به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ «دِربِند» از جمله شهرهایی است که علیرغم جدایی از مرزهای ایران در جریان عهدنامه گلستان و قرار گرفتن تحت سلطه حکومت روسیه و سپس اتحاد جماهیر شوروی، همچنان هویت مذهبی و فرهنگی خود را حفظ کرده است. این شهر در طول تاریخ، بهویژه در دورههای مختلف، یکی از مراکز مهم شیعهنشین در قفقاز محسوب میشد و جایگاهی فراتر از یک منطقه جغرافیایی صرف یافت.
کانون تشیع در شمال ایران تاریخی
دِربِند در دوران صفویه، بهخصوص در عصر شاهعباس اول، بهعنوان یکی از پایگاههای اصلی تشیع در قلمرو شمالی ایران شناخته میشد. در این دوره، حمایت ویژه شاهان صفوی از این شهر، زمینه تثبیت و گسترش باورهای شیعی را فراهم کرد و در نتیجه، «دِربِند» به یکی از برجستهترین شهرهای شیعهنشین در مرزهای شمالی ایران تبدیل شد.
با وجود تحولات سیاسی گسترده و حاکمیت نظام کمونیستی شوروی که درصدد به حاشیه راندن دین بود، فعالیتهای مذهبی در دِربِند هرگز بهطور کامل متوقف نشد. آیینها و مناسک شیعی، بهویژه مراسم عزاداری امام حسین علیهالسلام، در این شهر به شکل مستمر برگزار میشد و نشاندهنده پایداری فرهنگی و مذهبی جامعه شیعی آن بود.
مراکز دینی و نقش مسجد جامع دِربِند
مسجد جامع «دِربِند» بهعنوان یکی از کهنترین و بزرگترین مساجد منطقه قفقاز، همواره مرکز اصلی فعالیتهای دینی و اجتماعی شهر بوده است. این مسجد افزون بر کارکرد عبادی، محل برگزاری مراسم عزاداری ماه محرم و دیگر مناسک مذهبی شیعیان به شمار میآید و نقش مهمی در حفظ هویت مذهبی مردم این شهر ایفا کرده است.
در میان چهرههای تأثیرگذار دِربِند، فاضل دربندی جایگاه ویژهای دارد. این عالم برجسته شیعی که در خانوادهای مذهبی در این شهر زاده شد، با تألیف آثاری همچون «اکسیر العبادات فی اسرار الشهادات» نقش مهمی در ترویج آموزههای عاشورایی و تقویت گفتمان دینی شیعه ایفا کرد. آثار و اندیشههای او نشان میدهد که دِربِند تنها یک شهر مذهبی نبوده، بلکه بهعنوان مرکز تولید فکر و اندیشه شیعی نیز شناخته میشده است.
میراث جهانی و نماد مقاومت فرهنگی
اهمیت تاریخی و فرهنگی دِربِند با ثبت این شهر در فهرست میراث جهانی یونسکو بیش از پیش نمایان شده است. این ثبت، علاوه بر معماری منحصربهفرد شهر، به دلیل حفظ بافت تاریخی و استمرار فرهنگ شیعی در منطقه صورت گرفته است. پژوهشهای تاریخی دِربِند را نهتنها نقطهای استراتژیک از نظر جغرافیایی، بلکه نماد مقاومت فرهنگی و مذهبی در برابر تغییرات سیاسی و اجتماعی معرفی میکنند.
امروزه نیز شیعیان دِربِند، که این شهر را به تنها شهر شیعهنشین روسیه تبدیل کردهاند، با برگزاری مراسم دینی، عزاداریهای حسینی و پایبندی به مناسک مذهبی، استمرار و پویایی هویت تاریخی و فرهنگی خود را به نمایش میگذارند.
نوشته: سید سجاد میراحمدی
........
پایان پیام/
نظر شما