شفاعت فقط برای قیامت نیست

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا:

بی شک از جمله زمان هایی که شفاعت در آنها صورت می گیرد روز قیامت است؛ چرا که بسیاری از آیات شفاعت ناظر به آن روز می باشد؛ ولی آیا در جهان برزخ و یا حتی در عالم دنیا نیز شفاعت صورت می گیرد و در آخرت قبل از پایان حساب شفاعتی هست یا نه؟ جای بحث و گفتگو است.

مرحوم علّامه طباطبایی در اینجا بحث مشروحی دارد و در پایان چنین نتیجه می گیرد که مسئله شفاعت در آخرین موقف از مواقف روز قیامت انجام می گیرد، در اینجاست که شفاعت کننده تقاضای مغفرتِ شفاعت شونده را می کند تا بدین وسیله وارد دوزخ نشود و یا به کمک شفاعتِ او بعضی از کسانی را که در دوزخند خارج شوند.

وی در بعضی دیگر از کلماتش اشاره به عالم برزخ کرده و روایاتی را که بر حضور پیامبر(صلی الله علیه وآله) و ائمه(علیهم السلام) به هنگام مرگ و سؤال قبر و کمک به مؤمنان دلالت دارد مورد توجه قرار داده، می افزاید: اینها از قبیل شفاعت نیست؛ بلکه از قبیل تصرّف و حکومت الهیّه ای است که خدا به آنها بخشیده است. (۱)

عجب اینکه ایشان هنگامی که از حقیقت شفاعت سخن می گوید، آن را چنان توسعه داده که هرگونه تأثیر اسباب را در عالم تکوین و تشریع مشمول شفاعت می شمرد؛ ولی در اینجا کمک و اعانت اولیاء الله به گروهی از مؤمنان را برای نجات آنها از مشکلات برزخ و قبر، مصداق شفاعت نمی داند.

به هر حال آنچه از مجموعه آیات و روایات به دست می آید این است که «شفاعت» به معنای وسیع کلمه در هر سه عالم دنیا، برزخ و آخرت صورت می پذیرد، هرچند محل اصلی شفاعت و آثار مهم آن در روز قیامت و برای نجات از عذاب دوزخ است. در آیه ۶۴ سوره «نساء» می خوانیم: «وَ لَوْ اَنَّهُمْ اِذْ ظَلَمُوا اَنْفُسَهُمْ جَاءُوکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللهَ وَ اَسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ، لَوَجَدُوا اللهَ تَوَّاباً رَحِیماً»؛ (اگر آنها هنگامی که به خود ستم می کردند [و مرتکب گناه می شدند] به نزد تو می آمدند و از خدا طلب آمرزش می کردند و پیامبر(صلی الله علیه وآله) نیز برای آنها استغفار می کرد خدا را توبه پذیر و مهربان می یافتند).

آیا تقاضای مغفرت از سوی پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) برای مؤمنانِ خطاکار چیزی جز شفاعت می تواند باشد!؟ همین معنا در داستان یعقوب و فرزندانش نیز در «قرآن» آمده است، آنها از پدر خواستند در پیشگاه خدا برای آنان استغفار کند او هم پذیرفت. (۲)

و نیز بسیار شده است که در همین جهان، افراد یا اقوامی به خاطر شفاعت پیامبران و اولیاء الله از عذاب دنیا نجات یافته اند و این، چیزی جز شفاعت نیست.

در جهان برزخ نیز روایات بسیاری داریم که اعمال نیک آدمی همچون نماز، روزه، ولایت و امثال آن یا حضور اولیاء الله سبب تخفیف آلام و مجازاتها می گردد و یا دفن انسان صالح و پاکدامنی که دارای حسنات مهمی بوده است در یک مقبره سبب تخفیف مجازات گنهکاران آن گورستان می شود.

اینها همه نیز اشاراتی است به شفاعت در عالم برزخ؛ حتی نماز میِت و تقاضای مغفرتی که در ضمن آن برای مردگان می شود مسلماً بی تأثیر نیست، این نیز خود، نوعی شفاعت است.
بنابراین شفاعت محدود به عالم خاصی نیست؛ بلکه همه عوالم سه گانه را در بر می گیرد، منتها جایگاه اصلی و مهم شفاعت همان قیامت و در آستانه قرار گرفتن در برابر کانون عذاب الهی است. (۳)

پی نوشت: