خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: امام(علیه السلام) در آغاز خطبه ۲۲۷ نهج البلاغه با این دعای روح پرور و انسان ساز رو به درگاه خدا آورده و عرضه می دارد: (پروردگارا! تو برای دوستانت بهترین مونسی و برای کسانی که بر تو توکّل کنند آماده ترین حلاّل مشکلات)؛ «اَللَّهُمَّ إِنَّکَ آنَسُ(۱)الانِسِینَ لاِوْلِیَائِکَ، وَ أَحْضَرُهُمْ بِالْکِفَایَةِ لِلْمُتَوَکِّلِینَ عَلَیْکَ».
اشاره به اینکه کسانی که واجد این دو صفت باشند؛ یعنی در زمره اولیاء الله در آیند و یا در صف متوکّلان قرار گیرند، مشمول این نعمت بزرگ خواهند شد که انسشان با خدا است و خداوند مشکلات آنها را برطرف می کند. به این ترتیب امام(علیه السلام) در ضمن مناجات با پروردگار درس انسان سازی هم می دهد.
از آنجا که حل مشکلات منوط به آگاهی بر آنهاست در ادامه این سخن می افزاید: (تو درون آنها را می بینی و از ضمیر آنان آگاهی و از اندازه بینش عقلهای آنها با خبری، اسرار آنان بر تو مکشوف و قلوبشان سخت به تو مشتاق است)؛ «تُشَاهِدُهُمْ فِی سَرَائِرِهِمْ، وَ تَطَّلِعُ عَلَیْهِمْ فِی ضَمَائِرِهِمْ، وَ تَعْلَمُ مَبْلَغَ بَصَائِرِهِمْ. فَأَسْرَارُهُمْ لَکَ مَکْشُوفَةٌ، وَ قُلُوبُهُمْ إِلَیْکَ مَلْهُوفَةٌ(۲)». آری! خداوند از سرائر و ضمائر همه آگاه است، چرا که او به ما از خود ما نزدیک تر است، چنان که می فرماید: «وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الاِْنْسَانَ وَ نَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ».(۳)
تفاوت میان سرائر و ضمائر ممکن است از این جهت باشد که سرائر معمولا به حالات اخلاقی گفته می شود و ضمائر به نیّاتی گفته می شود که انسان در دل می پروراند و به دنبال آن حرکت می کند. گاهی این دو واژه به معنای یکدیگر نیز استعمال می شوند.
بصائر جمع بصیرة به معنای بینش است که معمولا به بینش عقلی و فکری اطلاق می شود. در هر حال این تعبیرات نیز افزون بر تکمیل مفهوم این دعا پیامی برای همه انسانها دارد و آن، اینکه در همه حال مراقب ظاهر و باطن و نیّات و اعمال خویش باشند، زیرا خداوند متعال از همه آنها با خبر است.
اسرار درون آنان بر خداوند مکشوف و نیاتشان آشکار است. جمله «قُلُوبُهُمْ إِلَیْکَ مَلْهُوفَةٌ»؛ (دلهای آنان به تو مشتاق است) نتیجه ایمان و معرفت و توکل آنها بر خداست. هر چه علم و ایمان نسبت به او بیشتر باشد اشتیاق انسان نسبت به آن مبدأ رحمت و محبّت و کرم، افزون می گردد.
آنگاه در ادامه این سخن به این نکته اشاره می کند که اولیاء الله و متوکّلان هرگز در برابر مشکلات و مصائب زانو نمی زنند و آرامش و اعتماد خود را از دست نمی دهند، می فرماید: (اگر غربت آنها را به وحشت اندازد یاد تو مونس تنهایی آنهاست و اگر مصائب و مشکلات، بر آنان فرو بارد به سوی تو پناه می آورند، زیرا می دانند زمام تمام امور به دست تو و سرچشمه همه آنها در اختیار تو است)؛ «إِنْ أَوْحَشَتْهُمُ الْغُرْبَةُ آنَسَهُمْ ذِکْرُکَ، وَ إِنْ صُبَّتْ عَلَیْهِمْ الْمَصَائِبُ لَجَؤُوا إِلَی الاِْسْتِجَارَةِ بِکَ، عِلْماً بِأَنَّ أَزِمَّةَ الاُْمُورِ بِیَدِکَ، وَ مَصَادِرَهَا عَنْ قَضَائِکَ».
در واقع همه این حالات و صفات از اعتقاد به توحید افعالی ناشی می شود و نشان می دهد اگر این شاخه توحید در درون جان انسان بارور شود چه ثمرات گرانبهایی دارد، نه در برابر مشکلات احساس تنهایی می کند و نه در تنهایی احساس غربت. (۴)
پی نوشت:
(۱). «آنس» صیغه افعل التفضیل از ریشه «اُنس» و در اینجا به معنای مأنوس ترین مونسهاست و حقیقت انس، آرامش در کنار چیزی و یا با چیزی به دست آوردن است و بعضی معتقدند که انسان را بدین جهت انسان می گویند که روح اجتماعی دارد و انس می گیرد.
(۲). «ملهوفة» به معنای مشتاق یا داغدار است و از ریشه «لهف» بر وزن «کهف» گرفته شده و در اینجا معنای اوّل مناسب تر است.
(۳). قرآن کریم، سوره ق، آیه ۱۶.
(۴). پیام امام امیر المومنین(علیه السلام)، مکارم شیرازی، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعی از فضلاء، دار الکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۸۶ ش، چاپ اول، ج ۸، ص ۴۵۷.
نظر شما