مادرانِ «امنیت‌ساز»؛ چگونه فرزندان را از فوبیای جنگ، عبور دهیم؟

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: حجت الاسلام و المسلمین محمد حسین امین، نویسنده و پژوهشگر دینی، در نوشتاری اختصاصی برای ابنا، به تبیین نقش محوری مادران در بازسازی روحیه فرزندان در دوران بحران پرداخته است:

خانه، نخستین سنگر مقاومت در برابر هجوم اضطراب‌های جهان بیرون است و مادران، فرماندهان این سنگر. آنها با تأسی به سیره حضرت زهرا(س) می‌توانند در بحرانی‌ترین لحظات، فرزندانشان را نه از ترس، که از جنس ایمان و امید تربیت کنند.
 

۱. خانه؛ دژی استوار در برابر تهاجمِ اضطراب

در لحظاتی که غرشِ جنگ یا هیاهوی اخبار ناگوار، دنیای کودکان را تیره و تار می‌کند، نقش مادر به عنوان منبع اصلیِ «تأمین امنیت»، حیاتی‌تر از هر زمان دیگری است. کودک، جهان را از دریچه‌ی چشمانِ مادر می‌بیند؛ اگر مادر مضطرب باشد، جهان برای او ناامن است، اما اگر در سیمای مادر، آرامش و اطمینان تجلی یابد، سخت‌ترین بحران‌ها نیز برای او قابل تحمل خواهد بود.

حضرت زهرا(س) در سخت‌ترین ایامِ صدر اسلام، زمانی که مسلمانان در محاصره یا زیر بارِ جنگ‌های پیاپی بودند، خانه‌اش را به محیطی لبریز از محبت و معنویت تبدیل کرده بود. ایشان با ایجادِ «جزیره‌ی ثبات» در دلِ طوفان‌های مدینه، به فرزندانش می‌آموخت که قدرتِ ایمان، فراتر از هر تهدیدِ بیرونی است. این همان مفهومی است که امروز در روان‌شناسی «تاب‌آوری» می‌نامند.

در سیره فاطمی، خانه جایگاهِ تخلیه‌ی استرس‌های اجتماعی نیست، بلکه محلِ بازسازی قواست. مادرانِ امروز با تأسی به این الگو، باید مراقب باشند که اضطراب‌های ناشی از پیگیریِ بی‌وقفه‌ی اخبار جنگ، به فضای خصوصی خانه نشت نکند. همان‌گونه که در روایت آمده، حضرت علی(ع) می‌فرمودند با نگاه به فاطمه(س)، تمام غم و اندوهم از بین می‌رفت[۱]؛ این دقیقاً نقشِ آرام‌بخشی مادر در کانون خانواده است.

۲. تربیتِ حماسی به جایِ تزریقِ وحشت

تفاوتِ میان «ترس» و «حماسه»، در نحوه‌ی روایتِ مادر از وقایع جنگ نهفته است. در سیره حضرت صدیقه طاهره(س)، فرزندان با مفاهیمِ ایثار و شهادت به‌گونه‌ای مأنوس می‌شدند که به جای هراس، روحِ شجاعت در آن‌ها می‌دمید. ایشان در تربیتِ فرزندانش، آرمان‌خواهی را بر عافیت‌طلبی مقدم می‌شمرد و این‌گونه، فرزندانی ساخت که هرگز در برابر هیچ بحرانی کمر خم نکردند.

مادرِ متوکل، به جای آنکه با جزئیاتِ ترسناکِ اخبار، ذهنِ کودک را مشوش کند، «قهرمان‌سازی» می‌کند. او به فرزندش می‌آموزد که جنگ، نبردِ میانِ حق و باطل است و ما در جبهه‌ی حق، تحت حمایتِ خدا هستیم. این نگاه، ترسِ ناشی از مجهولات را به شجاعتِ ناشی از آرمان تبدیل می‌کند. در دعای مشهورِ «الجار ثم الدار»[۲]، حضرت به فرزندش امام حسن(ع) عملاً می‌آموزد که در بحران‌ها، نگاهش باید فراتر از خود و خانواده، به افق‌های وسیع‌ترِ امتِ اسلام باشد.

باید توجه داشت که حضرت زهرا(س) با فرزندانش با زبانِ تکریم و محبتِ بی‌دریغ سخن می‌گفت. در روایات آمده است که ایشان با فرزندانش بازی می‌کرد و در قالبِ اشعاری حماسی و زیبا، آن‌ها را به بندگی خدا و شجاعت تشویق می‌نمود[۳]. مادرِ امروز نیز در میانه اخبار جنگ، باید با زبانِ شعر، قصه و بازی، زهرِ ترس را از جانِ کودک بگیرد و مفاهیمِ بلندی چون نصرتِ الهی را در قلب او بکارد.
 

۳. پناهگاهِ دعا؛ سلاحِ پنهانِ مادر در بحران‌ها

یکی از زیباترین جلوه‌های سیره فاطمی در زمانه‌های سخت، پناه بردن به دژِ استوارِ دعا و استمداد از قدرتِ لایزال الهی است. وقتی فرزندِ کوچک، مادرش را می‌بیند که در اوجِ التهاب‌ها، با اطمینانِ خاطر بر سجاده می‌نشیند و با پروردگارِ جهان نجوا می‌کند، ناخودآگاه می‌آموزد که منبعِ قدرت در جای دیگری است و جای نگرانی نیست.

مضمونِ بسیاری از نیایش‌های حضرت زهرا(س) نشان‌دهنده‌ی تکیه تمام‌عیار بر اراده‌ی حق در برابر سختی‌هاست. ایشان در یکی از دعاهای خود عرض می‌کند: «پروردگارا! مرا به آنچه قسمتم کرده‌ای قانع ساز و تا زنده‌ام مرا بپوشان و عافیتم ده»[۴]. این عافیت‌طلبیِ معنوی، آرامشی را به محیطِ خانه تزریق می‌کند که هیچ سپرِ دفاعی و پناهگاهِ بتنی نمی‌تواند آن را فراهم آورد.

مادرانِ ما در روزهای دشوارِ نبرد، می‌توانند با برقراریِ جلساتِ کوچکِ دعا و توسل در خانه، روحیه معنوی فرزندان را تقویت کنند. این کار به کودک حسِ «کنش‌گری» می‌دهد؛ یعنی او حس می‌کند که با دعایش می‌تواند در سرنوشتِ جنگ اثرگذار باشد و از حالتِ یک موجودِ منفعل و ترسان خارج می‌شود. این دقیقاً همان معنای توکل است که به انسانِ در محاصره، قدرتِ پرواز می‌دهد.

منابع و پاورقی‌ها:

۱. مجلسی، بحارالأنوار، ج ۴۳، ص ۱۳۴: امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند: «...وَ لَقَدْ کُنْتُ أَنْظُرُ إِلَیْهَا فَتَنْکَشِفُ عَنِّی الْهُمُومُ وَ الْأَحْزَانُ» (...و من هرگاه به او [فاطمه] نگاه می‌کردم، تمامیِ غم‌ها و اندوهم برطرف می‌شد).

۲. شیخ صدوق، علل الشرائع، ج ۱، ص ۱۸۲: امام حسن مجتبی(ع) روایت می‌کنند که دیدند مادرشان تا صبح برای همسایگان دعا می‌کرد و فرمود: «یَا بُنَیَّ الْجَارَ ثُمَّ الدَّارَ» (ای فرزندم، نخست همسایه و سپس خانه).

۳. ابن شهر آشوب، مناقب آل أبی طالب، ج ۳، ص ۳۸۹: نقل شده است که حضرت زهرا(س) با فرزندش امام حسن(ع) بازی می‌کرد و این شعر را می‌خواند: «اشبه اباک یا حسن...» (ای حسن، مانند پدرت باش و حق را از بندِ اسارت رها کن).

۴. شیخ طوسی، مصباح المتهجد، ص ۴۲۲: در دعای تعقیب نماز ظهرِ حضرت زهرا(س) آمده است: «اللَّهُمَّ قَنِّعْنِی بِمَا رَزَقْتَنِی وَ اسْتُرْنِی وَ عَافِنِی مَا أَحْیَیْتَنِی...» (خدایا! مرا به آنچه روزی‌ام کرده‌ای قانع ساز و تا زنده‌ام بپوشان و سلامت و عافیتم ده).