به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ میان خشکسالی، اسرائیل و ترکیه، سوریها خود را در برابر چالشی خطرناک در زمینه امنیت آبی میبینند. آب در سوریه دیگر پاسخگوی نیازهای حدود ۲۶ میلیون نفر نیست که از دورترین نقاط جنوب تا شمال این کشور زندگی میکنند. این وضعیت تنها به تغییرات اقلیمی و پیامدهایی چون خشکسالی و کاهش بارش مربوط نمیشود، بلکه بهطور مستقیم با عوامل خارجی و آنچه سرقت منابع آبی سوریه توسط ترکیه و اسرائیل خوانده میشود، گره خورده است.
براساس گزارش روزنامه الاخبار لبنان، امروز سوریه با خطری واقعی در حوزه آب روبهروست که نتیجه همزمان چند عامل از جمله کنترل ترکیه بر جریان رودخانهها، حفر بیرویه چاهها و تخلیه آبهای زیرزمینی، موجهای مکرر خشکسالی (در حالی که بارش باران منبع اصلی آب در سوریه است و میانگین بارندگی سالانه حدود ۴۶ میلیارد مترمکعب برآورد میشود)، و نیز فرسودگی شبکههای آبرسانی که موجب هدررفت بخش بزرگی از منابع پیش از رسیدن به مردم میشود، است. تداوم این شرایط بدون یک برنامه ملی جدی، کشور را بهتدریج به سوی بحرانی آبی سوق میدهد که میتواند حتی از بحرانهای انرژی و اقتصادی نیز فراتر رود.
مشکل اساسی سوریه آن است که نزدیک به یکسوم منابع آبی آن خارج از مرزهای جغرافیایی کشور، در ترکیه، لبنان و فلسطین اشغالی شکل میگیرد. ترکیه که از اجرای توافقهای امضاشده در سال ۱۹۸۷ با سوریه و سال ۱۹۹۷ با سازمان ملل سر باز زده، خود را در بهرهبرداری از منابع آبی سوریه آزاد میداند. از سوی دیگر، آزادی عمل اسرائیل در جنوب سوریه از کنترل منابع جدا نیست؛ اعزام تیمهای فنی به سدهای جنوب سوریه پس از هر فصل بارندگی، نشانهای از توجه جدی تلآویو به این منابع است. همزمان گزارشهایی از طرحهای اسرائیل برای بهرهبرداری از این آبها در اراضی اشغالی منتشر شده؛ آبی که باید به استانهای قنیطره، درعا، سویدا و حومه جنوبی دمشق برسد.
منابع آب سوریه به زبان ارقام
بر اساس دادههای رسمی وزارت منابع آبی سوریه (که بعداً در وزارت انرژی ادغام شد)، منابع آبی متعارف سوریه در سالهای با بارندگی متوسط حدود ۱۷ تا ۱۸ میلیارد مترمکعب در سال برآورد میشود. این منابع شامل آبهای سطحی (عمدتاً از رودخانههای بینالمللی و داخلی) و آبهای زیرزمینی با تغذیه محدود است. کل بارندگی سالانه حدود ۴۶ میلیارد مترمکعب است که بخش قابل توجهی از آن به دلیل تبخیر و رواناب از دست میرود.
رود فرات بزرگترین منبع سطحی سوریه است و سهم عمده آب ورودی کشور را تشکیل میدهد. در کنار آن رودهای مشترکی چون دجله، عاصی و یرموک نیز قرار دارند. منابع آب زیرزمینی تجدیدپذیر بیش از یک میلیارد مترمکعب در سال برآورد میشود. آب از طریق شبکهای از سدها ذخیره میشود که مهمترین آنها سد فرات با ظرفیت تقریبی ۱۱ تا ۱۴ میلیارد مترمکعب و سد تشرین با حدود ۲.۵ میلیارد مترمکعب است.
خشکسالی در سوریه به زبان ارقام
با توجه به چالشهای جدید، این ارقام دیگر واقعبینانه نیستند. گزارشهای تازه سازمانهای بینالمللی نشان میدهد که سوریه در سالهای ۲۰۲۵–۲۰۲۶ یکی از شدیدترین موجهای خشکسالی چند دهه اخیر را تجربه میکند. کاهش شدید بارندگی و افت جریان رودخانهها باعث شده ذخایر برخی سدها به سطح ذخیره مرده برسد، تولید محصولاتی چون گندم کاهش یابد و سرانه آب به کمتر از خط فقر آبی جهانی (۱۰۰۰ مترمکعب در سال) سقوط کند. پیامد آن، سهمیهبندی آب شرب، آسیب به کشاورزی آبی و افزایش وابستگی به کمکهای خارجی در سوریه است؛ آن هم در شرایطی که پیشبینی میشود فشارهای اقلیمی در سال ۲۰۲۶ و پس از آن ادامه یابد.
جنوب سوریه؛ آب در اختیار اسرائیل
در جنوب سوریه منابع مهمی مانند حوضه رود یرموک، سد الوحده، المنطره، کودنه، غدیر البستان و سد الرقاد قرار دارند که به گفته منابع محلی، نیروهای اسرائیلی به آنها دسترسی یافتهاند و میتوانند جریان آب به استانهای جنوبی را محدود کنند. کنترل اسرائیل بر جبلالشیخ و بلندیهای جولان نیز به دلیل وجود چشمهها و سرچشمههای حیاتی، تهدیدی مستقیم برای امنیت آبی جنوب سوریه محسوب میشود.
شمال سوریه؛ ترکیه و اهرم آب
در شمال سوریه، ترکیه با تکیه بر موقعیت جغرافیایی و پروژه سدسازی گسترده خود، از جمله سد آتاتورک با ظرفیت حدود ۴۸ میلیارد مترمکعب (در مقایسه با حدود ۱۶ میلیارد مترمکعب سد فرات سوریه)، توانایی تنظیم تقریباً کامل جریان آب پیش از ورود به خاک سوریه را دارد. توافق ۱۹۸۷ عبور حداقل ۵۰۰ مترمکعب در ثانیه از آب فرات به سوریه را پیشبینی میکرد، اما اجرا همواره ثابت نبوده است. ترکیه همچنین به کنوانسیون ۱۹۹۷ سازمان ملل درباره آبراههای بینالمللی نپیوسته و خود را ملزم به سهمیهبندی مشخص نمیداند.
در حالی که جهان تنش مصر و اتیوپی بر سر سد النهضه را بهعنوان مسئلهای امنیتی دنبال کرد، امنیت آبی سوریه کمتر مورد توجه قرار گرفته؛ در حالی که یکی از پایههای اصلی ثبات این کشور به شمار میرود.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما