به گزارش خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا ـ در پهنه تاریخ هنر معاصر، کمتر شخصیتی را میتوان یافت که همچون «حبیبالله فضائلی»، میان محراب عبادت و مسند هنر، پیوندی چنین استوار و ناگسستنی برقرار کرده باشد؛ مردی که از طبیعت باصفای سمیرم برخاست و با عبور از مسیر فقاهت، قلمش را به تبرکِ قدسیت آمیخت تا به معنای واقعی کلمه، «حبیبِ خطه خط» و «ابوالفضائلِ» روزگار خود شود. او با تالیف آثاری همچون «اطلس خط»، دانشنامهای مرجع برای جهان اسلام به ارث گذاشت و با کتیبهنگاری بر آستانهای مقدس معصومین در عراق و سوریه، هنر خوشنویسی اسلامی را در جغرافیای قدسی ارادت به اهلبیت (ع) جاودانه ساخت.
بهمناسبت سیزدهم اردیبهشت، سالروز تولد این شخصیت ماندگار، حجتالاسلام دکتر هادی یعقوبزاده، عضو هیئت علمی دانشگاه هنر، در گفتوگو با خبرنگار ابنا، به واکاوی ابعاد وجودی استادی میپردازد که هنر را «تجلی رنج مقدس و جستجوی عارفانه انسان باایمان» میدانست؛ عالمی که با تواضعی مثالزدنی، خود را پیشوای خط و در عین حال مرید و رهرو مسیر امام مینامید.
حبیب خطه خط؛ تبلور آشتی دین و هنر در کالبد یک روحانی
این استاد دانشگاه با بیان اینکه استاد حبیبالله فضائلی متولد ۱۳۰۱ در سمیرم، شخصیتی بود که تضاد خیالی میان دین و هنر را از بین برد، افزود: «فضائلی ثابت کرد نه تنها دین میتواند به هنر معنا ببخشد، بلکه هنر نیز قادر است در خدمت اهداف عالی دینی قرار گیرد و این ادعا را با زندگی و آثار خود به اثبات رساند؛ چنانکه طبیعت بکر سمیرم و تجربههای کودکی در ترسیم اشکال بر زمین، نخستین جرقههای این هنر را در روح او روشن کرد و در نهایت او را به سکون و کمال هدایت نمود.»
کتیبههای اصفهان؛ الهامبخش استادی که «ابوالفضائل» شد
دکتر یعقوبزاده با اشاره به اینکه کتیبههای مساجد اصفهان، بهویژه مسجد امام، دومین معلم بزرگ فضائلی بودند، تصریح کرد: «او با مشاهده این آثار، هنر خوشنویسی را مشق کرد و به چنان مهارتی در خط نسخ و ثلث دست یافت که از او با عنوان "ابوالفضائل" و "حبیب خطه خط" یاد میشود؛ هنرمندی که همزمان با سیر در آفاق هنر، موفق به اخذ مدرک لیسانس ادبیات فارسی نیز شده بود.»
هنر واقعی؛ تجلی جستجوی عارفانه و رنج مقدس
عضو هیئت علمی دانشگاه هنر در تبیین فلسفه هنر از نگاه فضائلی یادآور شد: «از نظر این استاد فقید، هنر واقعی زاییده رنج آدمی و تجلی جستجوی صادقانه انسان باایمان است که منبع الهام خود را در عالم ملکوت میجوید و به خلق آثاری ماندگار میرسد؛ در حالی که هنرمند بیاعتقاد تنها از وهم و خیال خود بهره میگیرد.»
«اطلس خط»؛ دانشنامهای که مرجع جهانی شد
وی با توصیف کتاب «اطلس خط» به عنوان حاصل دو دهه تحقیق مداوم و دانشنامهای جامع در جهان اسلام، خاطرنشان کرد: «این اثر که در سال ۱۳۵۰ منتشر شد، به قدری حائز اهمیت است که امروزه هر پژوهشگری در حوزه خط، ناگزیر از مراجعه به این کتاب مرجع برای واکاوی دقیق تاریخ پیدایش شیوههای مختلف خط است.»
این پژوهشگر با تاکید بر پیشرو بودن فضائلی در حوزه آموزش و معرفی کتاب «تعلیم خط» (۱۳۵۵) به عنوان یک دستورالعمل کامل، اظهار داشت: «استاد با تأسیس شعبه انجمن خوشنویسان در اصفهان در سال ۱۳۴۸، شالوده تربیتی مستحکمی را بنا نهاد که حاصل آن پرورش شاگردان برجستهای است که امروزه هر کدام از اساتید بنام این هنر به شمار میروند.»
کتیبهنگاری در عتبات عالیات؛ تبلور بینالمللی هنر فضائلی
حجتالاسلام والمسلمین یعقوبزاده جایگاه بینالمللی این هنرمند را در کتیبهنگاری برای آستان مقدس امام علیالنقی (ع) در عراق و حرمهای مطهر در سوریه متبلور دانست و افزود: «سپردن چنین مسئولیتهای خطیری به ایشان، گواهی روشن بر استانداردهای بسیار بالای فنی و اخلاقی استاد در سطح جهان اسلام و عرصههای بینالمللی هنر است.»
«امامِ خط» و ارادت قلبی به «خطِ امام»
وی با بازخوانی خاطره دیدار استاد با امام خمینی (ره) و تعبیر هوشمندانه ایشان، عنوان کرد: «فضائلی با تقدیم یک قاب خطی و بیان عبارت "امامِ خطم و هستم مرید خطِ امام"، نشان داد که علیرغم پیشوایی در هنر، خود را مرید مسیر سیاسی و معنوی امام میدانست و همچون قلمی در دست فرمان ایشان بود.»
این استاد دانشگاه دغدغههای مذهبی فضائلی را فراتر از خوشنویسی و در تالیفات متعددی مشهود دانست و گفت: «آثاری چون "مردآفرین روزگار" درباره حضرت زینب (س)، "اصحاب رس" و تفسیر "آیه نور"، در کنار دیوان شعری او، نشاندهنده عمق دانش دینی و راز و نیازهای عارفانه ایشان به پیشگاه الهی و اهلبیت است.»
از صیقلِ قلم در «کلیله و دمنه» تا معراجِ روح در سایه اخلاق
دکتر یعقوبزاده در بخشی از این گفتگو به نقش بنیادین توصیههای پدر استاد فضائلی در جهتدهی علمی و اخلاقی او اشاره کرده و میگوید که پدر ایشان دو کتاب شاخص را برای مطالعه و انس دائمی به وی سفارش کرده بود. نخستین کتاب، «کلیله و دمنه» بود که با هدف تقویت بنیه ادبی و پیوند با ریشههای کهن زبان فارسی پیشنهاد شد؛ انس با این اثر فاخر، تأثیر شگرفی بر قلم، اشعار و نگاه ادیبانه استاد فضائلی داشته و به شخصیت او وجههای برجسته در حوزه ادبیات بخشیده است.
دومین اثر پیشنهادی، کتاب «معراجالسعاده» بود که با نگاه به جنبههای اخلاقی و معنوی مورد تأکید قرار گرفت. دکتر یعقوبزاده تصریح میکند که تفاوت استاد فضائلی با دیگران در این بود که او تنها به خواندن این کتاب بسنده نکرد، بلکه آموزههای آن را در وجود خود نهادینه و درونیسازی کرد. ثمره این تربیت و عمل به سرخطهای اخلاقی معراجالسعاده، تولد شخصیتی بود که شاگردانش او را «فرانام و فروتن» توصیف میکردند؛ یعنی هنرمندی که علیرغم شهرت جهانی، در اوج خاکساری و تواضع به سر میبرد.
هنر قدسی و پیوند قلبی با معنا
وی با "قدسی" خواندن هنر خوشنویسی برای فضائلی به عنوان ابزاری جهت کتابت وحی، خاطرنشان کرد: «همانگونه که استاد فرشچیان با پیوند قلبی آثارش را خلق میکند، روح فضائلی نیز با معنا عجین بود و هنر او مستقیماً از سرچشمه ایمان و اعتقاد صادقانه نشأت میگرفت.»
ضرورت الگوسازی از روحانیون هنرمند
این عضو هیئت علمی بر لزوم معرفی چنین الگوهایی در حوزههای علمیه تاکید کرد و یادآور شد: «فضائلی نمونهای موفق از یک "عالمِ هنرمند" است که ثابت کرد هیچ منافاتی میان زی طلبگی و فعالیت حرفهای هنری وجود ندارد و یک روحانی میتواند در قلههای رفیع هنر و پژوهش بایستد.»
رفع مهجوریت و معرفی جهانی گنجینههای هنر اسلامی
دکتر یعقوبزاده راه معرفی جهانی این شخصیت را از مسیر پژوهشهای دانشگاهی داخلی دانست و افزود: «برای آشنایی هنرپژوهان غربی با این گنجینهها، ابتدا باید در سطح حوزه و دانشگاه، تحقیقات و پایاننامههای دقیقی به بررسی آثار و اندیشههای این استاد بزرگ اختصاص یابد.»
فرجام سخن؛ ابوالفضائلی که ماندگار شد
وی در پایان میراث فضائلی را فراتر از آثار فیزیکی و در گشودن مسیری برای آشتی میان سنت و خلاقیت دانست و خاطرنشان کرد: «جمع میان علم دینی، هنر، تالیف و تواضع اخلاقی از او شخصیتی استثنایی ساخته است که نامش برای همیشه در تاریخ هنر ایران ماندگار خواهد بود.»
..........
پایان پیام
نظر شما