به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ سرکوب پیش از آنکه با غرش گلوله‌ها خیابان را به خون بکشد، از درون خانه‌ها و با لرزش نجواها جان می‌گیرد. هنگامی که افراد خانواده بر سر سفره می‌نشینند و سخن از اوضاع کشور به میان می‌آید، ناگهان صداها فرو می‌نشیند تا مبادا کلامی به بیرون درز کند. در این میان، پدر با یادآوری این مثل که «دیوار موش دارد و موش هم گوش»، جریان گفت‌وگو را قطع می‌کند. این صحنه، مدخل ورود به جهان رمان «عروس فرات» نوشته علی المؤمن، نویسنده سرشناس عراقی است؛ اثری با ترجمه میثم حاتم و مونا تدین که در سال ۱۴۰۵ توسط انتشارات خانه اندیشه زحل در قم منتشر شده و یکی از هولناک‌ترین دوره‌های معاصر عراق - موسوم به «سال‌های خاکستر و آتش» - را در قالب زیستِ پردرد یک خاندان روایت می‌کند.
جذابیت بنیادین رمان برای مخاطب امروز، فراروی از وقایع‌نگاری صرف و کالبدشکافی سرکوب در درون خصوصی‌ترین سلول اجتماع، یعنی خانواده است. سید عبدالرزاق الموسوی، پدری شیفته آزادی بیان و دل‌بسته تنوع افکار، در جامعه‌ای محکوم به یکدستی و همرنگی، ناگزیر از حبس آرا و مقالات فرهنگی خویش در گنجه خاموشی است. این تضاد، خاستگاه ترسی مزمن می‌شود؛ ترسی که اندک‌اندک از خانه به کوچه و خیابان سرریز می‌کند. با هشدارهای عادل مبنی بر تحت نظر بودن و بی‌حساب‌وکتاب شدن دستگیری‌ها، و در پی آن، بازرسی‌های مکرر در جاده‌ها و ایست‌های بازجویی که پیوسته مقصد و هویت سرنشینان را می‌کاوند، سایه خفقان بر زندگی خاندان موسوی سنگین‌تر می‌شود. با این حال، تعلیق و دلهره در خانه باقی نمی‌ماند؛ پیام کوتاه ابویاسر خبر از دستگیری صلاح، تعقیب اعضای خانواده و لزوم تخلیه فوری منزل از سوی دکتر عادل، پسر بزرگ خانواده، می‌دهد و هجرتی اجباری را رقم می‌زند که در آن، عادل برای در امان ماندن بستگانش از مسئولیت جمعی، آوارگی را به جان می‌خرد.
نقطه اوج متمایزکننده و نبض تپنده رمان، تکنیک روایی آن در بازنمایی فجایع درون بازداشتگاه‌هاست. خواننده درمی‌یابد که بخش عظیمی از متن، خاطرات و دیده‌های «یاسمین»، همسر احمد است؛ شاهدی زنده که رنج‌های درون سیاه‌چال‌های تاریک و مخوف استخبارات را همچون درامی حزن‌انگیز برای همسرش احمد - تنها مرد بازمانده این خانواده - روایت می‌کند. این زاویه دید زنانه و مبتنی بر شهادت، به داستان کیفیتی عاطفی، بی‌واسطه و تکان‌دهنده می‌بخشد. یاسمین راوی جنایت‌هایی است که توسط مأموری دائم‌الخمر و درنده‌خو به نام «سروان فلاح» صورت می‌پذیرد؛ هیولایی که نماد مجسم ابتذال شر و قساوت عریان دستگاه امنیتی بعث است و هیچ مرزی از انسانیت و اخلاق را به رسمیت نمی‌شناسد.
در زیر تازیانه و جنون سادیسمی سروان فلاح، تراژدی خاندان سید عبدالرزاق الموسوی به مسلخی تمام‌عیار تبدیل می‌شود؛ جایی که جلاد، تفاوت میان رزمنده و غیرنظامی، پیر و کودک را یکسره محو می‌کند. رمان با دقتی رنج‌آور نشان می‌دهد که چگونه اعضای این خانواده، یکی پس از دیگری قربانی این سبعیت سازمان‌یافته می‌شوند: عادل، فرزند ارشد و پزشکی متعهد و سی‌وچند ساله که قبل از این به صورت خانوادگی تیرباران شده و در یکی از هزاران گور دسته‌جمعی توسط حزب بعث دفن شده‌اند؛ شیما، دختر بیست‌ساله خانواده که دانشجوی سال دوم پزشکی و نماد امید و پویایی علمی نسل نوپا بود و پس از شکنجه‌های فراوان و آزار جنسی در مقابل دیدگان پدر به کام مرگ فرو می‌غلتد؛ و فجیع‌تر از همه، علی، نوه پنج‌ساله خانواده که خردسالی‌اش نیز مانع از فرود آمدن چنگال مرگبار بازجویان بعثی نمی‌گردد. محو شدن این چهره‌های فرهیخته و معصوم، سند زنده نسل‌کشی خاندانی است که تنها گناهشان شرافت، آگاهی و خویشاوندی با مبارزان بود.
ابتذال این خشونت در صحنه تحویل خبر اعدام صلاح به کمال می‌رسد؛ آنجا که دستگاه امنیتی نه‌تنها جان مبارز را می‌ستاند، بلکه با لحنی تحکم‌آمیز خواهان مطالبه «حق تیر» شلیک‌شده به قلب او می‌شود. با این همه، شاهکار رمان در تسلیم نشدن شخصیت‌ها به پوچی است. واکنش احمد در برابر این رذالت، تسلط بر نفس و برافراشتن دست‌ها رو به آسمان با زمزمه زینبیِ «اللهم تقبل منا هذا القربان» است؛ کلامی که رنج فردی را به پایداری آرمانی ارتقا می‌دهد و حربه تحقیر جلاد را بی‌اثر می‌سازد.
رمان این مرثیه خانوادگی را به کلان‌روایت تاریخی پیوند می‌زند؛ دورانی که صدام ملعون فرمان اعدام اعضای حزب‌الدعوة را صادر کرد، هزاران عراقی را به خاک ایران تبعید و آواره نمود و از بیم ظهور حکومتی برآمده از تفکر آیت‌الله شهید سید محمدباقر صدر و تأثیر از رهبر انقلاب اسلامی ایران، خون‌بارترین صفحات تاریخ عراق را نگاشت. پیامی که در پایان این رنج‌نامه از طرف سید عبدالرزاق به گوش دختر خانواده نجوا می‌شود، جوهره فلسفه پایداری متن است: «انتقام را به خدا واگذار کن دخترم که چشم بر این ظلم نخواهد پوشید؛ عمر این خونخواری دو روزی بیش نیست و آن هم به سر می‌رسد.»
در واقع رمان «عروس فرات» به قلم علی المؤمن تنها روایت سرنگونی یک رژیم در گذشته نیست؛ مرثیه‌ای سوزناک از ویرانی کانون یک خانواده مؤمن و اندیشمند و در عین حال، ستایش‌نامه استواری روح انسان در برابر جور مطلق است. روایتگری یاسمین از ژرفای سلول‌های سروان فلاح و نظاره استقامت احمد در میان ویرانه‌های خاندانش، مخاطب را تا آخرین صفحه در تب‌وتاب حقیقت نگه می‌دارد. این اثری است که خواندنش وجدان آدمی را در برابر بهای سنگین آزادی، ایمان و کرامت به تماشا و قضاوت فرامی‌خواند.
..................
پایان پیام/
نظر شما