به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ در بخشهای قبلی این نوشتار، جایگاه دعا و شاخصترین و معروفترین کتابهای دعایی تالیف شده در دورانهای گذشته معرفی شد.در این نوشته، کتابهای معروف دعایی در قرن معاصر معرفی میشود.
تالیفات دعایی شخصیتهای برجسته علمی مانند «شیخ طوسی» و «ابن طاووس» نقش بسیار برجستهای در تالیفات کتابهای دعایی داشته، بهگونهای که اگر آثار دعایی این دو شخصیت نبود، بسیاری از ادعیه شیعه، همانند تعداد زیادی از احادیث، در طول تاریخ از بین رفته بود، بهویژه اینکه هر دو این شخصیت، در بسیاری از مواقع تاکید داشتهاند که با ذکر نام کتابی که این دعا از آن نقل شده، همچنین ذکر سلسله روات آن، استناد علمی هر دعا را نیز بیان کنند. آتشسوزی کتابخانه بزرگ شیخ طوسی در بغداد همچنین از بین رفتن دهها کتاب در طول تاریخ از زمان سید طاووس تاکنون، بسیاری از این کتابهای دعایی را از بین برده، اما نام کتابی که مأخذ این دعا بوده، در این مجموعههای گرانقدر محفوظ است و متن دعا نیز در آثار این بزرگان در دسترس است.
بر پایه پژوهشهای انجامشده بر روی آثار سید طاووس، ایشان در آثار خود از ۶۶۹ کتاب بهعنوان مأخذ نام برده است؛ همچنین خود ایشان در کتاب «مهج الدعوات» خویش، از ۷۰ کتاب دعا نام میبرد که در کتابخانه شخصی وی موجود بوده که بسیاری از این آثار هماکنون در دسترس نیست.
در دوران متاخر و از زمان علامه مجلسی تاکنون، بیش از سههزار عنوان کتاب دعایی، توسط مولفان مختلف تالیف شده که نمونههای برجسته آن توسط «ابنفهد حلی» و «علامه کفعمی» تدوین شده است. در این میان، به دلایل مختلفی، تنها تعداد اندکی از آنان، در میان عالمان و عموم مخاطبان پذیرفته شده، یکی از این آثار کتاب «ذریعةالنجاح» تالیف میرمحمّدصالح بن عبدالواسع خاتونآبادی (متوفی ۱۱۱۶) است که مرحوم مجلسی پیش از تألیف کتاب دعایی خود یعنی «زادالمعاد» استفاده از این کتاب را بهعنوان کتاب عمومی در موضوع دعا برای مردم توصیه میکردند. کتاب «زاد المعاد» تالیف علامه مجلسی نیز از برجستهترین کتابهای دعایی است که در سال ۱۱۰۷ تالیف شده و تا حدود ۲۰۰ سال بهعنوان کتاب شاخص دعایی در میان عموم مردم رواج داشته است.
به نظر میرسد که تقریبا تمامی کتابهایی که بعد از کتاب «زاد المعاد» نگاشته شده، علاوه بر اینکه به نیازهای عمومی توجه داشتهاند و سعی کردهاند، در حد توان خود، همه نیازهای مردم را برطرف کنند اما هر مولف سعی کرده به رفع نواقص احتمالی اثر قبلی بپردازد؛ بهعنوان نمونه کتاب «مفتاح الجنان»که مولف آن ناشناخته مانده و تا دهها سال شهرت فراوانی میان مردم داشت، حاوی مطالبی بدون استناد مانند دعای «حُبّی» یا نقل صد خاصیت برای صد فقره از دعای جوشن کبیر بوده که این مطالب مورد نقد عالمان قرار گرفت و شیخ عباس قمی، کتاب معروف «مفاتیح الجنان» را با الهام از آن کتاب اما با هدف رفع این نواقص تالیف کرد.
کتاب «مفاتیح الجنان» ویژگیهای منحصربفرد داشت که اگرچه برخی از مطالب مفاتیح الجنان نیز مورد انتقاد برخی از عالمان قرار گرفت و شخصیتهایی مانند علامه سیدمحسن امین با تالیف کتاب «مفتاح الجنات»، آیتالله مشکینی با تالیف «مصباح المنیر» و آیتالله العظمی مکارم شیرازی با تدوین «مفاتیح نوین» تلاش کردند برخی از اشکالات را رفع کنند، اما در هر حال کتاب «مفاتیح الجنان» جایگاه برجستهای در میان عموم دارد و به زبانهای مختلف انگلیسی و اردو نیز ترجمه شده است.
در مجموع میتوان گفت که نگارش این کتابها در مقاطع مختلف نشانگر توجه، بهویژه به آثار دعایی در فرهنگ شیعی است. به نظر میرسد در موضوع ادعیه شیعه، باید فراتر از «الفاظ» به «مفاهیم» نیز توجه شود.
سید علیاصغر حسینی/ ابنا
----
پایان پیام
نظر شما