به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ اظهارات رژیم صهیونیستی درباره اهمیت تسلط بر جنوب سوریه بیش از پیش رنگ‌وبوی راهبردی به خود گرفته است. روایت رژیم صهیونیستی برای توجیه اشغال مناطق تازه‌ای در استان‌های قنیطره و درعا در جنوب سوریه در ابتدا بر جلوگیری از شکل‌گیری هرگونه تهدید امنیتی در آینده استوار بود. سپس کشتارهای سویداء بهانه دیگری با عنوان حمایت از اقلیت‌ها به این توجیهات افزود.
براساس گزارش روزنامه «الاخبار» لبنان با این حال، مطالبی که «مور آلتشولر» پژوهشگر صهیونیستی اخیراً درباره ضرورت کنترل منابع آب و انرژی در جنوب سوریه مطرح کرده، معانی و پیامدهای متعددی دارد. از یک سو، این اظهارات نشان می‌دهد که توجیهات امنیتی ممکن است چیزی بیش از مقدمه‌ای برای تسلط مستقیم یا غیرمستقیم بر چشمه‌ها، آب‌های زیرزمینی و منابع طبیعی جنوب سوریه نباشند. از سوی دیگر، مطرح شدن چنین دیدگاهی از سوی یک پژوهشگر صهیونیستی هرچند در مقطع زمانی انتخابات، پرسش‌هایی درباره میزان هم‌سویی آن با سیاست‌های دولت و ارتش رژیم صهیونیستی برمی‌انگیزد. به‌ویژه در شرایطی که تلاش‌های آمریکا برای دستیابی به توافقی امنیتی میان دمشق و تل‌آویو ادامه دارد.
نفوذ نظامی و محدود کردن دسترسی به منابع آب
پس از اشغال قله «جبل‌الشیخ» در پی سقوط حکومت بشار اسد، نیروهای نظامی صهیونیست تمرکز پیشروی‌های خود در خاک سوریه را بر مناطق و شهرک‌های مجاور جولان اشغالی قرار دادند. مناطقی که در حاشیه سه استان قنیطره، حومه دمشق و درعا گسترده شده‌اند.
با وجود تفاوت مناطقی که هدف قرار گرفته‌اند، اقدامات رژیم صهیونیستی در چند زمینه شباهت‌های زیادی دارد. این نیروها علاوه بر تخریب استحکامات نظامی احداث‌شده به دست ارتش حکومت بشار اسد، عمداً مانع دسترسی کشاورزان به مزارعشان می‌شوند، چاه‌ها را پر می‌کنند و زمین‌های کشاورزی را تخریب و تسطیح می‌کنند.
این اقدامات حاکی از وجود سیاستی نظام‌مند برای خشکاندن منابع درآمدی ساکنان و واداشتن تدریجی آنان به ترک زمین‌ها و خانه‌هایشان است. روندی مشابه آنچه در شهرها و شهرک‌های کرانه باختری مشاهده می‌شود.
با این حال، در این زمینه ممکن است مهم‌ترین بُعد ماجرا، محدود کردن مصرف آب‌های زیرزمینی در این مناطق باشد. چنین اقدامی می‌تواند به تقویت تغذیه ذخایر آبی در جولان اشغالی کمک کند. به‌ویژه آنکه سطح آب‌های زیرزمینی در جنوب سوریه بر اثر کاهش میزان بارندگی طی سال‌های گذشته و هم‌زمان با افزایش شمار چاه‌های کشاورزی، افت کرده است.
حوضه یرموک؛ کانون توجه رژیم صهیونیستی
به همین دلیل، محافل رسمی و پژوهشی رژیم صهیونیستی، توجه ویژه‌ای به تحولات وضعیت منابع آب در مناطق مجاور جولان اشغالی نشان می‌دهند. به‌ویژه در استان درعا که بخش عمده حوضه آبریز رود یرموک در آن قرار دارد. این حوضه حدود ۲۳ سد را در بر می‌گیرد که ۱۲ سد آن در خود استان درعا واقع شده‌اند.
در سال‌های گذشته، چندین پژوهش صهیونیستی بر این حوضه متمرکز شده‌اند. یکی از این مطالعات، منابع آب زیرزمینی و برهم‌کنش آن‌ها با سنگ‌ها را بررسی کرده و به این نتیجه رسیده است که آبخوان‌های منطقه از چندین محدوده جغرافیایی از جمله «جبل‌الشیخ»، «جولان»، «جبل‌العرب» و «عجلون» تغذیه می‌شوند.
مطالعه دیگری نیز میزان مصرف آب و دبی چشمه‌ها در این حوضه را بررسی کرده است. بخش عمده این پژوهش به مصرف آب در قسمت سوری حوضه طی سال‌های ۱۹۷۱ تا ۲۰۰۹ میلادی اختصاص داشته است. با این توضیح که حدود ۸۰ درصد منطقه مورد مطالعه در خاک سوریه قرار دارد.
بر اساس داده‌های رسمی سال ۲۰۲۳ میلادی، زمین‌های آبیاری‌شده در استان درعا تنها ۱۶ درصد از کل زمین‌های کشاورزیِ مورد بهره‌برداری واقعی را تشکیل می‌دهند. با این حال، رود یرموک شریان حیاتی این استان چه برای تأمین آب آشامیدنی و چه برای آبیاری محصولات کشاورزی به شمار می‌رود.
تشدید بحران آب نیز مقام‌های محلی را به انجام سرشماری و بررسی چاه‌های غیرمجاز واداشته است. بر اساس برآوردهای رسمی پیشین، شمار این چاه‌ها در سال‌های جنگ افزایش یافته و به حدود ۲۸۰۰ حلقه رسیده است.
نفت شیل و دیگر ثروت‌های طبیعی جنوب سوریه
افزون بر منابع آبی، سوری‌ها نگران‌اند که دیگر منابع مهم اقتصادی جنوب کشور نیز به هدف طمع‌ورزی رژیم صهیونیستی چه از طریق تصرف این منابع و چه با ایجاد مانع در برابر سرمایه‌گذاری دمشق برای بهره‌برداری از آن‌ها در شرایط کنونی، تبدیل شوند.
این منابع، علاوه بر زمین‌های کشاورزی که ۹۵٫۵ درصد از اراضی قابل کشت را تشکیل می‌دهند، شامل سنگ‌های بازالتی نیز می‌شوند. سنگ‌هایی که در ساخت‌وساز، پوشش نمای ساختمان‌ها و کف‌پوش‌ها و همچنین سنگ‌فرش جاده‌ها کاربرد دارند.
منبع مهم دیگر، نفت شیل موجود در «وادی یرموک» و اطراف شهرک‌های «تل‌شهاب»، «زیزون» و «حیط» است. ذخایر این ماده حدود ۶۷۵ میلیون تن برآورد می‌شود و میانگین ضخامت پوشش سنگی روی لایه آن بین ۱۱۳ تا ۱۲۹ متر است.
همچنین، مطالعه‌ای پیشین از سوی سازمان زمین‌شناسی آمریکا نشان می‌دهد که رسوبات حوضه یرموک ممکن است در زیر صدها کیلومتر مربع امتداد داشته باشند و ضخامت آن‌ها بر اساس برخی برآوردهای منطقه‌ای قدیمی به ۴۰۰ متر برسد.
با وجود تفاوت در برآوردها، این اختلاف‌ها از اهمیت ذخایر موجود در استان درعا و ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری آن‌ها نمی‌کاهد.
در همین زمینه، یک کارشناس نفتی، تأخیر سوریه در بهره‌برداری از این منبع را ناشی از شرایط جنگ و تحریم‌ها می‌داند. او معتقد است که اکنون فرصت بهره‌برداری از آن به‌ویژه با توجه به نیاز کشور سوریه به نفت، افزایش قیمت جهانی آن و در دسترس بودن فناوری‌ها و تجهیزات موردنیاز فراهم شده است.
این کارشناس می‌افزاید که بهره‌برداری از نفت شیل از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر است. زیرا کاربرد آن به تولید نفت محدود نمی‌شود، بلکه امکان تولید برق و استفاده از برخی محصولات جانبی آن در تولید سیمان را نیز فراهم می‌کند.
کنترل منابع؛ فراتر از گسترش حضور نظامی
در نهایت، ممکن است که رژیم صهیونیستی به اندازه‌ای که در تبلیغات و گفتمان رایج مطرح می‌شود به گسترش پیشروی‌های نظامی خود در جنوب سوریه علاقه‌مند نباشد. اما به نظر می‌رسد تمایل دارد بر مسیر بهره‌برداری ساکنان این منطقه از منابع و ظرفیت‌های سرزمینشان کنترل داشته باشد.
رژیم صهیونیستی می‌تواند برای تحقق این هدف از ضعف سوریه در مرحله کنونی و همچنین از تمایل حکومت جولانی به پرهیز از کشیده شدن به رویارویی نظامی مستقیم با این رژیم بهره ببرد.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما