خبرگزاری بین المللی اهل بینت(ع)_ابنا: در سبک زندگی اسلامی، خانواده و به تبع آن، خویشاوندان (اقوام) جایگاه بسیار رفیعی دارند. حفظ و تقویت روابط خویشاوندی، که در آموزههای دینی با عنوان "صله رحم" شناخته میشود، از واجبات اخلاقی و عبادی محسوب میشود و برکات مادی و معنوی فراوانی به همراه دارد. مدیریت صحیح این روابط، نه تنها به استحکام بنیان خانواده بزرگتر کمک میکند، بلکه به فرد نیز در دستیابی به آرامش روحی و پیشرفت اجتماعی یاری میرساند.
اهمیت صله رحم در اسلام:
قرآن کریم و روایات معصومین (ع) به کرات بر اهمیت صله رحم تأکید کردهاند. این تأکید نشاندهنده نگاه عمیق اسلام به نقش روابط انسانی در سلامت فرد و جامعه است. صله رحم، فراتر از یک دیدار ساده، شامل احوالپرسی، کمک در مشکلات، مشارکت در شادیها و غمها و حفظ احترام متقابل است.
آیات کلیدی در مورد صله رحم:
پیوند با خدا و قطع ارتباط با خویشاوندان:
قرآن کریم، کسانی را که پیوند خویشاوندی را قطع میکنند، مورد نکوهش قرار میدهد و این عمل را موجب فساد در زمین و زیانکار شدن میداند:
"وَالَّذِینَ یَنقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِن بَعْدِ مِیثَاقِهِ وَیَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَن یُوصَلَ وَیُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ ۙ أُولَٰئِکَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ" (1)
"و کسانی که پیمان خدا را پس از محکم ساختن آن میشکنند، و آنچه را خدا به پیوند آن امر کرده قطع میکنند، و در زمین فساد میکنند، لعنت و بدی آن سرا برای آنان است."
این آیه به صراحت، قطع ارتباط با آنچه خداوند به وصل آن امر کرده (که یکی از مصادیق مهم آن صله رحم است) را معادل فساد در زمین میداند و عواقب سختی را برای آن ذکر میکند.
امر به عدل و احسان و اتیان ذیالقربی:
خداوند متعال، مسلمانان را به انجام کارهای نیک و رعایت حقوق خویشاوندان امر میکند:
"إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِیتَاءِ ذِی الْقُرْبَیٰ وَیَنْهَیٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْکَرِ وَالْبَغْیِ ۚ یَعِظُکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ" (2)
"همانا خداوند به عدل و احسان و اتیان به خویشاوندان فرمان میدهد و از فحشا و منکر و ستمگری نهی میکند؛ شما را پند میدهد تا شاید متذکر شوید."
در این آیه، "إِیتَاءِ ذِی الْقُرْبَیٰ" (دادن حق خویشاوندان یا نیکی به آنها) در کنار عدل و احسان قرار گرفته که نشاندهنده اهمیت ویژه آن است.
فوت و فنهای مدیریت ارتباط با اقوام در سبک زندگی اسلامی:
نیت الهی در صله رحم:
مهمترین فوت و فن، داشتن نیت خالص و الهی در برقراری و حفظ روابط خویشاوندی است. زمانی که صله رحم برای کسب رضای خدا و اطاعت از اوامر او انجام شود، فرد از سختیها و ناملایمات احتمالی روابط خویشاوندی دلسرد نمیشود.
ایجاد تعادل و پرهیز از افراط و تفریط:
مدیریت صحیح روابط به معنای برقراری تعادل است. نه افراط در رفتوآمد و دخالت در زندگی یکدیگر که منجر به دلخوری شود، و نه تفریط و قطع کامل ارتباط. باید حد و مرزها را شناخت و رعایت کرد.
احترام متقابل و دوری از غیبت و تهمت:
یکی از پایههای اصلی روابط سالم، احترام متقابل است. غیبت، تهمت، بدگویی و تجسس در زندگی دیگران، سم مهلک روابط خویشاوندی است. اسلام به شدت از این امور نهی میکند.
"یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثِیرًا مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا یَغْتَب بَّعْضُکُم بَعْضًا ۚ أَیُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَن یَأْکُلَ لَحْمَ أَخِیهِ مَیْتًا فَکَرِهْتُمُوهُ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِیمٌ" (3)
"ای کسانی که ایمان آوردهاید! از بسیاری گمانها بپرهیزید، چرا که پارهای از گمانها گناه است؛ و (در امور دیگران) تجسس نکنید؛ و بعضی از شما غیبت بعضی دیگر را نکند. آیا کسی از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟! پس از آن کراهت دارید. و از خدا پروا کنید، همانا خداوند توبهپذیر مهربان است."
این آیه به صراحت غیبت و تجسس را که میتوانند به روابط خویشاوندی آسیب جدی بزنند، نهی میکند.
عفو و گذشت در برابر کجخلقیها:
روابط خویشاوندی، مانند هر رابطه انسانی دیگری، ممکن است با چالشها و سوءتفاهمهایی همراه باشد. در چنین مواقعی، صبوری، عفو و گذشت، نقش کلیدی در حفظ رابطه ایفا میکند.
"وَالْکَاظِمِینَ الْغَیْظَ وَالْعَافِینَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ" (4) که فرو بردن خشم و عفو و گذشت را از ویژگیهای پرهیزکاران میداند. این اصل در روابط خویشاوندی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
سعه صدر و تحمل تفاوتها:
افراد خانواده بزرگتر، دارای شخصیتها، نظرات و سبک زندگی متفاوتی هستند. داشتن سعه صدر و پذیرش این تفاوتها، کلید برقراری روابط مسالمتآمیز است. تلاش برای تحمیل عقاید و سلیقهها، معمولاً نتیجه معکوس خواهد داشت.
احسان در حد توان:
صله رحم تنها به معنای رفتوآمد نیست، بلکه شامل احسان و نیکی در حد توان نیز میشود. کمک مالی در صورت نیاز، حمایت عاطفی، همفکری و مشورت، از مصادیق احسان به خویشاوندان است.
"وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا وَبِذِی الْقُرْبَیٰ وَالْیَتَامَیٰ وَالْمَسَاکِینِ وَالْجَارِ ذِی الْقُرْبَیٰ وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنبِ وَابْنِ السَّبِیلِ وَمَا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ مَن کَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا" (5)
"و خدا را بپرستید و چیزی را شریک او قرار ندهید؛ و به پدر و مادر احسان کنید و به خویشاوندان و یتیمان و بینوایان و همسایه نزدیک و همسایه دور و همنشین و در راه مانده و بردگان خود نیکی کنید؛ همانا خداوند کسی را که متکبر و فخرفروش است، دوست نمیدارد."
این آیه به صراحت بر احسان به "ذی القربی" (خویشاوندان) تأکید دارد.
انعطافپذیری و زمانبندی مناسب:
برای حفظ روابط، باید انعطافپذیر بود و زمان و روش مناسب برای ارتباط را پیدا کرد. گاهی یک تماس تلفنی، یک پیام کوتاه یا حتی یک دعای خیر، میتواند مصداق صله رحم باشد.
برکات صله رحم:
احادیث فراوانی از پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) وارد شده است که برکات صله رحم را بیان میکنند؛ از جمله: افزایش روزی، طول عمر، افزایش محبت، آبادی شهرها، رفع بلاها و آسان شدن حسابرسی در قیامت.
مدیریت ارتباط با اقوام در سبک زندگی اسلامی، بر پایه اصول محکم دینی و با هدف تقویت همبستگی اجتماعی و کسب رضایت الهی بنا شده است. با رعایت اصول احترام متقابل، عفو و گذشت، احسان در حد توان، پرهیز از غیبت و سعه صدر، میتوان پیوندهای خویشاوندی را مستحکم کرده و از برکات بیشمار صله رحم بهرهمند شد. این مهم، نه تنها به آرامش و سعادت فردی کمک میکند، بلکه به ساختن جامعهای قویتر و همدلتر نیز یاری میرساند.
پینوشت:
1.سوره رعد/آیه 25
2.سوره نحل/آیه 90
3.سوره حجرات/ 12
4.سوره آل عمران/آیه134
5سوره نساء،/آیه36
بانو فیروزه دلداری(پژوهشگر، مشاوره خانواده، فعال رسانه و فضای مجاری)
نظر شما