خبرگزاری بین المللی اهل بیت علیهم السلام_ ابنا: آیه ۴ سوره توبه (برائت) یکی از آیات کلیدی در زمینهی روابط بینالملل و تعهدات پیمانی در اسلام است. این آیه پس از اعلام برائت خدا و رسولش از مشرکان در ابتدای سوره، استثنایی مهم را بیان میکند:
«إِلَّا الَّذِینَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِکِینَ ثُمَّ لَمْ یَنْقُصُوکُمْ شَیْئًا وَلَمْ یُظَاهِرُوا عَلَیْکُمْ أَحَدًا فَأَتِمُّوا إِلَیْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَیٰ مُدَّتِهِمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَّقِینَ»
ترجمه: «مگر کسانی از مشرکان که با آنان پیمان بستید، سپس چیزی [از شرایط پیمان را] نسبت به شما نکاستند و احدی [از دشمنان را] بر ضد شما یاری نکردند، پس به پیمانشان تا پایان مدتشان وفادار باشید؛ زیرا خدا پرهیزکاران را دوست دارد.»
1. نکات تفسیری مهم:
· استثنای متصل: مفسران مانند قرطبی این استثنا را متصل دانستهاند، یعنی اعلام برائت شامل مشرکانی نمیشود که به پیمان خود وفادار ماندهاند.
· دو شرط اساسی برای بقای پیمان: ۱) «لم ینقصوکم شیئاً» - هیچگونه کاستی یا خیانتی در اجرای تعهدات پیمان مرتکب نشوند. ۲) «لم یظاهروا علیکم أحداً» - هیچ دشمنی را بر ضد مسلمانان یاری نرسانند.
· وجوب وفای کامل: در صورت تحقق این دو شرط، مسلمانان موظفند پیمان را تا پایان مدت مقرر به طور کامل اجرا کنند، هر چند این مدت طولانی باشد.
· پاداش الهی: خداوند متقیان - کسانی که پرهیزگاری و وفاداری پیشه میکنند - را دوست دارد.
۲. استناد به تفاسیر معتبر
الف) تفسیر الوسیط: این آیه را استثنایی از مشرکانی میداند که به سبب نقض پیمان، برائت از آنان اعلام شده است؛ اما کسانی که پیمان را نشکستند و شراکت با دشمن نکردند، باید به عهد خود وفادار بمانند.
ب) تفسیر ابنکثیر: تأکید میکند که پیمانهای موجود تا پایان مدت خود معتبر باقی میمانند، مشروط بر اینکه طرف مقابل از شکستن تعهدات و کمک به دشمنان مسلمانان خودداری کند.
ج) تفسیر طبری: به صراحت بیان میدارد که اگر مشرکان پیمان را نقض کنند یا به دشمنی کمک رسانند، دیگر هیچ پیمانی با آنان معتبر نیست.
د) علامه طباطبایی در المیزان: میفرماید که حکم به بطلان پیمان با گروهی از مشرکان به خاطر نقض پیمان از سوی بیشتر آنان بوده است و نسبت به کسانی که بر پیمان باقی ماندند، اطمینان وجود داشت.
۳. پیشینهی تاریخی: نقض پیمان مشرکان
آیات ابتدایی سوره توبه در سال نهم هجری نازل شد، زمانی که مشرکان مکه بارها پیمانهای خود با پیامبر(ص) را نقض کرده بودند. مورخان و مفسران گزارش کردهاند که نقض پیمان ابتدا از سوی خود مشرکان صورت گرفته بود و به همین دلیل خداوند دستور به اعلام برائت داد.
بر اساس منابع تاریخی، مشرکان به سه دسته تقسیم میشدند:
۱. کسانی که پیمان بسته و آن را شکستند.
۲. کسانی که پیمان داشتند و به آن وفا کردند.
۳. کسانی که هیچ پیمانی نداشتند.
آیه ۴ دقیقاً به دستهی دوم اشاره دارد و تأکید میکند که با وجود اعلام برائت از مشرکان پیمانشکن، باید به پیمانهای دستهی دوم تا پایان مدت مقرر وفادار ماند.
۴. ارتباط با شرایط جنگی کنونی (آمریکا، ایران و رژیم صهیونیستی)
الف) واقعیت نقض آتشبس توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی
طبق گزارشهای رسمی و غیر رسمی از سکوی های متفاوت داخلی و خارجی، در سال ۲۰۲۶ میلادی (1405 شمسی)، آمریکا و رژیم صهیونیستی بارها آتشبس با ایران را نقض کردهاند:
· سخنگوی فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) به نقض آتشبس با ایران از طریق حمله به اهدافی در جنوب ایران اعتراف کرد.
· مقامات آمریکایی تأیید کردند که این کشور بار دیگر در ادامهی نقض آتشبس، حملاتی به جنوب ایران انجام داده است.
· رژیم صهیونیستی نیز با نقض آشکار آتشبس در جنوب لبنان، به حریم هوایی و خاک این کشور تجاوز کرده و موجب شهادت و زخمی شدن هزاران نفر شده است.
· ایران تنگهی هرمز را به دلیل «نقض آشکار عهد» از سوی آمریکا و «نقضهای مکرر آتشبس» از سوی رژیم صهیونیستی بسته است.
ب) تطبیق با آیه ۴ سوره توبه
بر اساس آیهی مورد بحث، تا زمانی که طرف مقابل به تعهدات خود وفادار بماند و دست به نقض پیمان یا یاری دشمن نزند، مسلمانان موظف به وفای به عهد هستند. اما به محض اینکه طرف مقابل:
۱. نقصکردن پیمان («لم ینقصوکم شیئاً») - که حملات نظامی و نقض آتشبس مصداق بارز آن است.
۲. یاری رساندن به دشمن («لم یظاهروا علیکم أحداً») - که حمایت نظامی و اطلاعاتی از متجاوزان علیه ایران مصداق آن است.
...دیگر هیچ پیمانی با چنین طرفی معتبر نیست.
۵. پیوند با آیه «قاتلوا أئمة الکفر إنهم لا أیمان لهم»
آیه ۱۲ سوره توبه میفرماید:
«وَإِن نَّکَثُوا أَیْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِی دِینِکُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْکُفْرِ ۙ إِنَّهُمْ لَا أَیْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ یَنتَهُونَ»
ترجمه: «و اگر سوگندهای خود را پس از پیمانشان شکستند و در دین شما طعن زدند، پس با پیشوایان کفر بجنگید؛ زیرا آنها را هیچ پیمانی نیست، باشد که [از این کار] دست بردارند.»
ارتباط با شرایط کنونی:
· نکث (شکستن پیمان): آمریکا و رژیم صهیونیستی با حملات مکرر به ایران و لبنان، آشکارا پیمان آتشبس را شکستهاند.
· طعن در دین: رفتار خصمانه و تحریمهای مستمر علیه جمهوری اسلامی ایران، نوعی طعن در نظام دینی و ارزشهای اسلامی محسوب میشود.
· أئمه الکفر (پیشوایان کفر): مفسران «أئمه الکفر» را به رؤسا و سران کفر و پیمانشکنان تفسیر کردهاند که پیشقدم در نقض عهد و دشمنی هستند. کسانی که «لا أیمان لهم» - هیچ پیمانی برایشان معتبر نیست.
۶. جمعبندی و نتیجهگیری
آیه ۴ سوره توبه یک اصل اساسی در روابط بینالملل اسلامی را ترسیم میکند: وفاداری کامل به پیمانها تا زمانی که طرف مقابل به تعهدات خود عمل کند. اما به محض اثبات نقض پیمان و یاری رساندن به دشمن، مسلمانان از هرگونه تعهدی نسبت به پیمانشکنان آزاد میشوند.
در شرایط کنونی، با توجه به:
۱. اعتراف رسمی آمریکا به نقض آتشبس با ایران
۲. نقض مکرر آتشبس توسط رژیم صهیونیستی در لبنان
۳. حمایت همهجانبهی آمریکا از این تجاوزات
...میتوان نتیجه گرفت که بر اساس آموزههای قرآنی، پیمانهای منعقده با چنین طرفهایی که به جای وفاداری، دست به نقض و تجاوز میزنند، فاقد اعتبار است و وظیفهی الهی، مقابله با این پیمانشکنان است، چنانکه در آیه «قاتلوا أئمة الکفر» تأکید شده است.
خداوند در پایان آیه ۴ میفرماید: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَّقِینَ» - همانا خداوند پرهیزگاران را دوست دارد؛ پرهیزگارانی که هم در وفای به عهد با پیمانداران صادق، و هم در مقابله با پیمانشکنان متجاوز، مسیر الهی را پیش میگیرند.
نویسنده: فاطمه پورعباس
نظر شما