دعاهای اهل‌بیت(ع)؛ بخش چهارم/ نگاهی آماری به دعاهای معصومین(ع)

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ در بخش‌های قبلی این نوشته، تاریخ نگارش‌های کتاب‌های با موضوع «دعا» در دوران حضور ائمه معصومین(ع) و دوران پس از آن تا پایان غیبت صغری بررسی شد. در این نوشته آمار دعاهای نقل شده از ائمه معصومین(ع) بیان می‌شود.

در میان پژوهش‌هایی که با هدف جمع‌آوری مجموعه دعاهای نقل‌شده از امامان دوازده‌گانه صورت گرفته، می‌توان به دو مجموعه «موسوعه الادعیه» گردآوری‌شده توسط «جواد قیومی اصفهانی» و «موسوعه الادعیه الجامعه» تدوین «سید محمدباقر موحد ابطحی» اشاره کرد.

اگرچه بررسی سندی این ادعیه موضوع مورد نظر این مولفان گرامی ـ که اجر آنان در نزد خداوند محفوظ و کثیر باد ـ نبوده است و در این نوشته نیز امکان این بررسی وجود ندارد اما صرفا با نگاهی آماری باید گفت که تعداد دعاهای نقل شده در مجموعه جامعه مرحوم ابطحی از ادعیه نقل شده در مجموعه صحیفه قیومی اصفهانی بیشتر است.

بر این اساس  به ترتیب تعداد دعاها باید گفت که از رسول خدا(ص) ۱۱۶۸ دعا، امام صادق(ع) ۱۱۵۵ دعا، امام علی(ع) ۷۰۰ دعا، امام باقر(ع) ۲۸۹ دعا، امام سجاد(ع) ۲۷۵ دعا، امام زمان(عج) ۱۶۳ دعا، امام کاظم(ع) ۱۶۰ دعا، امام حسین(ع) ۱۰۶ دعا، امام رضا(ع) ۱۰۴ دعا، حضرت زهرا(س) ۶۵ دعا، امام حسن(ع) ۶۰ دعا، امام حسن عسکری(ع) ۵۱ دعا و امام جواد(ع) و امام هادی(ع) هر کدام ۴۳ دعا روایت شده است.

از نکات مورد توجه در این بررسی آماری این است که برخلاف تصور عمومی، بیشترین دعاها از امام سجاد(ع) نقل نشده، بلکه ایشان از نظر تعداد ادعیه در رتبه پنجم تعداد دعاهای روایت شده قرار دارند. براساس همین آمار، بیشترین تعداد دعای نقل شده در میان معصومین(ع) از رسول خدا(ص) و در میان ائمه(ع) از امام صادق(ع) هست.

در انتها باید به این نکته توجه داشت که اگر چه فقها در موضوع «دعا» قائل به «تساهل در ادله» هستند و خواندن دعای ماثور و نقل شده از ائمه معصومین(ع)، به امید رجاء را مطلوب می‌دانند اما بدون شک در میان بیش از چهار هزار و سیصد دعای روایت ‌شده در منابع حدیثی و کتاب‌های ادعیه، هزاران حدیث بدون هیچ‌گونه خللی در سند و محتوا می‌توان یافت که باید از نظر عملی و فقهی با این دعاها،  همانند «حدیث قطعی الصدور» بیان شده از معصوم(ع) برخورد شود و معارف این ادعیه، در کنار دیگر ادله فقهی مبنای صدور فتوای شرعی قرار گیرد، موضوعی که به نظر می‌رسد نیازمند توجه بیشتر است. 

در بخش بعدی این نوشته، شاخص‌ترین تالیفات با موضوع دعا در تاریخ اسلام و تشییع بررسی و معرفی می‌شود.

سید علی‌اصغر حسینی/ ابنا

..............

پایان پیام