به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ همزمان با ایام عزاداری سیدالشهدا(ع) در دهه اول محرم، نشستی تحت عنوان «کارکرد هویت دینی در انسجام اجتماعی جامعه افغانستان (با رویکرد ماه محرم و عاشورا)» به همت کانون نخبگان افغانستان، روز پنجشنبه (۲۸ خرداد) در ساختمان حوزه هنری انقلاب اسلامی قم برگزار شد.
این نشست به دنبال پاسخ به دو سوال ذیل بود:
۱. آیا هویت دینی (با تکیه بر محرم و عاشورا) در افغانستان میتواند شکافهای قومی- مذهبی را کاهش دهد یا برعکس، آنها را بازتولید میکند؟
۲. برای تبدیل عاشورا از یک نماد گروه اجتماعی خاص به یک سرمایۀ اجتماعی همبستهساز در افغانستان، چه اقدامات عملی و عینی می توان انجام داد؟
دکتر امانالله فصیحی فصیحی، پژوهشگر و استاد دانشگاه به عنوان سخنران اول این نشست در پاسخ به این سوالات به پیشینه عزاداری در جهان تشیع و افغانستان اشاره کرد و افزود: در طول تاریخ، صورت و محتوای عزاداری دستخوش تغییرات فراوانی شده است؛ شهید مطهری در حماسه حسینی به این نکته تصریح کرده و حتی میگوید که تحریفاتی هم در این مسأله وجود دارد. مخصوصا در سالهای اخیر در کشور ما یعنی افغانستان این تغییرات محسوس است.
فصیحی در ادامه این سوال را به صورت استفهام انکاری مطرح کرد: «آیا اشکال و صورتهای عزاداری مثل قمه زنی و زنجیر تیغی که امروزه در افغانستان رواج دارد، ایجاد همبستگی خواهد کرد یا نه؟ به عبارت دیگر، این شکل عزاداری همبستگیزا است یا همبستگیزدا؟!
دکتر فصیحی با بیان این نکته که «ما در همین زمان میتوانیم روح عاشورا را بگیریم و در افغانستان استفاده کنیم و به یک گفتمان همگانی تبدیل کنیم» نکاتی را در نهضت امام حسین(ع) که میتواند منجر به همبستگی در افغانستان شود را بیان کرد.
وی «تمرکز بر بیداری فطری انسانی» را به عنوان اولین مولفه در محتوا و روح نهضت عاشورا دانست و تصریح کرد « این مساله که در روح عاشورا بسیار پررنگ است، امروز نه تنها در افغانستان با اکثریت اهلسنت، بلکه در کل دنیا کارکرد و اهمیت دارد.»
دکتر فصیحی مؤلفههای دیگری که در نهضت حسینی برجسته هستند و میتوانند به این گفتمان کمک کنند را تحت این عناوین بیان کرد:
خردگرایی و پرهیز از تحریک عواطف دیگران.
صلح طلبی و مدارای اجتماعی و دوری از خشونت.
عدالت خواهی و نفی تبعیض و سلطه.
وی «احیای پیوندهای علمی، فرهنگی و تاریخی خراسان بزرگ که شامل شیعه و سنی میشود.» را به عنوان مؤلفهای همبستگیزا مطرح کرد و افزود: ما درباره محبت اهلبیت(ع) و مخصوصا نهضت عاشورا، آثار فراوانی از شعرا و ادیبان اهلسنت داریم که میتوانیم از آنها به عنوان زبان و ادبیات مشترک در راستای ایجاد همبستگی استفاده کنیم.
وی با اشاره به وجود نحلههای مختلف تصوف در میان اهلسنت افغانستان افزود: جوهره مردم افغانستان بسیار اهلبیتی است و شیعه و سنی این کشور به اهلبیت(ع) ارادت فراوانی دارند.
فصیحی در ادامه ارائه خود درباره «صورت» عزاداری و مراسم محرم هم گفت: برای رسیدن به همبستگی میتوانیم «مناسک ایثارگرایانه اجتماعی» ایجاد کنیم. مثلا این «بانک خون» که چند سالی است بهجای قمهزنی و زنجیرتیغی آمده خیلی خوب و مناسب است.
وی افزود: هزینههایی که برای محرم و عاشورا میشود، که بعضا تبدیل به بنگاه اقتصادی برای یک عده خاص شده است، می تواند صرف ایجاد و تولید مراکز و برنامههای عام المنفعه شود.
فصیحی یکی دیگر از مؤلفههای مرتبط با صورت و شکل را «بازآفرینی زبان و فرمهای ارتباطی عاشورا» در افغانستان دانست و تأکید کرد: باید به سمت شکلها و زبانهایی برای بروز عزاداری در افغانستان باشیم که پیروان مذاهب و اندیشههای دیگر احساس دوری از امام حسین(ع) و عاشورا نکنند.
وی در پایان توجه به حساسیتها و عواطف مردم غیرشیعه در فرم و محتوای عزاداری حسینی را لازم و بسیار ضروری دانست.
دکتر سید عبدالقیوم سجادی، نماینده سه دوره پارلمان افغانستان و رئیس و استاد دانشگاه در این کشور به عنوان سخنران بعدی نشست گفت: افغانستان عمیقا ریشههای دینی دارد و سکولاریزم به هیچ وجه راه حل مشکلات افغانستان نیست. بلکه میتوان با بازخوانی مسائل دینی به حل مشکلات افغانستان پرداخت.
سجادی درباره مسأله «انسجام اجتماعی» و راه وصول به آن که موضوع اصلی نشست بود گفت: افراد با تکثر قومی و زبانی چگونه به همبستگی اجتماعی میتوانند برسند؟ در این مساله متفکران غربی بر اساس مرلفههایی چون «قرارداد اجتماعی» نکاتی را گفتهاند و مبنا را بر همین گذاشتهاند.
وی ادامه داد: اما در فرهنگ اسلامی، در مدینه پیامبر اکرم(ص) بر اساس «ارزشهای اسلامی و انسانی» این همبستگی را ایجاد کردند، که مجموعه آنها را ذیل عنوان «تفکر اسلامی» میشناسیم.
دکتر سجادی سه عنصر اساسی را برای رسیدن به همبستگی اجتماعی مورد توجه قرار داد:
ارزشهای مشترک
تهدیدهای مشترک
سرنوشت مشترک
وی در توضیح این عنصر افزود: اگر در جامعهای ارزشهای متعارض وجود داشته باشد، یا تهدیدهای مختلف برای افراد و گروهها وجود داشته باشد، یا سرنوشت مشترکی برای افراد تصور نشود، این مساله جدایی ایجاد میکند و انسجامزدایی میشود، چون اساسا در این جامعه کسی کاری به کس دیگر ندارد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: «حال ارزشهای دینی و حادثه عاشورا چگونه میتواند به انسجام اجتماعی بینجامد؟ در واقع با توجه به سه عنصر باید بررسی شود که آیا عاشورا میتواند محور ارزشهای مشترک باشد؟»
سجادی با تأکید بر این که «دو تفسیر از عاشورا میشود داشت: مذهبی و انسانی» تصریح کرد که اگر تفسیری مذهبی و درونی از عاشورا داشته باشیم، روشن است که نمیتواند محور ارزشهای مشترک باشد. اما آیا میشود تفسیری انسانی و جهانشمول هم از عاشورا داشت؟
وی با مثبت دانستن پاسخ این سؤال به برخی از مؤلفه های انسانی در نهضت عاشورا پرداخت.
وی افزود: عاشورا روی «اصلاح اجتماعی» تاکید زیادی دارد که یک مفهوم انسانی است. در واقع پیامبر اکرم(ص) به فرموده قرآن کریم، و امیرالمومنین(ع) به فرموده خودشان در نهجالبلاغه، و به تبع امام حسین(ع) در روز عاشورا، آنجا که فرمود «انما خرجت لطلب الاصلاح فی امت جدی» از مهمترین اهداف خودشان را اصلاح در اجتماع بیان کردند.
دکتر سجادی ادامه داد: دومین شعار مهم عاشورا «عدالت» است که باز ارزشی جهانشمول و انسانی است. اگر بتوانیم قیام عاشورا را عدالت محور و برای مبارزه با ظلم تعریف کنیم، میتواند وجههای جهانی و فرامذهبی و بلکه فرادینی پیدا کند. زیرا همه انسانها عدالت را ستایش میکنند و حتی کسانیکه ظلم میکنند و الان در جهان به عنوان سلطهگر شناخته میشوند، ظلم خود را به عدالت تفسیر میکنند.
وی سومین ارزش انسانی در نهضت عاشورا را «حقگرایی» دانست و گفت: امام حسین(ع) در روز عاشورا فرومدند: الا ترون ان الحق لا یعمل به و ان الباطل لا یتنهی عنه؛ آیا نمیبینید که به حق عمل نمیشود و از باطل نهی صورت نمیگیرد؟ این جمله امام حسین(ع) هم جزء اهداف عاشورا استکه با برجسته کردن آن می توانیم به ادبیات مشترکی برای ایجاد انسجام اجتماعی در افغانستان دست یابیم.
سجادی در پایان خاطرنشان ساخت: اگر عاشورا را خوب بتوانیم معرفی کنیم، تیغ تکفیریها کند خواهد شد. افغانستان کشوری است که بزرگترین ظرفیت را برای همبستگی و وحدت شیعه و سنی دارد، اگر سیاستها و جهالتها اجازه دهد...
.............
پایان پیام/
نظر شما