به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) اعلام کرده است که دسترسی به برق پایدار همچنان یکی از چالش‌های اساسی افغانستان است و کمبود انرژی به‌طور مستقیم بر خدمات درمانی، آموزش، اشتغال، فعالیت کسب‌وکارها و رشد اقتصادی این کشور تأثیر می‌گذارد.
براساس داده‌های منتشرشده، حدود ۴۰ تا ۴۲ درصد جمعیت افغانستان به شبکه برق سراسری متصل هستند؛ با این حال دسترسی به شبکه به‌شدت میان شهرها و روستاها نابرابر است و نزدیک به ۹۰ درصد پوشش شبکه در مناطق شهری متمرکز شده است. بسیاری از مناطق روستایی همچنان یا به شبکه دسترسی ندارند یا با برق ناپایدار و محدود روبه‌رو هستند.
این وضعیت در حالی است که افغانستان برای تأمین برق خود به‌شدت به کشورهای همسایه وابسته است. گزارش‌های UNDP نشان می‌دهد بخش عمده برق مورد استفاده افغانستان از ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ایران وارد می‌شود و تولید داخلی کمتر از یک‌چهارم عرضه برق کشور را تشکیل می‌دهد.
در یک گزارش دیگر این نهاد، میزان وابستگی افغانستان به برق وارداتی بیش از ۷۵ درصد اعلام شده است. این وابستگی باعث می‌شود شبکه برق کشور در برابر کاهش صادرات کشورهای همسایه، مشکلات خطوط انتقال و افزایش تقاضا در فصل زمستان آسیب‌پذیر باشد.
UNDP در ژانویه ۲۰۲۶ نیز گزارش داده بود که بسیاری از خانواده‌های افغانستان به‌طور متوسط تنها پنج تا ۱۰ ساعت در شبانه‌روز برق دریافت می‌کنند و قطعی‌های ناگهانی، به‌ویژه در مناطق دورافتاده، فعالیت مراکز درمانی را با مشکلات جدی روبه‌رو می‌کند.
انرژی خورشیدی؛ راهکار مناطق دورافتاده
برنامه توسعه سازمان ملل می‌گوید گسترش شبکه سراسری برق به روستاها و مناطق دورافتاده به‌دلیل پراکندگی جمعیت، هزینه بالای خطوط انتقال و ضعف زیرساخت‌ها دشوار است و به همین دلیل، سامانه‌های غیرمتمرکز انرژی تجدیدپذیر، به‌ویژه برق خورشیدی، می‌توانند یکی از عملی‌ترین راه‌حل‌ها باشند.
افغانستان در عین کمبود شدید برق، ظرفیت قابل‌توجهی برای تولید انرژی‌های تجدیدپذیر دارد. گزارش نقشه بخش خصوصی افغانستان که UNDP در سال ۲۰۲۶ منتشر کرده، با استناد به برآوردهای موجود از ظرفیت نظری حدود ۲۲۲ هزار مگاوات انرژی خورشیدی، ۶۷ هزار مگاوات انرژی بادی و ۲۳ هزار مگاوات برق‌آبی در این کشور سخن گفته است؛ ظرفیتی که بخش بسیار کوچکی از آن تاکنون مورد استفاده قرار گرفته است.
این نهاد طی سال‌های اخیر نصب سامانه‌های خورشیدی در مدارس، بیمارستان‌ها، مراکز بهداشتی و کسب‌وکارهای کوچک را گسترش داده است. براساس تازه‌ترین گزارش UNDP، از سال ۲۰۲۱ تاکنون سامانه‌های خورشیدی در بیش از شش هزار مرکز در افغانستان نصب شده که شامل بیش از ۵۴۲۰ مرکز درمانی، بیش از ۸۰۰ مدرسه و صدها کسب‌وکار است.
تنها در قالب پروژه خدمات پایدار انرژی برای آموزش و بهداشت افغانستان قرار است یک‌هزار و ۳۴۷ مدرسه و مرکز درمانی در ۱۹ استان به سامانه‌های انرژی تجدیدپذیر مجهز شوند. این مراکز یا اساساً به شبکه برق متصل نیستند یا به‌طور متوسط کمتر از شش ساعت در روز برق دریافت می‌کنند.
برق پایدار برای بیمارستان‌ها
کمبود برق در بخش درمان پیامدهای مستقیم‌تری دارد. UNDP در گزارشی از بیمارستان‌های سمنگان نوشته بود که قطعی برق گاهی حتی هنگام جراحی رخ می‌داد و کارکنان مجبور بودند از چراغ‌های دستی برای ادامه خدمات استفاده کنند.
در برخی مراکز درمانی، نصب سامانه‌های خورشیدی اکنون امکان فعالیت شبانه‌روزی بخش‌های زایمان و اورژانس و نگهداری واکسن و دارو در تجهیزات سردخانه‌ای را فراهم کرده است. یک سامانه خورشیدی ۱۰۰ کیلوواتی در بیمارستان شهرستان ارگون پکتیکا، برای نمونه، برق شبانه‌روزی بخش‌های مختلف این بیمارستان را تأمین می‌کند.
استفاده از درآمد برق برای نگهداری تجهیزات
UNDP همچنین بر مدل‌هایی تأکید دارد که جوامع محلی در مدیریت سامانه‌های خورشیدی مشارکت کنند. در برخی پروژه‌ها، برق مازاد تولیدشده به خانه‌ها یا فروشگاه‌های اطراف فروخته می‌شود و درآمد حاصل برای تعمیر و نگهداری تجهیزات کنار گذاشته می‌شود.
نمونه این مدل در بازار زنان باغ بابر کابل اجرا شده است. UNDP در این بازار ۲۰ پنل خورشیدی با ظرفیت مجموع ۱۰.۸ کیلووات نصب کرده و کمیته‌ای از کسبه برای مدیریت سامانه و درآمد حاصل از فروش برق تشکیل شده است. این برق به زنان صاحب کسب‌وکار امکان داده ساعات فعالیت خود را افزایش دهند و هنگام قطعی شبکه نیز تولید و فروش را ادامه دهند.
برنامه توسعه سازمان ملل تأکید کرده است که مسئله انرژی در افغانستان تنها تأمین روشنایی نیست. برق پایدار می‌تواند فعالیت واحدهای تولیدی و کشاورزی را گسترش دهد، هزینه کسب‌وکارها را کاهش دهد، خدمات درمانی و آموزشی را پایدارتر کند و برای زنان و خانواده‌های روستایی فرصت‌های اقتصادی تازه ایجاد کند. گزارش تازه این نهاد درباره بخش خصوصی نیز کمبود انرژی را در کنار محدودیت دسترسی به منابع مالی و مشکلات تجاری از موانع اصلی توسعه کسب‌وکار در افغانستان معرفی کرده است.
UNDP می‌گوید توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه در مناطق روستایی که گسترش شبکه سراسری در آن‌ها پرهزینه است، می‌تواند افغانستان را از اتکای صرف به کمک‌های اضطراری و «تاب‌آوری» به سمت ایجاد اشتغال، احیای فعالیت‌های اقتصادی و توسعه پایدار سوق دهد.
.........................
پایان پیام/
نظر شما