به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ در بخش اول این نوشته، کلیاتی در موضوع دعا و جایگاه آن در اندیشههای شیعی بیان شد. در این قسمت، تاریخ نگارش ادعیه در منابع روایی و تاریخی مورد بررسی قرار میگیرد.
به دلایل مختلف تاریخی و اعتقادی، تفاوتهایی بنیادین میان «ادعیهنگاری» در میان شیعیان و اهلسنت وجود دارد و اهلسنت، تنها به دعاهای نقل شده از رسول اکرم(ص) توجه داشته و آثاری را در این باره تالیف کردهاند، برخلاف شیعیان که در کنار دعاهای نقل شده از پیامبر اکرم(ص) جایگاه امامت و هدایت برای ائمه معصومین(ع) را پذیرفتهاند و برهمین اساس نیز ادعیه نقل شده از آنان نیز مورد توجه قرار دادهاند.
در این نوشته، میان نگارشهای حدیثی، به معنای «نوشتن دعا توسط امام یا به فرمان امام»، با دعاهای نقل شده از معصوم در منابع روایی همچنین مجموعههای دعایی گردآوری شده از یک معصوم تفکیک قائل شدهایم تا امکان بررسی بهتر فراهم شود. موضوع ادعیههای نقل شده از ائمه معصومین(ع) نیز در نوشتههای بعدی بررسی خواهد شد.
بدون شک نخستین مجموعه دعایی نگاشته شده توسط امام معصوم، کتاب «صحیفه سجادیه» است که امام صادق(ع) در ابتدای آن فرمودهاند: «هَذَا خَطّ ابی و إِمْلَاءُ جَدّی بِمَشْهَدٍ مِنی، این کتاب خط پدرم یعنی امام محمدباقر(ع) و انشای جدم، یعنی امام زینالعابدین(ع) است که در هنگام نگارش آن من (امام صادق) حضور داشتهام». از همینرو باید این کتاب شریف را از نخستین آثار حدیثی شیعه دانست که تاریخ کتابت آن بین سالهای ۸۷ تا ۹۵ هجری قمری است.
از نمونههای دیگر تاکید ائمه معصومین بر نگارش دعا، میتوان به گزارش سید بن طاووس اشاره کرد که در کتاب «الاقبال» در روایتی بر تاکید امام علی(ع) بر نگارش دعای کمیل توسط «کمیل بن زیاد» اشاره میکند که در روایت با عبارت «اکتُب» بیان شده است.
همچنین قبل از اینکه صحیفه سجادیه در دسترس عموم قرار بگیرد، بخشی از آن توسط امام صادق(ع) در اختیار «مسعده بن صدقه» قرار میگیرد. در روایتی که در کتاب «امالی شیخ مفید» آمده است، مسعده میگوید: از امام صادق(ع) درخواست کردم که دعایی به من بیاموزند تا در کارهای مهم آن را بخوانم. امام، صفحاتی از یک صحیفهٔ قدیمی بیرون آوردند و فرمودند: «از آنچه در آن نوشته شده، نسخهای بردار که این دعای جدّم، علی بن الحسین، زین العابدین(ع)، برای کارهای مهم است.»
تاکید امام بر نگارش این دعا را میتوان نمونه دیگری از نگارشهای دعایی در تاریخ تشیع دانست. این دعا هماکنون به عنوان دعای ۴۹ صحیفه سجادیه در اختیار همگان قرار دارد.
در بخشهای بعدی این نوشته، مجموعههای دعایی نقل شده از ائمه معصومین(ع) و نخستین تالیفات «دعانگاری» در تاریخ اسلام و تشیع معرفی و بررسی میشود.
سید علیاصغر حسینی/ ابنا
...........
پایان پیام
نظر شما