خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: از جمله واژه هایی که وهّابیون تندرو در آن سخت در اشتباهند و بر اساس این اشتباه حکم کفر بسیاری از مسلمانان را صادر کرده اند، مفهوم «دعا» در قرآن است. آنها معتقدند: هر کس پیامبر صلی الله علیه و آله یا یکی از صالحان و اولیاء الله را بخواند، مشرک و کافر است و جان و مال او مباح است!
صنعانی از طرفداران افکار محمّد بن عبد الوهّاب در کتاب «تنزیه الاعتقاد» عبارتی دارد که ترجمه اش عیناً چنین است: «خداوند «دعا» را عبادت نامیده و فرموده: «ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِینَ؛ [۱] مرا بخوانید تا [دعای] شما را بپذیرم. کسانی که از عبادت من تکبّر ورزند با خواری وارد جهنّم می شوند».
بنابراین کسی که پیامبر یا صالحی [از صالحان] را برای انجام چیزی بخواند، یا بگوید برای من نزد خدا، جهت برآمدن حاجتم شفاعت کن، یا به وسیله تو نزد خدا برای برآمدن حاجتم شفاعت می طلبم، یا مانند آن، یا بگوید دین مرا ادا کن، یا بیمار مرا شفا ده، یا مانند آن، پیامبر یا آن فرد صالح را دعا کرده [فراخوانده] و دعا عبادت، بلکه مغز عبادت است. چنین کسی غیر خدا را عبادت کرده و مشرک شده است. زیرا «توحید» کامل نمی شود جز به اینکه انسان خدا را یگانه در الوهیّت و خالق و رازق بودن بداند و دیگری را خالق و رازق نداند و عبادت غیر او نکند؛ حتّی بعضی از عبادات را برای غیر بجا نیاورد».[۲]
این عبارات همان چیزی است که در بسیاری از کتاب های آنان تکرار می شود.
استناد آنها در حکم به کفر کسانی که غیر خدا را می خوانند، آیه فوق است که در کلام صنعانی آمده بود و آیات دیگری مانند آیات زیر است:
۱. «وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً؛ [۳] مساجد از آن خدا است، دیگری را با خدا نخواهید».
۲. «لَهُ دَعْوَةُ الْحَقِّ وَ الَّذِینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لا یَسْتَجِیبُونَ لَهُمْ بِشَیْءٍ؛ [۴] خواندن حق از آن او است و کسانی که غیر خدا را می خوانند دعای آنها هرگز به اجابت نمی رسد».
۳. «إِنَّ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبادٌ أَمْثالُکُمْ؛ [۵] کسانی را که غیر از خدا می خوانید، بندگانی مثل خود شما هستند».
از این آیات همان چیزی را نتیجه می گیرند که در کلام «صنعانی» آمده بود. یعنی هیچ کس حق ندارد حتّی «یا رسول اللَّه! اشفع لی عند الله»، بگوید. چرا که کافر و مهدور الدم خواهد شد.
بنابراین یکی از عوامل مهمّ خشونت این گروه که هزاران هزار نفر را به سبب آن، از دم تیغ گذرانده و اموالشان را برده اند، اشتباه در فهم معنی دعا در قرآن مجید بوده است.
اکنون به قرآن مجید بازمی گردیم و معنی واژه «دعا» را از قرآن می طلبیم تا روشن شود «دعا» کردن و خواندن غیر خدا، گاه کفر است و گاه ایمان؛ امّا این افراد بر اثر کم اطّلاعی یا پیشداوری های نادرست، گرفتار چنان اشتباه خطرناکی شده اند.
به هر حال واژه دعا در قرآن به معانی مختلفی آمده است:
۱. دعا به معنی «عبادت»، مانند آیه ۱۸ سوره جن «... فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً». تعبیر به «مع اللَّه» (همراه با خدا) نشان می دهد، منظور این است که کسی را همتا و شریک خدا نپندارید و عبادت نکنید.
گواه این مطلب، آیه ۲۰ همین سوره - با فاصله یک آیه - است که می گوید: «قُلْ إِنَّما أَدْعُوا رَبِّی وَ لا أُشْرِکُ بِهِ أَحَداً؛ بگو تنها پروردگارم را می پرستم و کسی را شریک او قرار نمی دهم».
هر مسلمانی می داند «دعا» به این معنی، مخصوص خدا است و کسی همتای او نیست و جای شکّ و تردید ندارد.
۲. دعا به معنی «فراخواندن» به سوی چیزی، مانند آنچه در مورد نوح پیامبر علیه السلام آمده است که می گوید: «قالَ رَبِّ إِنِّی دَعَوْتُ قَوْمِی لَیْلًا وَ نَهاراً * فَلَمْ یَزِدْهُمْ دُعائِی إِلَّا فِراراً؛ [۶] پروردگارا قوم خود را شب و روز فراخواندم * ولی دعای من جز بر فرار آنها نیفزود».
بدیهی است این دعا و فراخوانی قوم، همان دعوت آنها به سوی ایمان است و این نوع دعا عین ایمان می باشد و انجام آن بر پیغمبران خدا واجب بوده است.
و آنچه در مورد پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله آمده است که خداوند می فرماید:
«ادْعُ إِلی سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ؛ [۷] مردم را به راه خدا با حکمت و اندرز نیکو بخوان»، نیز از همین قسم است.
۳. دعا به معنی «تقاضای حاجت» که گاه از طریق عادی و معمولی است، مانند «وَ لا یَأْبَ الشُّهَداءُ إِذا ما دُعُوا؛ [۸] هنگامی که از «شهود» دعوت برای ادای شهادت شود، نباید امتناع کنند».
این فراخوانی و دعا در امور عادی است و به یقین اگر کسی آن را انجام دهد، کافر نمی شود، بلکه وظیفه را انجام داده است.
و گاه از طرق غیر عادی و معجزات است که این بر دو قسم است:
گاه با اعتقاد استقلال غیر خدا در تأثیر است و گاه از شخص بزرگی می خواهیم که از خدا برای ما چیزی بخواهد.
قسم اوّل نوعی شرک است، زیرا مستقلّ در تأثیر، تنها ذات پاک خداست، حتّی اسباب و مسبّبات عادی نیز هر چه دارند از خدا دارند و به اذن او اثر می گذارند.
قرآن مجید در این زمینه می گوید: «قُلِ ادْعُوا الَّذِینَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِهِ فَلا یَمْلِکُونَ کَشْفَ الضُّرِّ عَنْکُمْ وَ لا تَحْوِیلًا؛ [۹] بگو کسانی را غیر از خدا که می پندارید [قادر بر حلّ مشکلات شما هستند] بخوانید، آنها نمی توانند مشکلی از شما را برطرف سازند و نه در آن تغییری ایجاد کنند».
هیچ فرد مؤمن آگاه و مسلمان با ایمانی چنین عقیده ای را درباره هیچ یک از انبیا و اولیاء اللَّه ندارد.
امّا قسم دوّم، توحیدِ انسانِ کامل است، یعنی آنجا که کسی را واسطه و شفیع به درگاه خدا قرار می دهد و مسبّب الاسباب را خدا می داند و همه چیز را در قبضه قدرت و اراده او می بیند، ولی با توسّل به اولیاء اللَّه از آنها می خواهد که نزد خدا برای او تقاضای حاجتی کنند، که این عین توحید و ایمان به مشیّت مطلقه الهیّه است.
قرآن مجید می گوید: بنی اسرائیل نزد موسی آمدند و از او تقاضا کردند که از خداوند غذاهای متنوّعی - غیر از منّ و سلوی - برای آنها بخواهد: «وَ إِذْ قُلْتُمْ یا مُوسی لَنْ نَصْبِرَ عَلی طَعامٍ واحِدٍ فَادْعُ لَنا رَبَّکَ یُخْرِجْ لَنا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِها ...؛ [۱۰] ای موسی! ما نمی توانیم به یک نوع غذا قناعت و صبر کنیم، از پروردگارت بخواه که از آنچه زمین می رویاند از سبزیجات و... برای ما فراهم سازد».
موسی هرگز به آنها ایراد نکرد که چرا مرا با خطاب یا موسی! فرا خواندید و چرا مستقیماً خودتان از خدا نخواستید و این شرک و کفر است. بلکه تقاضای آنها را از خدا خواست و اجابت شد و خطاب «لَکُمْ ما سَأَلْتُمْ؛ آنچه خواستید برای شما فراهم شد»، از سوی خدا نازل گردید. فقط به آنها گفت شما غذای بهتر را رها کردید و به سراغ غذای کم اهمّیّت تری رفتید.
نتیجه: از آنچه در این بحث آمد، روشن می شود که این گروه از وهّابی ها، به جای اینکه به قرآن مراجعه کنند و تنوّع موارد استعمال «دعا» را ببینند و آنها را در کنار هم بچینند و از مجموع آنها به عمق تعلیمات قرآن در مسأله دعا پی ببرند، تنها به مطالعه چند آیه بسنده کرده، و بریده اند و دوخته اند و به دنبال آن حکم شرک و کفر اکثریّت مسلمین جهان را صادر کرده اند. از آن اسفبارتر اینکه در عمل نیز آن را اجرا کرده و جمع کثیری از مسلمین مخلص را از دم تیغ گذرانده و اموالشان را به یغما برده اند. [۱۱]
پی نوشت:
[۱] . سوره غافر، آیه ۶۰.
[۲] . تنزیه الاعتقاد.
[۳] . سوره جن، آیه ۱۸.
[۴] . سوره رعد، آیه ۱۴.
[۵] . سوه اعراف، آیه ۱۹۴.
[۶] . نوح، آیه ۵ و ۶.
[۷] . نحل، آیه ۱۲۵.
[۸] . سوره بقره، آیه ۲۸۲.
[۹] . سوره اسراء، آیه ۵۶.
[۱۰] . سوره بقره، آیه ۶۱.
[۱۱] . برگرفته از کتاب: وهابیت بر سر دو راهی، آیت الله العظمی ناصر مکارم شیرازی، انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب (ع)، قم، ۱۳۸۶هـ ش، چاپ نهم، ص۱۰۶-۱۱۲.
نظر شما