دعاهای رسول خدا(ص)؛ بخش اول: گنجنیه مشترک اسلامی

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: دعا و گفت‌وگو با خداوند، جایگاهی برجسته در منابع اسلامی دارد و در روایات مختلف، نسبت مستقیمی میان دعا و عبودیت بیان شده است؛ به‌گونه‌ای که در آیه ۶۰ سوره غافر، خداوند این نسبت را با صراحت بیان کرده است: «وَقَالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ ۚ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ، و پروردگارتان گفت: مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم، آنان که از عبادت من تکبّر ورزند، به زودی خوار و رسوا به دوزخ درآیند».

بر این اساس، باید گفت هر شخصی که معرفت و شناخت او نسبت به خدا بیشتر باشد، عبادت او نیز بیشتر خواهد بود و هر مقدار عبادت هر فرد از خداوند بیشتر شود، دعا و مناجات‌های او نیز بیشتر خواهد شد. در این میان، رسول خدا(ص) در اوج این شناخت، عبادت و دعا قرار گرفته است و دعاهای مختلفی از ایشان در منابع گوناگون اسلامی نقل شده است.

عالمان مختلف در طول تاریخ، تلاش کرده‌اند دعاهای روایت‌شده از رسول خدا(ص) را گردآوری کنند. در میان عالمان اهل سنت، می‌توان به آثاری مانند «الادعیة المرویة عن الحضرة النبویة» تألیف عبدالکریم بن محمد سمعانی، کتاب «عدة حصن الحصین» تألیف ابن الجزری، «دفع الأسی فی أذکار الصبح و المساء» اثر شیخ ابراهیم بن حسن احسائی حنفی، کتاب «دستور المذکرین» تألیف محمد بن ابی‌بکر مدنی و کتاب «حلیةالابرار و شعار الأخیار» از تألیفات محیی‌الدین یحیی بن شرف‌الدین نووی شافعی اشاره کرد. همچنین بخش‌هایی از کتاب «ریاض الصالحین» مرحوم نووی به دعاهای نقل‌شده از رسول اکرم(ص) اختصاص یافته است. برخی از این آثار در طول تاریخ از بین رفته‌اند و برخی دیگر نیز توسط شماری از عالمان اهل سنت شرح یا تلخیص شده و به فارسی و دیگر زبان‌ها ترجمه و منتشر شده‌اند.

آنچه در این میان بسیار قابل توجه است، آن است که برخی از کتاب‌های اهل سنت، مانند «الادعیة المرویة» و «دستور المذکرین»، بارها مورد استفاده برجسته‌ترین عالمان شیعه در نگارش کتاب‌های دعایی قرار گرفته‌اند؛ به‌گونه‌ای که این آثار در مهم‌ترین کتاب‌های دعایی شیعه، از جمله آثار سید بن طاووس، مورد استناد قرار گرفته‌اند.

اهمیت و اعتبار آثار سید بن طاووس در تألیف کتاب‌های ادعیه به‌گونه‌ای است که در طول ۸۰۰ سال گذشته، تألیف هر کتاب مرتبط با دعا، به‌نوعی متأثر از آثار گسترده ایشان بوده است. همچنین کتاب‌های دعایی تألیف‌شده توسط جد ایشان، شیخ طوسی، مانند کتاب «المصباح المتهجد»، به‌عنوان شاخص‌ترین کتاب‌های دعایی در تاریخ تشیع شناخته می‌شوند.

در طول قرون گذشته نیز تلاش‌های گسترده‌ای برای جمع‌آوری دعاهای رسول خدا(ص) توسط عالمان شیعه صورت گرفته است که معرفی برخی از این کتاب‌ها، موضوع بخش بعدی این نوشته خواهد بود.

سید علی‌اصغر حسینی/ خبرگزاری ابنا

............

پایان پیام