به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ آیین اختتامیه کنگره بین‌المللی «فقه و حقوق حکمرانی جنگ» به همت «بنیاد حیات طیبه مفاخر جهان اسلام» و با همکاری «مجتمع تربیت مجتهد مدیر محمدیه» در شهر قم برگزار شد و حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در این مراسم به ایراد سخنرانی پرداخت. وی با نقد اصطلاح «حکمرانی جنگ» و ترجیح تعبیر «حکمرانی جهاد»، به تشریح دو اصل قرآنی «اصالت صلح» و «اصالت جهاد» پرداخت و ابعاد مختلف حکمرانی جهادی، لزوم تبعیت مطلق از ولایت فقیه، نقد تفاسیر نادرست و عامیانه از ولایت، و همچنین احکام فقهی قاطع در مواجهه با کشورهای هم‌پیمان با کفار را تبیین کرد.
ضرورت جایگزینی «حکمرانی جهاد» به جای جنگ و تبیین اصالت صلح در قرآن
حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه در ابتدای سخنان خود با ادای احترام به یاد امام راحل و شهدای جنگ‌های تمام‌اسلامی، برگزاری این کنگره در جمع استادان و نخبگان را ارزشمند دانست و بر اهمیت مباحث فقهی و حقوقی حکمرانی جنگ تأکید کرد. وی با انتقاد از به کارگیری تعبیر «حکمرانی جنگ» تصریح کرد که اگرچه واژه «حرب» در متن قرآن آمده، اما این مفهوم در ذیل و تحت شمول «جهاد» قرار دارد و بنابراین تعبیر «حکمرانی جهاد» شایسته‌تر است. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی استخراج دو اصل کلیدی «اصالت صلح» و «اصالت جهاد» از قرآن کریم را ممکن دانست و خاطرنشان ساخت که این دو اصل به هیچ وجه مانعة‌الجمع نیستند.
خسروپناه با اشاره به آیه ۶۱ سوره مبارکه انفال («وَإِن جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ») یادآور شد که این آیه شریف در جریان نبرد پیامبر اکرم (ص) با کفار بنی‌قریظه و بنی‌نضیر نازل شد؛ گروهی از اهل کتاب که با وجود پیمان‌شکنی قبلی، قرآن دستور داد در صورت تمایل آنان به صلح، آتش‌بس یا هر نحوی از ترک جنگ، آن را بپذیرند.
وی با استناد به دیدگاه مرحوم شیخ محمدجواد مغنیه در تفسیر «الکاشف» خاطرنشان کرد که پذیرش صلح با هر طرفی که خواهان آن باشد واجب است، مگر آنکه صلح ابزاری برای خدعه، فریب یا آماده‌سازی جهت حمله‌ای دیگر باشد. وی همچنین استناد به فرموده امیرالمؤمنین علی (ع) در نامه ۵۳ نهج‌البلاغه به مالک اشتر را مؤید این دانست که صلحی که خشنودی خداوند در آن باشد و دشمن آن را پیشنهاد دهد نباید رد شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به بررسی دیدگاه‌های فقهی پیرامون نسبت میان آیه صلح در سوره انفال و آیه ۵ سوره توبه («فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ») پرداخت و با اشاره به مباحث علامه‌طباطبایی در تفسیر المیزان، دیدگاه برخی فقها مبنی بر ناسخ بودن آیه توبه نسبت به آیه صلح را رد کرد.
وی تبیین کرد که متعلق و موضوع این دو آیه متفاوت است؛ چراکه آیه «فقتل المشرکین» ناظر به مشرکان پیمان‌شکن پس از انقضای اشهر الحرم است، در حالی که آیه صلح ناظر به اهل کتاب یا گروه‌های خواهان صلح است.
خسروپناه افزود که دقت در سیاق آیات سوره توبه نیز نشان می‌دهد امر به قتال صرفاً شامل مشرکانی می‌شود که رسماً پیمان‌شکنی کرده‌اند و در صورت تمایل آنان به صلح، صلح پذیرفته می‌شود.
اصالت صلح میان مؤمنان و تقبیح رفتارهای جهنمی در تخریب مجاهدان
خسروپناه با تأکید بر اینکه اصل صلح و اصلاح ذات‌البین در میان مؤمنان از تأکید بسیار بیشتری در قرآن برخوردار است، به آیه نخست سوره انفال و آیه ۲۰۸ سوره بقره («ادْخُلُوا فِی السِّلْمِ کَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ») استناد کرد.
وی تصریح کرد که یکی از خطوط اصلی و کارویژه‌های مهم شیطان، ایجاد تفرقه و اختلاف در میان مؤمنان و مسلمانان است و همه باید در برابر این توطئه هوشیار باشند.
وی با دسته‌بندی افراد جامعه به دو گروه «مستجاب‌الدعوه» و «مستجاب‌الدعوان» (کسانی که تا اراده می‌کنند بلافاصله دعوا و تفرقه ایجاد می‌کنند)، از بروز رفتارهای غیراخلاقی در جامعه انتقاد کرد. خسروپناه خاطرنشان ساخت که متأسفانه دیده می‌شود فردی عمری زحمت کشیده، جهاد کرده و مورد تأیید امام شهید بوده است، اما تنها به دلیل نپسندیدن یک دیدگاه وی، او را تا اسفل‌السافلین تخریب می‌کنند که این شیوه، رفتاری کاملاً جهنمی است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با استشهاد به اشعار مولوی در داستان زید (حارثة بن مالک) و حدیث پیامبر (ص)، یادآور شد که اهل بهشت با یکدیگر الفت، زیارت و محبت دارند، در حالی که اهل جهنم اهل ستیز، عناد و دشمنی هستند. وی تأکید کرد انسان‌ها را می‌توان از کنش‌ها و میوه اعمالشان شناخت و قرآن کریم بر همین اساس بر مدارا و سلم میان مؤمنان تأکید ورزیده است.
ابعاد فراگیر اصالت جهاد و ارکان پنج‌گانه حکمرانی جهادی
حجت‌الاسلام خسروپناه در تشریح اصل دوم یعنی «اصالت جهاد»، به آیه ۵۲ سوره مبارکه فرقان («فَلَا تُطِعِ الْکَافِرِینَ وَجَاهِدْهُم بِهِ جِهَادًا کَبِیرًا») به عنوان نخستین آیه نازل‌شده در مکه پیرامون امر به جهاد استناد کرد. وی تصریح کرد که مفهوم جهاد در قرآن شمول و عمومیت دارد و شامل جهاد علمی، جهاد اقتصادی و جهاد تبیین می‌شود؛ آموزه‌ای که امام شهید نیز بر اساس قرآن تمامی مقولات را با آن تبیین می‌کردند.
وی با استناد به آیه ۶۹ سوره عنکبوت و آیه ۸۸ سوره توبه، زیست مؤمنانه را مساوی با «زیست جهادی» به معنای تلاش مستمر در راه خدا با مال، جان و زبان دانست و به وصیت امیرالمؤمنین (ع) اشاره کرد. خسروپناه یادآور شد که جهاد نظامی (اعم از ابتدایی، دفاعی، قتال با کفار، مشرکان، منافقان و بغات) تنها یکی از مصادیق جهاد است و جهاد قرآنی نیازمند صبر، استقامت و تلاش حق‌جهادی است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تفکیک میان «حکمرانی» و «حکومت‌داری»، حکمرانی را فرآیندی کامل از سیاست‌گذاری تا نظارت تعریف کرد و گفت: در حکمرانی جهادی باید سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری، راهبری (به صورت کار قرارگاهی طبق فرموده امام)، اجرای توأم با صبر و استقامت، و نظارت و اثرسنجی همگی صبغه جهادی داشته باشند. وی افزود حتی اگر در مرحله نظارت مشخص شود نتیجه مادی حاصل نشده، نباید از جهاد دست کشید یا صبر را کنار گذاشت.
هشدار نسبت به انحراف از مسیر جهاد و تبیین مفهوم ارتداد قرآنی
خسروپناه با آسیب‌شناسی تاریخی جریان حق، به واقعه جنگ جمل و انحراف برخی از اصحاب برجسته پیامبر (ص) اشاره کرد و گفت: این افراد با وجود داشتن روایات صحیح در مدحشان، به دلیل عدم استمرار در جهاد و فقدان صبر و استقامت، در برابر حق ایستادند.
وی با قرائت آیه ۵۴ سوره مبارکه مائده («یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا مَن یَرْتَدَّ مِنکُمْ عَن دِینِهِ...») هشدار داد که ارتداد قرآنی با ارتداد فقهی متفاوت است؛ چراکه این آیه خطاب به مؤمنانی است که نماز می‌خوانند، روزه می‌گیرند و مسجد می‌سازند، اما از ولایت و جهاد فاصله گرفته‌اند.
استاد خسروپناه اظهار داشت اگر جامعه‌ای از روحیه جهادی و ولایت‌مداری تهی شود، خداوند قوم دیگری را جایگزین خواهد کرد که دارای ویژگی‌های محبوب خدا بودن، تواضع در برابر مؤمنان، سرسختی در برابر کفار، جهاد در راه خدا و نترسیدن از ملامت ملامت‌کنندگان هستند. وی با استناد به آیات سوره عنکبوت و نساء تأکید کرد که نفع جهاد به خود انسان بازمی‌گردد و خداوند درجات عظیم و مغفرت خود را به مجاهدان نسبت به قاعدان اختصاص داده است.
لزوم رعایت حدود الهی و تبیین عقلانیت سازمانی در ولایت فقیه
وی یکی از شروط اصلی جهاد را عدم تجاوز از حدود الهی دانست و با استناد به آیات ۱۱۲ سوره هود، ۲۲۹ سوره بقره و آیات ۱۹۰ و ۱۹۴ سوره بقره تصریح کرد که در جهاد باید دقیقاً در چارچوب حدود تعیین‌شده توسط شارع مقدس عمل کرد و دفاع و برخورد متقابل نباید از حد تعدی دشمن تجاوز کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر اینکه امر جهاد یک مقوله کاملاً اجتماعی و ولایی است، اعلام کرد جهادگران مکلف به تبعیت کامل از ولی‌فقیه هستند و در زمان غیبت، تصمیم‌گیری درباره جنگ یا مذاکره انحصاراً در اختیار ولی‌فقیه است.
خسروپناه با رد شدید تفاسیر نادرست و جاهلانه از ولایت فقیه تصریح کرد: اینکه برخی بگویند اگر ولی‌فقیه گفت ماست سیاه است یا روز شب است باید پذیرفت، تفسیری کاملاً غلط و خلاف عقل است؛ چراکه شرط اولیه ولی‌فقیه عقل، سلامت مزاج و صحّت حواس است. وی افزود ولی‌فقیه در تمامی امور کلان از متخصصان و کارشناسان نظر می‌گیرد، بر اساس عقل جمعی و مبانی فقهی جمع‌بندی می‌کند و پس از ابلاغ، اطاعت از آن بر همگان واجب است.
حاکمیت اصالت جهاد و مشروعیت هدف قرار دادن کاخ‌های حکام دست‌نشانده
حجت‌الاسلام خسروپناه با جمع‌بندی مباحث نظری تأکید کرد که اصل حاکم بر تمامی اصول فقهی در این عرصه، «اصالت جهاد» است و اصل صلح نیز در ذیل اصالت جهاد معنا پیدا می‌کند. وی یادآور شد که در فقه اسلامی مقوله‌ای به نام «کتاب الحرب» وجود ندارد، بلکه «کتاب الجهاد» و «کتاب الصلح» مطرح است و بر همین اساس، عنوان صحیح، «فقه و حقوق حکمرانی جهاد» است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش پایانی و صریح سخنان خود به احکام فقهی مواجهه با کشورهای به ظاهر اسلامی که با کفار همکاری می‌کنند پرداخت و گفت: بر اساس نصوص دینی، اگر کشورهای اسلامی با کفار نقش اثرگذاری در جنگ علیه یک کشور اسلامی داشته باشند، جهاد علیه آنها نیز واجب است. وی تصریح کرد: ما ابتدا پایگاه‌های نظامی دشمن را که در سرزمین دارالاسلام ایجاد شده و آن را به دارالحرب تبدیل کرده‌اند هدف قرار می‌دهیم، اما اگر اثبات شود که دولتی اسلامی در حال همیاری، تشویق و همکاری با دشمن است، به لحاظ فقهی و قرآنی این حق شرعی را داریم که حتی کاخ‌های آنان را نیز مورد هدف قرار دهیم.
خسروپناه در عین حال تأکید کرد که تحقق این اقدامات نظامی و اتخاذ تصمیمات عملیاتی منوط به اذن صریح ولی‌فقیه، حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای است و همگان در این مسیر سرباز ولایت هستند. وی در پایان هشدار داد که دشمنان و حامیان اقلیمی آنها باید بدانند که میدان برای حمله نظامی به کشور اسلامی به راحتی باز نخواهد ماند، هرچند نیروهای اسلام همواره حدود الهی را رعایت خواهند کرد.
.............
پایان پیام
نظر شما