به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ هنر اسلامی را نمیتوان تنها در گنبدهای فیروزهای مساجد، کاشیکاریهای چشمنواز یا سطرهای خوشنویسیشده نسخههای خطی جستوجو کرد. این هنر، شیوهای از دیدن جهان و بازتابی از پیوند زیبایی، اندیشه و معنویت است؛ میراثی که در طول قرنها، از معماری و نقوش هندسی تا سفالگری، فلزکاری، فرش و هنرهای معاصر امتداد یافته و همچنان با زندگی انسان امروز ارتباط برقرار میکند.
۱۸ نوامبر، روز جهانی هنر اسلامی، فرصتی برای توجه دوباره به این میراث گسترده است؛ مناسبتی که در سال ۲۰۱۹ و در چهلمین کنفرانس عمومی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) به تصویب رسید. این روز تنها به پاسداشت آثار تاریخی اختصاص ندارد، بلکه بر نقش هنر اسلامی در تقویت تنوع فرهنگی، گفتوگوی میان تمدنها و حفظ میراث مشترک بشری نیز تأکید میکند. اهمیت این مناسبت را باید در همین نکته جستوجو کرد: هنر اسلامی نه متعلق به یک جغرافیای محدود، بلکه حاصل تعامل فرهنگها و سنتهای هنری گوناگون در گسترهای وسیع از جهان است.
یکی از ویژگیهای متمایز هنر اسلامی، توجه به زیبایی در قالب نظم، تناسب و تکرار است. نقوش هندسی با ترکیب دایرهها، چندضلعیها، تقارن و الگوهای تکرارشونده، سطوحی پیچیده و در عین حال هماهنگ میآفرینند. در کنار آنها، نقوش اسلیمی و گیاهی با خطوط پیوسته و پیچان، نوعی حرکت بصری ایجاد میکنند که گویی در چارچوب یک سطح محدود متوقف نمیشود. این ترکیب از نظم هندسی و حرکت آزادانه خطوط، تنها یک شیوه تزئینی نیست؛ بلکه در بسیاری از خوانشهای زیباییشناختی، یادآور هماهنگی و پیوستگی در آفرینش است.
خوشنویسی نیز جایگاهی ویژه در این سنت هنری دارد. پیوند عمیق نوشتار با فرهنگ و تمدن اسلامی، بهویژه جایگاه قرآن، زمینهای فراهم کرد تا حروف از وسیله انتقال معنا فراتر بروند و به عناصر مستقل زیباییشناختی تبدیل شوند. از ساختار هندسی خط کوفی تا ظرافت نسخ، شکوه ثلث و روانی نستعلیق، هر شیوه ظرفیت بصری متفاوتی به نوشتار بخشید. این هنر به نسخههای خطی محدود نماند و بر دیوار مساجد، کتیبههای معماری، ظروف، آثار فلزی و دیگر اشیای هنری نیز نقش بست؛ بهگونهای که گاه خود معماری به بستری برای نمایش هنر خط تبدیل شد.

معماری، یکی از مهمترین عرصههای ظهور هنر اسلامی است که در آن عناصر هنری و اصول زیباییشناختی با کارکردهای ساختمانی پیوند خوردهاند. مساجد، کاخها، مدارس و دیگر بناهای تاریخی، جلوههایی از این هنر را در قالب گنبدها، منارهها، محرابها، کاشیکاریها و کتیبههای خوشنویسی به نمایش میگذارند. استفاده از نقوش هندسی، گیاهی و اسلیمی، رنگهای متنوع و ترکیب هماهنگ سطوح، از ویژگیهای قابل توجه تزئینات معماری اسلامی به شمار میرود.
با این حال، هنر اسلامی به گذشته تعلق ندارد. امروزه هنرمندان و طراحان با بهرهگیری از ابزارهای دیجیتال، انیمیشن، طراحی گرافیک و فناوریهای نوین، نقوش هندسی، خوشنویسی و الگوهای سنتی را در قالبهایی تازه بازآفرینی میکنند. حتی هوش مصنوعی نیز امکان بررسی و بازسازی برخی نقوش تاریخی و تجربه ترکیب آنها با زبان بصری معاصر را فراهم کرده است؛ هرچند این تحولات، ضرورت توجه به اصالت آثار و حفظ هویت فرهنگی را نیز یادآوری میکنند. میراثی که قرنها در معماری، کتابآرایی و هنرهای کاربردی حضور داشته، امروز میتواند در صفحهنمایشها و فضای دیجیتال نیز به حیات خود ادامه دهد. روز جهانی هنر اسلامی یادآور همین ظرفیت است: زیباییای که در حصار زمان و مکان باقی نمیماند، از گذشته الهام میگیرد و در هر نسل، به زبانی تازه سخن میگوید. روز جهانی هنر اسلامی مبارک!
................
پایان پیام
نظر شما