزارش، القاعده همچنان از فضای عملیاتی نسبتاً مساعد در مناطق جنوبی افغانستان برخوردار است.

این نهاد می‌گوید فعالیت‌های فعلی القاعده بیشتر بر ارائه آموزش و راهنمایی به گروه‌های مسلح دیگر، به‌ویژه تحریک طالبان پاکستان و اتحادالمجاهدین پاکستان، متمرکز است.

ای‌کلد همچنین به نشانه‌هایی از تلاش شاخه شبه‌قاره هند القاعده برای گسترش فعالیت‌های خود در هند و احیای شبکه‌های مرتبط در بنگلادش اشاره کرده است.

بر همین اساس، تهدید القاعده مستقر در افغانستان در شرایط کنونی بیشتر متوجه کشورهای منطقه ارزیابی می‌شود.

این یافته‌ها در حالی مطرح شده که حکومت طالبان همواره تأکید کرده است اجازه نمی‌دهد از خاک افغانستان علیه کشورهای دیگر استفاده شود.

پاکستان؛ کانون اصلی خشونت‌های جهادی منطقه

گزارش تازه ای‌کلد نشان می‌دهد که پاکستان در سال ۲۰۲۶ با افزایش قابل‌توجه فعالیت گروه‌های جهادی مواجه بوده است.

بر اساس داده‌های این نهاد، بیش از ۹۰ درصد رویدادهای خشونت‌آمیز مرتبط با گروه‌های جهادی در پاکستان، طی ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶، به تحریک طالبان پاکستان نسبت داده شده است.

بخش عمده این درگیری‌ها در ایالت خیبرپختونخوا متمرکز بوده و فعالیت گروه‌های مسلح در برخی مناطق بلوچستان نیز افزایش یافته است.

در همین حال، شمار رویدادهای مرتبط با شاخه‌های داعش در پاکستان طی ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶، از مجموع رویدادهای ثبت‌شده در سراسر سال ۲۰۲۵ فراتر رفته است.

ای‌کلد همچنین نسبت به افزایش حملات علیه غیرنظامیان هشدار داده و اعلام کرده است که اقلیت‌های مذهبی، رهبران دینی و شخصیت‌های سیاسی از اهداف آسیب‌پذیر در برابر خشونت داعش در پاکستان هستند.

شیعیان افغانستان و پاکستان؛ نگرانی از تداوم تهدیدهای فرقه‌ای

یکی از ابعاد مهم گزارش ای‌کلد، اشاره به آسیب‌پذیری اقلیت‌های قومی و مذهبی در برابر حملات گروه‌های وابسته به داعش است.

این نگرانی برای جامعه شیعه و هزاره افغانستان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا داعش خراسان در سال‌های گذشته مسئولیت حملات متعددی علیه مراکز آموزشی، مساجد و اجتماعات شیعیان را بر عهده گرفته است.

اگرچه گزارش تازه ای‌کلد از کاهش شمار حملات داعش در افغانستان خبر می‌دهد، اما ادامه فعالیت شبکه‌های پراکنده این گروه و توانایی آن برای انتخاب اهداف حساس نشان می‌دهد که خطر حملات علیه غیرنظامیان به‌طور کامل برطرف نشده است.

در پاکستان نیز این نهاد، اقلیت‌های مذهبی و رهبران دینی را از گروه‌های آسیب‌پذیر در برابر خشونت داعش معرفی کرده است.

با این حال، گزارش آمار جداگانه‌ای از شمار قربانیان شیعه در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ ارائه نکرده و نمی‌توان از آمار کلی آن، روند مشخص حملات علیه شیعیان را استخراج کرد.

هشدار درباره گسترش تهدید به کشورهای دیگر

در بخش پایانی گزارش، ای‌کلد با بررسی فعالیت گروه‌های جهادی در فیلیپین و دیگر مناطق آسیا هشدار داده است که با وجود تمرکز جغرافیایی این خشونت‌ها، خطر گسترش آن‌ها به کشورهای دیگر همچنان وجود دارد.

این نهاد تأکید کرده که شبکه‌های مسلح فعال در افغانستان، پاکستان و فیلیپین، با وجود تفاوت‌های ساختاری و عملیاتی، می‌توانند زمینه‌ساز تهدیدهای فرامرزی باشند.

پژوهشگران همچنین به احتمال بهره‌برداری گروه‌های جهادی از نارضایتی‌های اجتماعی، مشکلات اقتصادی و اختلافات سیاسی برای گسترش نفوذ خود اشاره کرده‌اند.

گزارش تازه ای‌کلد نشان می‌دهد که کاهش محسوس حملات داعش خراسان در افغانستان، اگرچه از تضعیف توان عملیاتی این گروه حکایت دارد، اما نمی‌تواند به‌تنهایی نشانه پایان تهدید تروریسم در کشور باشد.

تداوم فعالیت القاعده، حضور شبکه‌های داعش در مناطق مرزی و افزایش خشونت‌های جهادی در پاکستان، همچنان از چالش‌های امنیتی مهم منطقه به شمار می‌روند.

در چنین شرایطی، وضعیت امنیتی افغانستان و توانایی نهادهای حاکم برای جلوگیری از حملات علیه غیرنظامیان، به‌ویژه اقلیت‌های قومی و مذهبی، همچنان یکی از موضوعات اصلی مورد توجه نهادهای پژوهشی و نظارتی بین‌المللی باقی مانده است.

....................................

پایان پیام/