خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: مقتلنگاری بهعنوان بخشی از تاریخنگاری اسلامی، همواره مورد توجه تاریخنویسان شیعه و اهلسنت بوده است. در این شیوه از تاریخنویسی، غالبا بخش انتهایی زندگی خلفا یا افراد شاخص که به کشته شدن یا شهادت آنها منجر شده، بیان میشود.
اگرچه در میان شیعیان مقتلنویسی غالبا با موضوع سیدالشهدا(ع) و وقایع کربلا شهرت یافته، اما در بررسیهای مختلف میتوان نمونههایی از مقتلنویسی درباره امام علی(ع)، امام حسن(ع) و حتی برخی از یاران ایشان مانند مقتل حجر بن عدی یا مقتل توابین را در منابع مختلف میتوان یافت. اهمیت برخی از این مقاتل بهگونهای است که برخی از محققان، این آثار را «پایه تاریخنگاری اسلامی» دانستهاند که نشانگر جایگاه ویژه این آثار است.
در میان شاگردان امام صادق(ع) شخصیتهای مختلفی را میتوان یافت که علاوه بر تالیف کتاب در موضوعات مختلف علوم مانند فقه و طب، مقاتل مختلفی را تدوین کردهاند که نام این آثار، همچنین برخی از بخشهای آن در منابع تاریخی ماندگار شده است. با توجه به شاگردی مستقیم برخی از این مولفان با امام صادق(ع)، نمیتوان نقش ایشان را تالیف این آثار نادیده گرفت.
جابر بن یزید جعفی یکی از برجستهترین شاگردان امام صادق(ع) است که حدود ۱۸ سال - از سال ۹۴ تا سال ۱۱۴ قمری - محضر ایشان را درک کرده است. در برخی از منابع، جایگاه جابر در نزد امام صادق(ع) همانند جایگاه جناب سلمان در نزد رسول خدا(ص) بیان شده است و او را از اهل «ثقه» معرفی کردهاند که هیج گونه شبهه ای در او وجود ندارد.
در میان آثار جابر کتابهایی در موضوعات فقه، تفسیر، معارف دینی و تاریخ اسلامی دیده میشود. از آثاری که وی در موضوع «مقتل» نگاشته است میتوان به «مقتل امیرالمومنین(ع)» و «مقتل ابی عبدالله الحسین(ع)» اشاره کرد که گر چه این آثار هم اکنون از بین رفته اند اما روایت هایی از این کتاب در منابع مختلف مانند کتابهایی «وقعه الصفین»، «تاریخ طبری» و «کامل الزیارات» نقل شده است.
از دیگر مولفان کتابهای مقتل در آن دوران میتوان به «هشام بن محمد بن سائب کلبی» اشاره کرد که از بزرگترین مورخان دوره اسلامی شناخته شده و برخی از مورخان، وی را مولف بیش از ۱۵۰ کتاب عنوان دانستهاند که در میان آنها آثاری مانند: مقتل الحسن(ع)، مقتل الحسین(ع)، مقتل عثمان، مقتل امیرالمومنین(ع)، مقتل حجر بن عدی و «مقتل رشید و میثم و جویریه بن مسهر» دیده میشود.
از نوشتههای هشام کلبی در تاریخنگاری مشهور اسلامی مانند طبقات الکبری ابن سعد، مروج الذهب مسعودی و تاریخ الامم و الملوک طبری فراوان استفاده شده است.
از دیگران شخصیتهایی که در این دوران تالیفاتی در موضوع مقاتل داشتهاند میتوان به «ابو مخنف»، «لوط بن یحیی»، «ابراهیم بن محمد ابواسحاق معروف به ابن هلال ثقفی کوفی» اشاره کرد.
سید علی اصغر حسینی/ ابنا
______________
پایان پیام
نظر شما