جنگ جنگ تا رفع کل فتنه

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا:  یکی از اهداف جنگ از دیدگاه اسلام، جهاد برای خاموش کردن آتش فتنه است؛ که آیه ۳۹ سوره انفال بدان اشاره دارد. توجّه فرمایید: «وَ قَاتِلُوهُمْ حَتَّی لاَ تَکُونَ فِتْنَةٌ وَ یَکُونَ الدِّینُ کُلُّهُ للهِ فَإِنِ انتَهَوْا فَإِنَّ اللهَ بِمَا یَعْمَلُونَ بَصِیرٌ»؛ (و با آنها پیکار کنید، تا فتنه [و بت پرستی و سلب آزادی] برچیده شود، و دین [و پرستش] همه مخصوص خدا گردد. و اگر آنها [از اعمال نادرست خود] دست بردارند، [خداوند آنها را می پذیرد؛ آری] خدا به آنچه انجام می دهند بیناست).

واژه فتنه در ۳۰ آیه قرآن آمده است. بررسی این سی آیه نشان می دهد فتنه در قرآن پنج معنای مختلف دارد، که بدان اشاره می شود:

الف) شکنجه دادن؛ در منابع تاریخی آمده است که در زمانهای گذشته پادشاه بیدادگری بود که مؤمنان را شکنجه می کرد. بدین منظور گودالهایی کنده، و آنها را پر از آتش کرده بود. مؤمنان را نزدیک آن گودالها می کرد تا دست از خدا و ایمانشان بردارند، و آنها را که بر عقایدشان پافشاری داشته، و تسلیم پادشاه نمی شدند به گودالهای پر از آتش می انداخت. این پادشاه و اطرافیانش به «اصحاب الاخدود» معروف شدند، یعنی صاحبان خندق ها و چاله ها. (۱)

خداوند متعال در آیه شریفه ۱۰ سوره بروج به این گروه اشاره کرده، می فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ لَمْ یَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَ لَهُمْ عَذَابُ الْحَرِیقِ»؛ (کسانی که مردان و زنان با ایمان را شکنجه دادند سپس توبه نکردند، برای آنها عذاب دوزخ و عذاب آتش سوزان است!). نتیجه این که یکی از معانی فتنه، شکنجه دادن است.

ب) آزمایش و امتحان؛ این معنا از آیه شریفه ۱۵ سوره تغابن استفاده می شود. توجّه فرمایید: «إِنَّمَا أَمْوَالُکُمْ وَ أَوْلاَدُکُمْ فِتْنَةٌ وَ اللهُ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِیمٌ»؛ (اموال و فرزندانتان فقط وسیله آزمایش شما هستند؛ و خداست که پاداش عظیم نزد اوست).

در روز قیامت در مورد اموال دو سؤال مطرح می شود: ۱. از کجا به دست آورده ای؟ ۲. در چه راهی مصرف کرده ای. (۲) اولاد و فرزندان هم مایه آزمایش و امتحان هستند. آیا فرزندانمان را خوب تربیت کرده ایم، یا آنها را به حال خود رها کرده و در انجام وظایفمان کوتاهی نموده ایم؟ خوشا به حال کسانی که از این امتحانات سربلند بیرون آیند.

ج) عذاب الهی؛ یکی دیگر از معانی فتنه عذاب الهی است. این مطلب در آیه شریفه ۲۵ سوره انفال آمده است. توجّه فرمایید: «وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لاَ تُصِیبَنَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْکُمْ خَاصَّةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ»؛ (و از فتنه و مجازاتی بپرهیزید که تنها به ستمکاران شما نمی رسد؛ [بلکه همه را فرا می گیرد؛ چرا که دیگران سکوت اختیار کردند] و بدانید خداوند سخت کیفر دهنده است!).

طبق این آیه شریفه عذاب الهی فقط دامنگیر ظالمان نمی شود، بلکه دامن کسانی را که ظلم ظالم را تماشا کرده و به فریضه نهی از منکر عمل نکردند نیز می گیرد. البتّه شامل کسانی که به وظیفه شرعی خود عمل کردند نمی شود. و این که گفته می شود وقتی آتش آمد تر و خشک با هم می سوزد صحیح نیست، زیرا با حکمت پروردگار سازگاری ندارد. خلاصه این که فتنه در آیه شریفه فوق به معنای عذاب الهی است.

د) مصیبت؛ یکی دیگر از معانی فتنه، مصیبت است. این معنا در آیه شریفه ۱۱ سوره حج آمده است؛ توجّه کنید: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَعْبُدُ اللهَ عَلَی حَرْف فَإِنْ أَصَابَهُ خَیْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَ إِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انقَلَبَ عَلَی وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْیَا وَ الاْخِرَةَ ذَلِکَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِینُ»؛ (بعضی از مردم خدا را تنها با زبان می پرستند اگر [دنیا به آنها رو کند و] خیری به آنان برسد، حالت اطمینان پیدا می کنند، امّا اگر مصیبتی برای امتحان به آنها برسد، دگرگون می شوند. [و به کفر رو می آورند؛ به این ترتیب] هم دنیا را از دست داده اند، و هم آخرت را؛ و این همان خسران و زیانِ آشکار است).

این که در بعضی از مجالس فاتحه به صاحب عزا گفته می شود: «آخرین غم شما باشد!» جمله بی اساسی است، و معنای آن این است که شما قبل از تمام بستگان و فامیل و آشنایان و دوستان و همکارانت بمیری، تا غم فقدان و مصیبت هیچ کس را نبینی! بنابراین، انسان در طول زندگی با مشکلات و مصائب متعدّدی رو به روست. باید با آنها بسازد که برخی از آنها امتحان الهی است. و چنانچه محکم بایستد و تسلیم مشکلات نشود، عند اللّه مأجور خواهد بود. خلاصه این که یکی از معانی فتنه، مصیبت است.

هـ) فساد کبیر؛ این مطلب در آیه ۷۳ سوره انفال آمده است. توجّه کنید: «وَ الَّذِینَ کَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْض إِلاَّ تَفْعَلُوهُ تَکُنْ فِتْنَةٌ فِی الاْرْضِ وَ فَسَادٌ کَبِیرٌ»؛ (کسانی که کافر شدند، اولیا و پشتیبان یکدیگرند؛ اگر [این دستور] را انجام ندهید فتنه و فساد عظیمی در زمین روی می دهد).

طبق این آیه شریفه، مسلمانان باید در مقابل فساد بایستند و ابتدا با زبان خوش نهی از منکر کنند، سپس از طریق فرهنگی اقدام نمایند، و اگر به هیچ وجه موفّق به دفع فساد از راههای مسالمت آمیز نشدند، باید متوسّل به زور شده، و با دشمن بجنگند.

فتنه در آیه مورد بحث به معنای فساد کبیر است. و فتنه به معنای فساد، از قتل بزرگتر و شدیدتر است، همان گونه که در آیه ۱۹۱ سوره بقره «وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ»، و آیه شریفه ۲۱۷ سوره بقره «وَ الْفِتْنَةُ أَکْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ»، به این مطلب اشاره شده است.

آری فتنه ای که دشمنان در عراق و افغانستان و دیگر کشورهای اسلامی برپا کرده، و امنیّت جامعه را برهم زده اند، از کشتار و قتل خطرناک تر و شدیدتر است. (۳)

پی نوشت: