به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ محمدسرور دانش روز دوشنبه، ۳۰ شهریور، در آستانه ۲۵ سپتامبر، که در میان بخشی از جامعه هزاره بهعنوان روز یادبود کشتارها و «نسلکشی هزارهها» گرامی داشته میشود، نسخه کامل یکی از فرمانهای تاریخی حبیبالله خان درباره زمینها و املاک هزارهها را منتشر کرد.
این فرمان در سال ۱۹۰۴ میلادی، چند سال پس از پایان حکومت عبدالرحمان خان، صادر شده است؛ دورهای که پژوهشهای تاریخی از سرکوب گسترده هزارهها، کوچ اجباری جمعیت و مصادره بخشهایی از زمینهای آنان خبر میدهند. منابع پژوهشی مستقل نیز ثبت کردهاند که در جریان جنگهای دهه ۱۸۹۰، بخشهایی از زمینهای هزارهها مصادره و جمعیتهایی از مناطق خود رانده شدند.
بر اساس متن منتشرشده از فرمان حبیبالله خان، از آن پس زمینهایی که هنوز به مهاجران واگذار نشده بود، میبایست در اختیار صاحبان هزاره باقی بماند و هزارههایی که به خارج از افغانستان گریخته بودند نیز به بازگشت تشویق میشدند.
با این حال، در همان فرمان تصریح شده بود زمینهایی که پیش از آن به مهاجران واگذار شدهاند، به مالکان پیشین بازگردانده نخواهند شد و قرار بود در مقابل، زمینهایی در مناطق دیگر در اختیار آنان قرار گیرد. نسخههای منتشرشده از این فرمان، تاریخ آن را ۲۰ نوامبر ۱۹۰۴ ثبت کردهاند.
دانش همین بخش از فرمان را از نکات مهم سند دانسته و معتقد است که ممنوع شدن واگذاریهای جدید، به معنای بازگرداندن املاکی نبود که پیشتر در جریان سرکوب هزارهها از اختیار صاحبان آنها خارج شده بود.
از نگاه معاون پیشین ریاستجمهوری افغانستان، این فرمان میتواند برای بررسی تاریخی منازعات مربوط به زمینهای هزارهها اهمیت ویژهای داشته باشد؛ زیرا علاوه بر سیاست دولت وقت درباره آینده زمینها، وضعیت املاکی را نیز نشان میدهد که پیش از صدور فرمان به دیگران واگذار شده بودند.
مطالعات تاریخی درباره دوره عبدالرحمان خان نیز از مصادره زمین، جابهجایی اجباری جمعیت و واگذاری بخشهایی از اراضی مناطق هزارهنشین به گروههای دیگر سخن گفتهاند. با این حال، ابعاد دقیق این روند، تعداد املاک مصادرهشده و وضعیت مالکیت هر منطقه نیازمند بررسی جداگانه اسناد تاریخی و حقوقی است.
دانش تأکید کرده است که اهمیت فرمان حبیبالله خان تنها به مسئله مالکیت زمین محدود نمیشود و مطالعه جزئیات آن میتواند بخشی از پیامدهای اجتماعی و اقتصادی سرکوب هزارهها در دوره عبدالرحمان خان و سالهای پس از آن را روشنتر کند.
او با انتشار نسخه کامل این سند، آن را در اختیار پژوهشگران و علاقهمندان به تاریخ افغانستان قرار داده تا موضوع زمینهای هزارهها و سیاستهای حکومت وقت بر پایه اسناد تاریخی مورد بررسی قرار گیرد.
دانش همچنین یادآوری کرده است که ممکن است بخشهایی از محتوای این فرمان پیشتر در «سراجالتواریخ» و دیگر منابع تاریخی بازتاب یافته باشد، اما انتشار نسخه کامل آن را بخشی از تلاش برای بازخوانی مستند تاریخ و پیگیری مسئله املاک از دسترفته هزارهها میداند.
انتشار این سند در آستانه ۲۵ سپتامبر، بار دیگر مسئله پیامدهای تاریخی جنگهای عبدالرحمان خان علیه هزارهها، از جمله مصادره زمین، آوارگی و تغییر ترکیب مالکیت در بخشهایی از مناطق هزارهنشین را به بحث عمومی بازگردانده است؛ موضوعی که آثار آن همچنان در برخی منازعات مربوط به زمین و مالکیت در افغانستان مورد استناد قرار میگیرد.
.................................
پایان پیام/
نظر شما