به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ حجت‌الاسلام والمسلمین احمد واعظی، رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، در سومین نشست از سلسله نشست‌های جامعه‌شناسی حوزه و روحانیت، بر ضرورت بازتعریف مسئولیت نهادهای حوزوی و تبلیغی و ایجاد هماهنگی میان مجموعه‌های فعال در این عرصه تأکید کرد.
وی در این نشست که امروز چهارشنبه ۲۹ مهرماه با موضوع «بررسی و تحلیل اجتماعی وضع تعیینی و تعیّنی حوزه‌های علمیه و نهاد روحانیت» برگزار شد، اظهار داشت: تعدد مراکز فعال در زمینه تربیت و اعزام مبلغ، تولید محتوا و دیگر فعالیت‌های دینی، در کنار فقدان نظام برنامه‌ای جامع، ضرورت ساماندهی حکمرانی تبلیغ را بیش از پیش آشکار می‌کند.
این نشست با مشارکت سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، جامعه المصطفی العالمیه و مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی برگزار شد.
از تعدد فعالیت‌ها تا ضرورت تقسیم کار نهادی
واعظی با اشاره به گسترش فعالیت‌های حوزوی پس از پیروزی انقلاب اسلامی گفت: انقلاب اسلامی شرایط جدیدی برای حوزه و روحانیت ایجاد کرد و این دو نهاد با فرصت‌ها، چالش‌ها و انتظارات تازه‌ای مواجه شدند؛ به‌گونه‌ای که نمی‌توان وضعیت حوزه پس از انقلاب را با دوره پیش از آن یکسان دانست.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: پیش از انقلاب، شمار روحانیونی که به‌صورت حرفه‌ای به نویسندگی و انتشار آثار می‌پرداختند بسیار محدود بود، اما امروز صدها دانش‌آموخته حوزوی در عرصه‌های علمی فعالیت می‌کنند. در حوزه تبلیغ نیز گروه‌های تخصصی شکل گرفته‌اند که در داخل و خارج کشور فعالیت دارند.
وی با بیان اینکه ارزیابی مثبت یا منفی این تحولات، موضوعی جداگانه است، تصریح کرد: آنچه در شرایط کنونی اهمیت دارد، شناخت دقیق ساختار موجود، تعیین حدود مسئولیت‌ها و پاسخ‌گویی متناسب با مأموریت هر مجموعه است.
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، تفکیک مأموریت نهاد حوزه از نهاد روحانیت را یکی از نکات مهم حکم اخیر رهبر انقلاب دانست و اظهار داشت: در این نگاه، کار اصلی حوزه، تعلیم، تعلم و تحقیق در قلمرو علوم اسلامی است؛ اما پس از انقلاب، حوزه در عرصه‌های متعددی از جمله تبلیغ، فعالیت‌های بین‌المللی، علوم انسانی و همکاری با آموزش‌وپرورش وارد شده و مرز روشنی میان این فعالیت‌ها و مأموریت اختصاصی حوزه شکل نگرفته است.
وی افزود: حدود ۱۰۰ تفاهم‌نامه میان حوزه و نهادهای حاکمیتی منعقد شده است. این همکاری‌ها بر اساس تشخیص نیازها و انتظارات شکل گرفته‌اند، اما وجود چنین فعالیت‌هایی ضرورت بازنگری در تقسیم کار و تعیین حدود مأموریت‌ها را از بین نمی‌برد.
تبلیغ دین؛ مفهومی فراتر از منبر و فعالیت‌های مرسوم
واعظی با تأکید بر ضرورت توجه به معنای گسترده تبلیغ دین اظهار داشت: تبلیغ در نگاه امام شهید، صرفاً به شیوه‌های مرسوم تبلیغی محدود نبود؛ چنان‌که ایشان آثار علامه طباطبایی را نیز نمونه‌ای از یک اقدام بزرگ تبلیغی معرفی کرده بودند.
وی ادامه داد: هر فعالیتی که در مسیر اقامه و تقویت دین، پاسداشت اعتقادات دینی و تحکیم معنویت جامعه انجام شود، می‌تواند در قلمرو تبلیغ قرار گیرد. بنابراین، تبلیغ دینی مفهومی گسترده‌تر از منبر و فعالیت‌های متعارف دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) با اشاره به تأکید حکم اخیر رهبر انقلاب بر مشکلات ساختاری نهاد روحانیت گفت: موازی‌کاری، پراکنده‌کاری و نبود نظام برنامه‌ای جامع از جمله مسائلی است که باید برای اصلاح آنها چاره‌اندیشی شود.
وی با اشاره به تجربه خود در معاونت پژوهش حوزه افزود: در سال ۱۳۷۷ حوزه‌های علمیه ورود مستقیمی به عرصه اعزام مبلغ نداشتند، اما به‌تدریج در این حوزه نیز فعالیت خود را گسترش دادند. اکنون لازم است نسبت میان این فعالیت‌ها و مأموریت اصلی حوزه دوباره بررسی شود.
سه بخش نهاد روحانیت و ضرورت توجه به همه ظرفیت‌ها
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با بیان اینکه اصلاح ساختار تبلیغ بدون شناخت اجزای نهاد روحانیت امکان‌پذیر نیست، این نهاد را متشکل از سه بخش اصلی دانست.
به گفته واعظی، بخش نخست شامل روحانیون و طلابی است که در سازمان‌ها و مجموعه‌های مرتبط با حاکمیت فعالیت می‌کنند؛ از جمله دفتر تبلیغات اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه‌ها و مجموعه‌های مرتبط با نیروهای مسلح.
وی بخش دوم را گروه‌های تبلیغی و مجموعه‌هایی معرفی کرد که با سازماندهی مستقل شکل گرفته‌اند و در عرصه‌های قرآنی، فرهنگی و پژوهشی فعالیت می‌کنند.
واعظی در این زمینه گفت: در حال حاضر حدود ۴۰۰ گروه تبلیغی در دفتر تبلیغات اسلامی فعالیت دارند که برخی از آنها مراکز و مؤسسات قرآنی، فرهنگی و پژوهشی تأسیس کرده‌اند.
وی سومین بخش را روحانیونی دانست که به‌صورت فردی و خارج از ساختار نهادهای حاکمیتی فعالیت می‌کنند؛ از جمله خطیبان، مبلغان و محققانی که مسئولیت‌های دینی و علمی خود را به‌صورت مستقل دنبال می‌کنند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: هرگونه برنامه اصلاحی باید همه این بخش‌ها را در نظر بگیرد و متناسب با جایگاه و نوع فعالیت آنها، تقسیم کار روشنی ارائه دهد.
پیشنهاد تشکیل شورای چابک برای ساماندهی تبلیغ دین
واعظی مهم‌ترین اقدام برای اصلاح وضعیت موجود را سازماندهی حکمرانی تبلیغ دین دانست و گفت: اگر قرار است وضعیت نهاد روحانیت به شرایط مطلوب بازگردد، باید برای مجموعه فعالیت‌های این نهاد برنامه‌ریزی شود و مسئولیت‌ها به‌صورت روشن تعریف شوند.
وی پیشنهاد کرد شورایی متشکل از افراد باتجربه و آشنا با میدان تبلیغ تشکیل شود تا درباره تقسیم کار میان نهادها، بازنگری در مأموریت بخش‌های مختلف و اصلاح اساسنامه برخی مجموعه‌ها تصمیم‌سازی کند.
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم تصریح کرد: این شورا نباید به ساختاری متشکل از رؤسای تمام مراکز تبدیل شود و حالت شرکت سهامی پیدا کند؛ بلکه باید از حضور افراد باتجربه و میدان‌دیده بهره ببرد و از تبدیل‌شدن به دستگاهی عریض و طویل پرهیز کند.
وی افزود: در ملاحظاتی که برای رهبری نوشته‌ام نیز تأکید کرده‌ام که نقش چنین شورایی باید به اقدامات کلان تبلیغی محدود باشد و خود به یک مجموعه گسترده اداری تبدیل نشود.
برای هر مأموریت تبلیغی باید یک نهاد پاسخ‌گو وجود داشته باشد
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، پراکندگی مسئولیت‌ها را یکی از موانع اثربخشی فعالیت‌های تبلیغی دانست و اظهار داشت: امروز مجموعه‌های مختلفی در زمینه تربیت نیرو، اعزام مبلغ و دیگر فعالیت‌های دینی وارد شده‌اند، اما در بسیاری از موارد، مسئولیت نهایی و پاسخ‌گویی مشخص نیست.
وی با اشاره به ضرورت تعیین متولی برای اقدامات کلان تبلیغی گفت: پرورش و اعزام مبلغ، تولید محتوا، مقابله با الحاد نوین و فعالیت در برابر فرق انحرافی از جمله اقداماتی هستند که باید برای هرکدام، یک متولی واحد و پاسخ‌گو تعیین شود.
واعظی تأکید کرد: متولی واحد می‌تواند از ظرفیت دیگر بخش‌ها استفاده کند و با آنها همکاری داشته باشد، اما باید مشخص باشد مسئول تحقق هدف نهایی کدام مجموعه است؛ به‌گونه‌ای که در صورت ضعف عملکرد یا ناکامی، امکان مطالبه پاسخ و ارزیابی عملکرد وجود داشته باشد.
وی افزود: وقتی چند نهاد در یک حوزه فعالیت می‌کنند، اما مسئولیت نهایی به‌روشنی تعیین نشده است، ارزیابی نتیجه و اصلاح عملکرد دشوار می‌شود. تعیین متولی واحد می‌تواند ضمن حفظ همکاری‌ها، از موازی‌کاری و پراکنده‌کاری جلوگیری کند.
ضمانت اجرای اصلاح ساختارها باید روشن باشد
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در ادامه، تعیین سازوکار اجرایی برای تصمیمات اصلاحی را ضروری دانست و گفت: در برخی موضوعات، تداخل اختیارات و اختلاف‌نظر درباره حدود مسئولیت نهادها می‌تواند اجرای تصمیمات را با مشکل مواجه کند.
وی با اشاره به موضوع ساماندهی کنکور اظهار داشت: با وجود واگذاری این موضوع به شورای عالی انقلاب فرهنگی از سوی امام شهید، به دلیل ارتباط آن با مصوبات مجلس، اختلاف‌نظرهایی درباره حدود اختیارات شکل گرفت و حدود ۲۰۰ نماینده مجلس با برخی تصمیمات مخالفت کردند.
واعظی توضیح داد: در پیشنهاد ارائه‌شده، شورا یا ستاد ساماندهی حکمرانی تبلیغ باید در موضوعاتی مانند ادغام نهادها، بازنگری در اساسنامه‌ها و تغییر مأموریت مجموعه‌ها نقش پیشنهاددهنده داشته باشد و ضمانت اجرای اصلاحات نیز در چارچوب حکم رهبری مشخص شود.
وی افزود: سازمان برنامه و بودجه و دیگر دستگاه‌های مرتبط باید بدانند هر نهاد در چه زمینه‌ای مسئولیت دارد و چه مجموعه‌ای باید پاسخ‌گوی نتیجه فعالیت‌ها باشد. اگر در هر حوزه یک نهاد مسئولیت مشخص و قابل ارزیابی داشته باشد، تخصیص منابع و نظارت بر عملکرد نیز هدفمندتر خواهد شد.
حکمرانی تبلیغ به معنای دولتی‌کردن آن نیست
واعظی در پایان، با تأکید بر ضرورت تفکیک میان حکمرانی تبلیغ و دولتی‌کردن فعالیت‌های دینی گفت: ساماندهی حکمرانی تبلیغ به معنای آن نیست که نهاد تبلیغ دولتی شود؛ بلکه مقصود، ایجاد سازوکارهایی برای تسهیل فعالیت مبلغان، نویسندگان و دیگر کنشگران دینی است.
وی افزود: مرجع ساماندهی حکمرانی تبلیغ باید در سطح مقررات‌گذاری، تقسیم کار و رفع موانع اجرایی زمینه فعالیت مؤثرتر فعالان این عرصه را فراهم کند تا آنان بتوانند با سرعت و اثربخشی بیشتری به مسئولیت‌های خود بپردازند.
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: هدف از حکمرانی تبلیغ، تمرکزگرایی اداری یا دولتی‌کردن تبلیغ نیست؛ بلکه باید با هماهنگی میان نهادها، تعیین مسئولیت‌های روشن و تسهیل فعالیت‌های دینی، زمینه افزایش اثربخشی نهاد روحانیت در جامعه فراهم شود.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما