خبرگزاری بین المللی اهل بیت (ع)- ابنا: در میان فرزندان اهل بیت (ع)، بانویی است که نه تنها نسب، که مقام و کرامتش، او را به درجهای رفیع رسانده که لقب «معصومه» از سوی امام رضا (ع) به ایشان عطا شده است. حضرت فاطمه بنت موسی بن جعفر (ع)، کریمه اهل بیت، خواهر امام رئوف و عمه امام جواد (ع)، شخصیتی است که فیوضات اش به قدری گسترده است که امام صادق (ع)سالها پیش از ولادت ایشان، از عظمت مقامشان خبر داده بودند.
فضائل حضرت معصومه(س) در بیان ائمه(ع)
۱. حرم اهل بیت در قم؛ پیشگویی از مقام والا
یکی از شگفتانگیزترین فضایل حضرت معصومه (س) این است که مقام و جایگاه ایشان، قرنها پیش از ولادت، توسط معصومین (ع) پیشبینی شده بود. امام صادق( ع) میفرمایند:
«اِنَّ لِلّهِ حَرَماً وَ هُوَ مَکَّةُ، وَ لِرَسُولِهِ حَرَماً وَ هُوَ الْمَدینَةُ، وَ لاَِمیرِ الْمُؤمِنینَ حَرَماً وَ هُوَ الکُوفَةُ، وَ لَنا حَرَماً وَ هُوَ قُم، وَ سَتُدْفَنُ فیها امْرَأةٌ مِنْ وُلْدی تُسَّمی فاطِمةُ، مَنْ زارَها وَ جَبَتْ لَهُ الجَنَّةُ» (۱)
«خداوند حرمی دارد که مکه است، و پیامبرش حرمی دارد که مدینه است، و امیرالمؤمنین حرمی دارد که کوفه است، و ما اهل بیت حرمی داریم که قم است. به زودی بانویی از فرزندان من در آنجا دفن میشود که نامش فاطمه است. هرکس او را زیارت کند، بهشت بر او واجب میشود.»
این روایت که امام صادق (ع) آن را زمانی فرمودند که هنوز مادر امام کاظم (ع) باردار نشده بود، نشان از جایگاه فوقالعاده این بانوی کریمه دارد. خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید:
«وَ مَنْ یُعَظِّمْ شَعائِرَ اللَّهِ فَإِنَّها مِنْ تَقْوَی الْقُلُوبِ» (۲)
«و هر کس شعائر الهی را بزرگ دارد، در حقیقت آن از پرهیزگاری دلهاست.»
زیارتگاه حضرت معصومه (س) به عنوان یکی از شعائر الهی، چنان ارزش والایی یافته که امام صادق (ع) آن را «حرم اهل بیت» نامیدهاند و این خود گویای فیض عظیمی است که در این مکان مقدس برای زائران و مجاوران مهیاست.
۲. زیارت کریمه، زیارت امام رضا (ع) و بهشت بیواسطه
برترین فیضی که خداوند در زیارت حضرت معصومه (س) قرار داده، معادلسازی ثواب آن با زیارت امام معصوم است. امام رضا (ع) درباره خواهر گرامیشان میفرمایند:
«مَنْ زارَ الْمَعْصُومَةَ بِقُمٍّ کَمَنْ زارَنی» (۳)
«هر کس معصومه را در قم زیارت کند، مانند کسی است که مرا زیارت کرده است.»
این تعبیر بلند، نشانگر مقام عصمت و طهارت این بانوی بزرگوار است. لقب «معصومه» را نیز امام رضا (ع) به ایشان عطا فرمودند، و این خود تأکیدی بر جایگاه رفیع معنوی ایشان است.
اما از این هم فراتر، امام جواد (ع) درباره ثواب زیارت عمه بزرگوارشان میفرمایند:
«مَنْ زارَ قَبرَ عَمَّتی بِقُمَّ ، فَلَهُ الجَنَّةُ» (۴)
«هر کس قبر عمهام را در قم زیارت کند، پاداش او بهشت است.»
امام رضا (ع) نیز در روایتی دیگر تأکید میفرمایند:
«یا سَعْدُ عِنْدَکُمْ لَنا قَبْرٌ... مَنْ زارَها عارِفا بِحَقِّها فَلَهُ الجَنَّةُ»(۵)
«ای سعد! نزد شما ما قبری داریم... هر کس او را در حالی که به حقش آگاه است زیارت کند، بهشت از آن اوست.»
این وعدههای قطعی بهشت، نه یک نوید ساده، بلکه وعده تحول روحی و باطنی است. قرآن کریم میفرماید:
«وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ * أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ * فِی جَنَّاتِ النَّعِیمِ» (۶)
«و پیشگامان [در ایمان]، همان پیشگامانند. آنان مقرّبانند در باغهای پرنعمت.»
زیارت حضرت معصومه (س) با معرفت و شناخت، انسان را در زمره مقرّبان درگاه الهی قرار میدهد.
۳. شفاعت گسترده؛ از درهای بهشت تا تمام شیعیان
یکی از عظیمترین فیوضات حضرت معصومه (س) که در روایات بدان تصریح شده، مقام شفاعت ایشان است. امام صادق (ع) میفرمایند:
«اَلا اَنَّ لِلْجَنَّةِ ثَمانِیةَ اَبْوابٍ ثَلاثَةٌ مِنْها اِلَی قَم... تَقْبِضُ فیها امْرَاَةٌ مِنْ وُلْدی اِسْمُها فاطِمَةُ بِنْتُ مُوسَی وَ تَدْخُلُ بِشَفاعَتِها شِیعَتِی الْجَنَّةَ بِاَجْمَعِهِمْ»(۷)
«آگاه باشید که بهشت هشت در دارد که سه درِ آن به سوی قم است... زنی از فرزندان من در آنجا از دنیا میرود که نامش فاطمه دختر موسی است و به شفاعت او، همه شیعیان من وارد بهشت میشوند.»
این روایت عظمت شفاعت کریمه اهل بیت را به وضوح نشان میدهد. شفاعت به معنای واسطه شدن برای رسیدن به فیض الهی است. قرآن کریم اصل شفاعت را تأیید میکند:
«مَنْ یَشْفَعْ شَفاعَةً حَسَنَةً یَکُنْ لَهُ نَصیبٌ مِنْها» (۸)
«هر کس شفاعتی نیکو کند، بهرهای از آن خواهد داشت.»
در زیارتنامه حضرت معصومه (س) نیز میخوانیم: «یا فاطِمَةُ اشْفَعِی لِی فِی الْجَنَّةِ فَإِنَّ لَکِ عِنْدَ اللَّهِ شَأْناً مِنَ الشَّأْنِ» ؛ «ای فاطمه! برای من در بهشت شفاعت کن، که همانا تو را نزد خداوند جایگاهی والاست.» این عبارت نشان میدهد که خود اهل بیت (ع) شیعیان را به توسل و درخواست شفاعت از این بانوی بزرگوار تشویق کردهاند.
درباره مفهوم توسل و شفاعت، خداوند در قرآن میفرماید:
«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسیلَةَ» (۹)
«ای کسانی که ایمان آوردهاید! از خدا پروا کنید و وسیلهای برای تقرب به او بجویید.»
حضرت معصومه (س) خود یکی از بهترین «وسیله»ها برای تقرب به خداوند است؛ چراکه ایشان به فرموده اهل بیت (ع)، مقام شفاعت همگانی برای شیعیان دارند.
۴. کرامت علمی؛ دختری که پدرش فدایش شد
یکی از برجستهترین ابعاد شخصیتی حضرت معصومه (س)، دانش وسیع ایشان است. نقل شده که گروهی از شیعیان قم برای طرح سؤالات خود به مدینه نزد امام کاظم (ع) آمدند، اما حضرت در منزل نبودند. حضرت معصومه (س) که در آن زمان حدود ده سال داشت، درِ خانه را گشود و فرمود: سؤالاتتان را به من بدهید. ایشان سؤالات را گرفتند و پس از مدتی با پاسخهای مکتوب بازگشتند.
هنگام بازگشت، این گروه در راه با امام کاظم (ع) برخورد کردند و ماجرا را بازگو نمودند. امام (ع) پاسخها را مطالعه فرمودند و سه بار با تحسین گفتند: «فَداها أَبُوها»؛ «پدرش فدایش باد». این روایت نشان میدهد که حضرت معصومه (س) از علم لدنی و الهامی برخوردار بودند. قرآن کریم درباره علم لدنی میفرماید:
«وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً» (۱۰)
«و به او از نزد خود دانشی آموختیم.»
همچنین حضرت معصومه (س) از راویان حدیث غدیر و احادیث فاطمی هستند و این خود نشان از جایگاه والای علمی و حدیثی ایشان دارد. اهل بیت (ع) برای ایشان زیارتنامهای با مضامین بلند نقل کردهاند که در نوع خود برای غیر معصوم نادر است.
۵. قم؛ شهر کریمه و پناهگاه شیعیان
فیوضات حضرت معصومه (س) تنها به زائران مستقیم ایشان محدود نمیشود، بلکه شهر قم را به برکت وجود ایشان به حرم اهل بیت (ع) تبدیل کرده است. امام صادق (ع) میفرمایند:
«اِذا أَصابَتْکُمْ بَلِیَّةٌ وَ عِناءٌ فَعَلَیْکُمْ بِقُم، فَاِنَّهُ مَأْوَی الفاطِمیینَ...»(۱۱)
«زمانی که رنج و گرفتاری به شما رو آورد، به قم روی آورید، زیرا قم پناهگاه فاطمیها و محل آسایش مؤمنان است.»
امیرالمؤمنان (ع) نیز درباره امنیت قم در زمان فتنهها فرمودهاند:
«أَسْلَمُ الْمَواضِعِ یَوْمَئذٍ قَصَبَـةُ قُـم»(۱۲)
«سالمترین مکانها در آن روز [آخرالزمان] شهر قم است.»
این روایات نشان میدهد که برکت وجود حضرت معصومه (س) نه تنها به زیارت قبر ایشان، بلکه به تمامی ساکنان و پناهندگان به این شهر مقدس نیز میرسد.
نتیجهگیری: دریایی از کرامت به روی شیعیان گشوده
حضرت فاطمه معصومه (س)، گوهری است که خداوند متعال او را در قم به ودیعه نهاده تا شیعیان از فیوضات بیکرانش بهرهمند شوند. از وعده بهشت برای زائران، تا شفاعت گسترده برای تمام شیعیان، از کرامت علمی و مقام «محدثه» بودن، تا جایگاه «حرم اهل بیت» برای شهر قم – همه و همه نشان از جایگاه رفیع این بانوی کریمه دارد.
خداوند در قرآن میفرماید:
«إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ کانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلاً» (۱۳)
«به راستی کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند، باغهای بهشت فردوس جایگاه پذیرایی آنان خواهد بود.»
زیارت حضرت معصومه (س) با معرفت، خود یکی از برترین «اعمال صالح» است که انسان را مستحق این جایگاه میکند.
توصیه آیت الله خامنهای به همه مؤمنان این است: «ما باید از حضرت معصومه (س) بیشتر استفاده کنیم. ایشان امامزاده بلافصل است. دختر امام، خواهر امام، عمه امام، خیلی عظمت دارد.»(۱۴)
خدایا! به حق فاطمه معصومه (س)، ما را از زائران واقعی و معرفتیافتگان به مقام والایش قرار بده و شفاعتش را در روز قیامت نصیبمان گردان. به حرمت جد بزرگوارش محمد و آل پاکش، آمین.
پی نوشت:
۱. بحارالانوار: 60/216
۲.سوره حج /آیه ۳۲
۳.کامل الزیارات ، ص 536
۴.همان
۵. سفینة البحار: 2/377؛ بحارالانوار: 102/26
۶.سوره واقعه، آیات ۱۰-۱۲
۷.الفضائل : 12
۸.سوره نساء/ آیه ۸۵
۹.سوره مائده/ آیه ۳۵
۱۰.سوره کهف/ آیه ۶۵
۱۱.بحارالانوار، 60/215
۱۲. بیانات رهبر شهید (۱۳۷۱/۰۴/۲۸)
فیروزه دلداری(پژوهشگر، مشاوره خانواده، فعال رسانه و فضای )
نظر شما