به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: حجت الاسلام و المسلمین محمد حسین امین، نویسنده و پژوهشگر دینی، در نوشتاری اختصاصی برای ابنا، به تبیین مفهوم عمیق «سکینه» و نقش حیاتی آن در پایداری جبهه حق پرداخته است.
محمد حسین امین / نویسنده و پژوهشگر دینی
سکینه؛ نسیمی از ملکوت در غوغای میدان
تصور کنید در میانه یک نبرد نابرابر، جایی که زمین زیر پای آدمیان میلرزد و سایه مرگ بر سر همه سنگینی میکند، ناگهان نوری از وقار و ثبات بر قلب رسوخ کند. قرآن کریم از این حالت با نام «سکینه» یاد میکند. سکینه، آن آرامشِ معمولی که در خواب یا خلوت به سراغ انسان میآید نیست؛ بلکه قدرتی است که خداوند آن را مستقیماً در کانون اضطراب، یعنی قلب مؤمن، نازل میکند تا او را در برابر تندباد حوادث، چون کوهی استوار نگاه دارد.
در حقیقت، سکینه یک «هدیه ویژه» برای لحظات خاص است. این آرامش، ثباتِ قدمی ایجاد میکند که هیچ سلاح مادی توان مقابله با آن را ندارد. خداوند متعال این موهبت را در قرآن به عنوان عاملی برای تقویت ایمان معرفی کرده است. گویی ایمانِ اولیه، با وزش نسیم سکینه، جانی دوباره میگیرد و به مرحلهای از شهود میرسد که ترس در آن راهی ندارد.
قرآن کریم در این باره میفرماید: «هُوَ الَّذی أَنزَلَ السَّکینَةَ فی قُلوبِ المُؤمِنینَ لِیَزدادوا ایمانًا مَعَ ایمانِهِم» [۱]. این آیه به روشنی نشان میدهد که سکینه، ابزاری الهی برای عبور از بنبستهای روانی در روزهای سخت است. این آرامش، نه یک توهم، بلکه حقیقتی است که باعث میشود رزمنده جبهه حق، میان پیروزی و شهادت، تفاوتی جز در نوع وصال نبیند.
چرا قلب مؤمن در میانه آتش نمیلرزد؟
راز این ثبات در این است که مؤمن، جهان را محضر خدا میبیند. وقتی انسان به این باور برسد که «عالم محضر خداست»، دیگر از هیاهوی پوشالی قدرتهای مادی نمیهراسد. سکینه در واقع نتیجهی «گسستن از غیر و پیوستن به حق» است. کسی که لنگر کشتی جانش را در ساحل قدرت مطلق الهی انداخته باشد، از تلاطم امواج سهمگین جنگ، هراسی به دل راه نمیدهد.
این پایداری، ریشه در بینش عمیق شیعی دارد. در این نگاه، مرگ پایان نیست، بلکه دریچهای به سوی حیات جاودان است. وقتی ترس از مرگ رخت بربندد، «سکینه» جایگزین آن میشود. مؤمن در میدان نبرد، خود را تنها نمیبیند؛ او حضور ملائک و عنایت حضرت حق را با تمام وجود حس میکند و همین حسِ حضور، او را به وقاری میرساند که حتی دشمن را به تحسین وادار میسازد.
امیرالمؤمنین علی (ع) در توصیف این حالت میفرماید که اهل تقوا چنان به عظمت خالق پی بردهاند که هر چه غیر اوست در چشمشان کوچک شده است [۲]. این «کوچکانگاریِ دشمن» بر اثر دیدنِ «عظمتِ خدا»، همان ریشه اصلی سکینه است. به همین دلیل است که در تاریخ اسلام، میبینیم گروهی اندک در برابر لشکری عظیم میایستادند و ذرهای عقبنشینی نمیکردند.
وقارِ مؤمن؛ تفاوت میان آرامش و سستی
باید به یاد داشت که سکینه به معنای بیتحرکی یا بیخیالی نسبت به دشمن نیست. برعکس، سکینه به انسان اجازه میدهد که در اوج بحران، «درست فکر کند» و «دقیق تصمیم بگیرد». کسی که دچار اضطراب است، دستوپایش را گم میکند و تدبیر را از دست میدهد؛ اما کسی که سکینه بر او نازل شده، با قلبی آرام و ذهنی باز، نقشههای دشمن را نقشبرآب میکند.
این آرامش، میوه ذکر و یاد خداست. خداوند میفرماید: «أَلا بِذِکرِ اللَّهِ تَطمَئِنُّ القُلوبُ» [۳]. در میدان جنگ، «ذکر» یعنی دیدنِ دستِ قدرتِ خدا بالای تمام دستها. وقتی رزمنده بداند که «وَما رَمَیتَ إِذ رَمَیتَ وَلٰکِنَّ اللَّهَ رَمیٰ»، دیگر دلیلی برای نگرانی وجود ندارد. اینجاست که سکینه، شجاعت را به تدبیر گره میزند و حماسهای ماندگار میآفریند.
از منظر روایات اهلبیت (ع)، حقیقتِ سکینه همان جوهرهی ایمان است. امام صادق (ع) در تبیین آیه سکینه، صراحتاً آن را به ایمان تعبیر کردهاند [۴]. یعنی هر قدر ایمان فرد خالصتر و عمیقتر باشد، سهم او از این آرامشِ لنگرگونه در طوفانهای زندگی و میادینِ نبرد، بیشتر خواهد بود. این آرامش، امضای خدا بر پایِ پایداریِ مؤمنان است.
منابع و پاورقیها:
[۱]. سوره فتح، آیه ۴: «هُوَ الَّذی أَنزَلَ السَّکینَةَ فی قُلوبِ المُؤمِنینَ لِیَزدادوا ایمانًا مَعَ ایمانِهِم وَلِلَّهِ جُنودُ السَّماواتِ وَالأَرضِ وَکانَ اللَّهُ عَلیمًا حَکیمًا».
[۲]. نهجالبلاغه (نسخه صبحی صالح)، خطبه ۱۹۳ (خطبه متقین): «عَظُمَ الْخَالِقُ فِی أَنْفُسِهِمْ فَصَغُرَ مَا دُونَهُ فِی أَعْیُنِهِمْ»؛ (خالق در جانشان بزرگ جلوه کرده، پس هر چه غیر اوست در چشمانشان کوچک گشته است).
[۳]. سوره رعد، آیه ۲۸: «الَّذینَ آمَنوا وَتَطمَئِنُّ قُلوبُهُم بِذِکرِ اللَّهِ أَلا بِذِکرِ اللَّهِ تَطمَئِنُّ القُلوبُ».
[۴]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۳۶۵ ش، ج ۲، ص ۱۵، ح ۱: «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (ع) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ، قَالَ: هُوَ الْإِیمَانُ». (امام صادق (ع) درباره قول خدای عزوجل که فرمود: او کسی است که سکینه را در دلهای مؤمنان نازل کرد، فرمودند: آن سکینه، همان ایمان است).
نظر شما