به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ رنده عطیه پژوهشگر مصری در سلسله مقالات مسلمانان و اسلام در کشورهای مختلف اروپایی این بار سری به جمهوری قبرس زده است.
همچنین بخوانید: مسلمانان اروپا؛ قسمت چهارم (هلند)
جمهوری قبرس یکی از چالش‌برانگیزترین پرونده‌های جهان اسلام در حوضه مدیترانه به شمار می‌رود؛ سرزمینی که تقسیم پنجاه‌ساله آن به دو بخش شمالی و جنوبی، سایه‌ای سنگین بر زندگی مسلمانان عمدتاً ترک‌تبار افکنده است. این اقلیت دینی همواره تحت فشارها و نژادپرستی‌های سازمان‌یافته طرف جنوبی قرار داشته‌اند و به اعتقاد نویسنده تنها پشتیبان تداوم حیات سیاسی و اقتصادی آنان در طول این سال‌ها حمایت‌های همه‌جانبه کشور ترکیه بوده است.
موقعیت راهبردی و رقابت‌های قدرت‌های جهانی
موقعیت ژئواستراتژیک قبرس و نزدیکی آن به آناتولی، مصر و شامات، در کنار کشف منابع غنی گاز طبیعی در سال‌های اخیر، این جزیره را به عرصه‌ای برای رقابت و جنگ نیابتی قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای بدل کرده است. کنترل بر این نقطه کلیدی به معنای تسلط بر جناح شرقی مدیترانه است؛ مسئله‌ای که ابعاد آن گاه از یک نزاع سیاسی فراتر رفته و به تقابلی هویت‌محور میان غرب به محوریت کلیسا و جهان اسلام به نمایندگی ترکیه تبدیل شده است.
بر اساس آمارهای موجود، جمعیت جزیره قبرس حدود ۱.۲ میلیون نفر برآورد می‌شود که حدود ۷۷ درصد آن را یونانی‌تباران و ۱۸ درصد آن را مسلمانان ترک تشکیل می‌دهند. از نظر تقسیمات کشوری، این جزیره به دو بخش مستقل تقسیم شده است؛ بخش جنوبی با عنوان «جمهوری قبرس» ۶۵ درصد مساحت و مرکزیت نیکوزیا را در اختیار دارد و بخش شمالی با عنوان «جمهوری ترک قبرس شمالی» ۳۵ درصد خاک جزیره را به پایتختی لفکوشا (نیکوزیای شمالی) شامل می‌شود.
ریشه‌های تاریخی ورود اسلام به قبرس
پیشینه ورود اسلام به قبرس به نخستین دوران فتوحات اسلامی در شام (سال‌های ۶۳۳ تا ۶۴۰ میلادی) بازمی‌گردد. در آن زمان، این جزیره ساحلی به عنوان پایگاهی برای پشتیبانی نظامی امپراتوری بیزانس علیه سپاهیان مسلمان عمل می‌کرد. همین امر فرماندهان مسلمان را بر آن داشت تا برای امنیت پایدار شام، خلیفه وقت را به فتح این جزیره متقاعد کنند که در نهایت در سال ۶۴۷ میلادی با ورود مسلمانان و عقد پیمان صلح اولیه تحقق یافت.
پنج سال پس از توافق اولیه، ساکنان قبرس با جانبداری از بیزانس و تجهیز کشتی‌های جنگی آنان علیه مسلمانان، صلح را نقض کردند. این اقدام با واکنش قاطع ناوگان اسلامی مواجه شد و در سال ۶۵۲ میلادی، تسخیر کامل جزیره با ارسالی بیش از ۵۰۰ فروند ناوچه و ۱۲ هزار نیروی جنگجو صورت گرفت. متعاقباً در دوران عباسیان و پس از کشمکش‌های فراوان، هارون‌الرشید در فاصله سال‌های ۷۹۰ تا ۸۰۵ میلادی بار دیگر کنترل جزیره را تثبیت کرد، هرچند بعدها در جریان جنگ‌های صلیبی، این منطقه از دست مسلمانان خارج شد.
دوران سه قرنی عثمانی و شکل‌گیری جامعه ترک
در سال ۱۵۷۱ میلادی، ترک‌های عثمانی قبرس را فتح کردند و این جزیره به مدت سه قرن به عنوان بخشی از قلمرو عثمانی اداره شد. این دوران تا سال ۱۸۷۸ ادامه داشت، زمانی که بریتانیا طی پیمانی عثمانی را مجبور به واگذاری اداره جزیره کرد. با وجود پایان حاکمیت عثمانی، جمعیت عظیمی از ترک‌های مسلمان در جزیره باقی ماندند که به مرور زمان به هدفی برای کینه‌توزی‌های تاریخی و رفتارهای نژادپرستانه ملی‌گرایان یونانی بدل شدند.
عملیات صلح ۱۹۷۴ و اعلام استقلال قبرس شمالی
در ۲۰ ژوئیه ۱۹۷۴، در پی شدت گرفتن سرکوب‌ها و تلاش ملی‌گرایان برای الحاق جزیره به یونان، ارتش ترکیه «عملیات صلح قبرس» را اجرا کرد که به تقسیم جزیره به دو بخش شمالی و جنوبی انجامید. یک سال بعد با توافق تبادل جمعیت زیر نظر سازمان ملل، حدود ۱۲۰ هزار یونانی به جنوب و ۶۵ هزار ترک به شمال منتقل شدند. در نهایت در نوامبر ۱۹۸۳، بخش شمالی با استناد به حق تعیین سرنوشت، اعلام استقلال کرد؛ استقلالی که تا به امروز تنها از سوی آنکارا به رسمیت شناخته شده است.
وضعیت مذهبی و ساختار تکثرگرای جامعه شمالی
اگرچه قانون اساسی قبرس شمالی ساختاری سکولار دارد، اما بیش از ۹۸ درصد از جمعیت آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند. حکومت این بخش هرگز عقیده یا مذهب خاصی را بر شهروندان تحمیل نکرده و آزادی‌های مذهبی در آن برقرار است. با این حال، فشارهای سنگین اقتصادی و انزوای بین‌المللی باعث شده که ساختارهای اجتماعی این منطقه همواره تحت تأثیر رویدادهای بیرونی قرار داشته باشد.
از نظر اقتصادی، بیش از دو سوم درآمد قبرس شمالی بر پایه خدمات، آموزش عالی و گردشگری استوار است و صنعت سهمی ۲۲ درصدی دارد. با توجه به تحریم‌های اقتصادی همه‌جانبه از سوی بخش جنوبی و فقدان منابع طبیعی عمده در شمال، این منطقه وابستگی کاملی به اقتصاد ترکیه دارد؛ به‌طوری که لیر ترکیه ارز اصلی بازار آن است و آنکارا شریان حیاتی تأمین اقلام غذایی و دارویی این جمهوری به شمار می‌رود.
یکی از برجسته‌ترین نقاط قوت قبرس شمالی پس از سال ۱۹۷۴، توسعه چشمگیر نظام آموزش عالی است. امروزه بیش از ۴۰ هزار دانشجو در شش دانشگاه بزرگ این منطقه مشغول به تحصیل هستند. در این میان، «دانشگاه مدیترانه شرقی» با بهره‌گیری از بیش از ۱۰۰۰ عضو هیئت علمی از ۳۵ کشور و جذب ۱۵ هزار دانشجو از ۶۸ ملیت گوناگون، توانسته به اعتباری بین‌المللی دست یابد و آموزش را به یکی از ارکان هویت و اقتصاد شمال بدل سازد.
جنایات تاریخی؛ از «کریسمس خونین» تا اسناد کشتارجمعی
تاریخ روابط دو طرف مملو از رویدادهای تلخ نژادپرستانه است که نمونه بارز آن جنایت «کریسمس خونین» در دسامبر ۱۹۶۳ توسط گروه تروریستی یونانی EOKA بود که طی آن ۳۶۴ ترک مسلمان کشته و ۱۰۳ روستا تخلیه شد. همچنین پژوهش‌هایی نظیر کتاب اکتای اوکسوزاوغلو با ارائه اسناد و مدارک نشان می‌دهد که در فاصله سال‌های ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۳، اقدامات سازمان‌یافته‌ای شامل تخریب مساجد، محاصره اقتصادی، قطع ارتباطات پستی و سلب حقوق شهروندی علیه مسلمانان رخ داده که از سوی برخی تحلیل‌گران در حد «قتل‌عام و جنایت علیه بشریت» توصیف شده است.
پنجاه سال ناکامی در طرح‌های سازش و صلح بین‌المللی
در طول پنج دهه گذشته، تلاش‌های متعدد بین‌المللی از سوی شورای امنیت، سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا برای حل بحران و ایجاد یک دولت فدرال به بن‌بست رسیده است. از توافقات نافرجام سال ۲۰۰۶ گرفته تا مذاکرات مستقیم رهبران دو طرف در سوئیس بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۷، همگی به دلیل کارشکنی‌ها، زیاده‌خواهی طرف جنوبی و عدم تمایل به پذیرش هویت مستقل و برابر مسلمانان شمال با شکست مواجه شده‌اند.
امروزه مسلمانان ترک قبرس تاوان کینه‌های تاریخی به جامانده از عصر عثمانی و خصومت‌های سیاسی با ترکیه را می‌پردازند. با قفل شدن تمام درهای دیپلماسی و بن‌بست کامل طرح‌های آشتی، سرنوشت و آینده این جامعه مسلمان به طور کامل به پشتیبانی ترکیه گره خورده است؛ وابستگی حیاتی‌ای که در شرایط سیال و پرتحول سیاست بین‌الملل، نگرانی‌هایی را درباره پایداری آن در صورت بروز بحران‌های غیرمنتظره به وجود آورده است.
...............
پایان پیام
نظر شما