خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)-ابنا: تاریخ بشر مملو از قدرتهای زورگو و امپراتوریهای به ظاهر شکستناپذیری است که با تمام ساز و برگ جنگی و تبلیغاتی خود، گمان میبردند هیچ نیرویی قادر به مقابله با آنان نیست. اما درست در اوج غرور و استکبار، صحنه ناگهان عوض میشده است. نه با لشکرهایی همسنگ و نه با سلاحهای مرگبارتر؛ بلکه با چیزی آنقدر کوچک و تحقیرآمیز که هیچ مستکبری آن را به حساب نمیآورده است. سنت الهی الگویی ثابت و تغییرناپذیر در تاریخ است: خداوند نه با نمایش طوفانی قدرت، بلکه با باریکترین ابزارها، کاخهای غرور را فرو میریزد و در برابر، با همان ابزارهای ناچیز، درهای نجات را به روی مظلومان و بیپناهان میگشاید.
تبیین مصداق های سنت الهی در طول تاریخ بشر
بخش اول: فروپاشی غولها با ذرهها
قرآن کریم روایتهایی از قدرتهای طغیانگر دارد که با موجودات ریز و بیارزش از پای درآمدند. این سرگذشتها نه افسانه، که نمادهای عمیقی از یک قانون الهی هستند.
۱. نمرود و پشه: خدای دروغین و حشره حقیقی
نمرود پادشاهی که ادعای ربوبیت کرد و با ابراهیم خلیلالله به مجادله برخاست، با تمام لشکریان و قدرت مادیاش، توسط پشهای نابود شد. در تفاسیر آمده است: پشهای وارد بینی او شد و مدتها مغزش را خورد تا سرانجام او را به هلاکت رساند. این روایت هر چند به صورت مستقیم در قرآن نیامده، ولی در منابع معتبر اسلامی بازتاب دارد و نشاندهنده این حقیقت است که «عزت، همه برای خداوند است» (1) و نه برای فرعونیان زمانه.
۲. فرعون و موجی خاموش
فرعون که میگفت «أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلَیٰ»(2) (من پروردگار برتر شما هستم)، با تمام ارابهها و ساحران و لشکریانش، در مقابل «موجی از نیل» تاب نیاورد. قرآن میگوید: «فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِی الْیَمِّ»(3) (پس او و لشکریانش را گرفتیم و به دریا افکندیم). ابزار نجات موسی و بنیاسرائیل همان دریای نیل بود که برای فرعون به وسیله هلاکت تبدیل شد. نه موشک و نه بمب؛ فقط آب و اراده الهی.
۳. ابرهه و اصحاب فیل: سنگریزههایی از جنس عذاب
سوره فیل کوتاه اما پرمعناست: «أَلَمْ تَرَ کَیْفَ فَعَلَ رَبُّکَ بِأَصْحَابِ الْفِیلِ... تَرْمِیهِم بِحِجَارَةٍ مِّن سِجِّیلٍ»(4) (آیا ندیدی پروردگارت با اصحاب فیل چه کرد... بر سرشان سنگهایی از سجّیل پرتاب میکردند). سپاه عظیم ابرهه با فیلهای جنگیاش، با پرتاب سنگهای کوچک از سوی پرندگان ابابیل در هم شکست. کوچکترین پرنده و کوچکترین سنگ، بزرگترین تجهیزات نظامی آن روزگار را نابود کرد.
خداوند در این آیه نکته مهمی را گوشزد می فرماید: «کَم مِّن فِئَةٍ قَلِیلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً کَثِیرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ»(5) (چه بسیار گروه کوچکی که به اذن خدا بر گروه بزرگ پیروز شد)
بخش دوم: نجات درماندگان با همان ابزارهای خُرد
نکته شگفتانگیزتر آنکه همان سنت الهی که مستکبران را با کوچکترین چیزها نابود میکند، برای نجات مظلومان نیز از همین قاعده پیروی میکند. راه نجات عظمتهای کاذب نیست، بلکه ضعفهای ظاهری است که لباس قدرت میپوشند.
۱. موسی در صندوقچه: نه کشتی، نه ناو، فقط یک جعبه چوبی
وقتی مادر موسی علیهالسلام ناامید از همه سو، نوزادش را به رود نیل سپرد، ابزار نجات یک «صندوقچه» ساده بود: «أَنِ اقْذِفِیهِ فِی التَّابُوتِ»(6) (او را در صندوقی بینداز). همان آب نیل که فرعون را غرق کرد، موسی را به آغوش کاخ فرعون برد. هیچ امکانات ویژهای در کار نبود؛ فقط اعتماد به سنتی که خداوند «با چیزهای کوچک، کارهای بزرگ میکند».
۲. یوسف از چاه تا عزت: تاریکی وطن به تخت پادشاهی
یوسف جوان را برادران در چاه انداختند. آن چاه تاریک و عمیق، به ظاهر پایان راه بود؛ اما خداوند از همان چاه، مسیر عزت و حکومت را برای او گشود: «وَکَذَٰلِکَ یَجْتَبِیکَ رَبُّکَ»(7) (اینگونه پروردگارت تو را برمیگزیند). نه ارتش، نه ثروت، نه ارتباط؛ فقط چاهی که کاروانی گذر کرد و سرنوشت را تغییر داد.
۳. پیامبر در غار: تار عنکبوت، قویترین سپر
در سختترین لحظات هجرت، پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و ابوبکر در غار ثور پنهان شدند. مشرکان تا دم غار آمده بودند. اما خداوند «لانهای از عنکبوت» بر در غار تنید و کبوتری لانه کرد. دشمنان گفتند: اگر کسی وارد شده بود، این تارها پاره میشد.
قرآن میگوید: «فَأَنزَلَ اللَّهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَأَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَّمْ تَرَوْهَا»(8) (پس خدا آرامش خود را بر او نازل کرد و با لشکرهایی که نمیدیدید او را یاری داد). ضعیفترین سازه طبیعت (تار عنکبوت) قویترین حصار شد.«إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا»(9) (به درستی که با سختی، آسانی است)
بخش سوم: درس امروز؛ مستکبران و مستضعفان در آینه سنت الهی
اگر سنت الهی تغییرناپذیر است (و «لَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِیلًا»(10)، پس امروز نیز این قاعده جاری است.
از یک سو، مستکبران امروز - از قدرتهای سلطهگر غربی تا رژیمهای متکبر منطقه - گمان میکنند با پیشرفتهترین جنگافزارها و رسانهها، شکستناپذیرند. تاریخ بارها نشان داده که این پندار، خطای محض است. همان طور که فرعون گفت «من پروردگار برترم» و با موجی از بین رفت، امروز نیز ممکن است کوچکترین غفلت یا حتی یک پهپاد ارزانقیمت در دستان مظلومی، محاسبات قدرت را به هم بریزد. موج سایبری، فشار اقتصادی، یا قیام مردمی میتواند همان «پشه» یا «سنگریزه» باشد.
از سوی دیگر، مستضعفان عالم - از مردم فلسطین و یمن و افغانستان تا هر مظلوم بیپناهی - نباید خود را تنها و ناامید ببینند. خدایی که برای موسی صندوقچه فرستاد و برای یوسف چاه را به تخت بدل کرد و برای پیامبرش تار عنکبوت را سپر ساخت، امروز نیز دست خالیها را با دستهای خالی یاری میکند. شرط پیروزی، نه امکانات، که «صبر و تقوا» است: «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ»(11) (خدا با صابران است).
پیام های تکرار شونده برای هشیاری و امیدآفرینی در تاریخ
1. نیروی واقعی از آن خداست، نه از آن کاخها و ارتشها.
2. ابزارها فریبندهاند؛ گاهی بزرگترین ابزار، فلجکننده و گاهی کوچکترین ابزار، نجاتبخش است.
3. غرور سقوطآور است؛ هیچ مستکبری در امان نیست، حتی اگر «خدا» نامیده شود.
4. امید همیشه زنده است؛ هیچ مظلومی بیراه نجات نیست، حتی اگر در ته چاه یا دل موج باشد.
امروز نیز چشمها را باید به همین سنت دوخت: طوفانهای غرور فرو مینشینند و صندوقهای نجات از امواج بیرون میآیند. فقط کافی است بدانیم تحقیرشدگان تاریخ گاهی در کوچکترین چیزها غولهای بعدی را میسازند - و این وعده خداوند است که تخلفناپذیر میماند.
پی نوشت:
1.سوره فاطر/ آیه ۱۰
2.سوره نازعات/ آیه ۲۴
3.سوره قصص/ آیه ۴۰
4.سوره فیل/آیه 1
5. سوره بقره/ آیه ۲۴۹
6. سوره طه/ آیه ۳۹
7.سوره یوسف /آیه 6
8.سوره توبه /آیه 40
9. سوره شرح/آیه 5
10.سوره فتح/آیه 23
11. سوره بقره/آیه 153
فیروزه دلداری(پژوهشگر، مشاوره خانواده، فعال رسانه و فضای مجازی)
نظر شما