سپر ایمان در میدان نبرد: وقتی آیه حجاب در بحبوحه جنگ نازل شد

خبرگزاری بین المللی اهل بیت (ع)- ابنا: حجاب و عفاف از جایگاه والایی در اسلام برخوردارند؛ نه تنها به عنوان یک دستور شرعی، بلکه به مثابه ستون مستحکم امنیت اخلاقی و روحی جامعه. نزول آیات حجاب در مدینه، در شرایط حساس جنگی، نشان میدهد که حتی در بحبوحه دفاع از مرزهای خاکی، خداوند متعال توجه ویژه ای به حفظ حریم شخصی و کرامت زنان دارد.

قرآن و حجاب 

۱. نزول آیات حجاب در بستر جنگ و ضرورت اجتماعی آن
آیات حجاب به تدریج و در شرایط مختلف نازل شد. یکی از مهمترین آنها آیه :
«یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوَاجِکَ وَبَنَاتِکَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلَابِیبِهِنَّ...»(۱)
(ای پیامبر! به همسران و دختران خود و زنان مؤمنان بگو: چادرهایشان را بر خود نزدیکتر کنند...)

این آیه در مدینه و در شرایطی نازل شد که جامعه اسلامی درگیر جنگهای متعدد با مشرکان و منافقان بود. زنان مسلمان گاه در شبانهروز برای تأمین آب، غذا یا رساندن مجروحان به پشت جبهه تردد میکردند. برخی افراد منافق و بزهکار از ناشناخته ماندن زنان آزاد و کنیزان سوءاستفاده کرده، آنها را مورد آزار کلامی یا فیزیکی قرار میدادند. فرمان «جلابیب» (چادر یا پوشش بلند) برای شناسایی زنان مؤمن و در امان ماندن از تعرض نازل شد. این آیه نشان میدهد که حتی در اولویت دفاع نظامی، تأمین امنیت اخلاقی و کرامت زن از اهمیت راهبردی برخوردار است.

حجاب؛ حد و مرز عفت در تعاملات اجتماعی
آیه ای که مرزهای پوشش و رفتار زن مؤمن را در جامعه ترسیم می کند عبارت است از:
«وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا...»(۲)
(و به زنان مؤمن بگو: چشمان خود را فرو بندند و دامان خویش حفظ کنند و زینت خود را جز آنچه پیدا است آشکار ننمایند...)

این آیه نه تنها به پوشش فیزیکی، بلکه به کنترل نگاه و رفتار عفیفانه نیز تأکید دارد. در جامعه ای که جنگ و آشوب، مرزهای اخلاقی را گاهی کمرنگ میکند، فرمان الهی یادآور میشود که عفت عمومی، تنها با پوشش فردی تأمین نمیشود، بلکه نیازمند قوانین بازدارنده و نظارت اجتماعی است. متأسفانه در برخی جوامع امروزی، تهاجم فرهنگی و مدلهای وارداتی پوشش، ارزش حجاب را به چالش کشیده است. اینجاست که نقش مسئولان در تدوین قوانین حمایتی و تشویقی (نه صرفاً تنبیهی) حساس میشود.

استثناها و رعایت سلسله مراتب عفاف
موارد استثنای پوشش (محارم، همسران، زنان مسلمان و...) را برمی شمارد و در این آیه خداوند زنان سالخورده را از حکم سختگیرانه معاف میکند:
«وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِی لَا یَرْجُونَ نِکَاحًا فَلَیْسَ عَلَیْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ یَضَعْنَ ثِیَابَهُنَّ...»(۳)
(و زنان بازنشسته ای که امید زناشویی ندارند، بر آنان گناهی نیست که پوشش خود را کنار نهند...)

این نشان میدهد که قوانین حجاب، حکم یکسان و خشکی نیست، بلکه با در نظر گرفتن سن، موقعیت و نقش اجتماعی، انعطاف پذیری دارد. بنابراین قانونگذاران باید با مشورت اندیشمندان دینی و روانشناسان، ضوابط متناسب با مقتضیات زمان و مکان (مانند نوع حجاب شغلی، ورزشی، درمانی) را تدوین کنند، بدون آنکه از اصل پوشش شرعی عدول شود.

حجاب، عفاف و ضرورت قانونگذاری برای حفظ کرامت بانوان

لزوم پیگیری مسئولان و ایجاد قوانین مؤثر
در کشورهای اسلامی، به ویژه ایران، قانون «کشف حجاب» جرم محسوب میشود و مواد ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی، تعزیراتی را برای بی حجابی در انظار عمومی تعیین کرده است. اما آیا صرفاً اعمال جریمه و برخورد انتظامی کافی است؟
مسئولان سه وظیفه اساسی دارند:
اول، قانونگذاری هوشمندانه که هم بازدارنده باشد و هم ترویجی؛ مانند معافیت های مالیاتی برای مراکز تجاری رعایت کننده حجاب یا تسهیلات بیمه ای برای طراحان لباس اسلامی.
دوم، فرهنگ سازی از طریق رسانه ملی، آموزش وپرورش و دانشگاهها تا حجاب نه به عنوان محدودیت، بلکه به مثابه «حق انتخاب آگاهانه برای حفظ امنیت و کرامت» معرفی شود.
سوم، رفع موانع عملی؛ مانند استانداردسازی وسایل حمل ونقل عمومی، محیطهای کار مختلط یا مراکز تفریحی به گونه ای که زن محجبه دچار تنگنا یا سرما و گرما نشود.

لزوم حجاب در تجمعات حمایتی از نظام جمهوری اسلامی ایران
هنگامی که زنان در تجمعات شبانه برای حمایت از نظام جمهوری اسلامی حاضر میشوند، حجاب آنها تبدیل به یک «سپر بصری» و «پیام بدون کلام» در برابر دشمن میگردد. درست همانگونه که آیه ۵۹ سوره احزاب در بحبوحه جنگ نازل شد تا زنان مؤمن را از تعرض منافقان مصون دارد، امروز نیز تجمعات شبانه فرصتی برای نمایش قدرت نرم انقلاب است. دشمن از طریق شبکه های رسانه ای خود تلاش میکند تصویری از جامعه ایرانی ارائه دهد که با هویت اسلامی در تضاد باشد. حضور بانوان با چادر و پوشش کامل اسلامی در راهپیماییها و تجمعات شبانه، مستقیمترین «تودهنی» به تبلیغات معاندین است؛ زیرا نشان می دهد ملت ایران نه فقط در شعار، بلکه در عمل متعهد به ارزشهای دینی خود هستند.

وظیفه امر به معروف برای حفظ این سنگر
در چنین تجمعات راهبردی، ترک حجاب توسط اندکی از زنان نه تنها یک خطای فردی، بلکه تضعیف «جبهه فرهنگی» و هدر دادن سرمایه نمادین حضور میلیونی است. بنابراین امر به معروف در اینجا به معنای «هماهنگی جمعی» است: خواهران مؤمن با اخلاق نیکو و زبان مهربان به خواهران کم حجاب یادآوری کنند که بی حجابی در این صحنه مانند بی سلاحی در میدان جنگ است. از طرف دیگر، مسئولان برگزاری تجمعات موظفند با استقرار تیم های خواهران در ورودیها، تهیه چادرهای اضافی و ایجاد فضای تذکر محترمانه، امکان رعایت حجاب را برای همه فراهم کنند. هدف این است که حجاب از یک وظیفه فردی به یک «فرهنگ جمعی عزتمندانه» تبدیل شود که دشمنان نظام از دیدن آن ناامید شوند. امر به معروف در این بستر، عملیات آبرومندانه ای است برای خنثی سازی نقشه های نرم دشمن.

حجاب، خط مقدم جبهه فرهنگی
نزول آیات حجاب در میانه جنگهای صدر اسلام، این پیام را دارد که دفاع از هویت دینی و عفت عمومی، جبهه ای جدا از جبهه نظامی نیست. اگر امروز برخی ناهنجاریهای پوشش در جامعه دیده میشود، ریشه در خلأ قانونیِ کارآمد یا اجرای نادرست آن دارد. مسئولان باید با الهام از حکمت الهی در آیات حجاب، ضمن احترام به آزادیهای مشروع، چارچوب هایی وضع کنند که هم حافظ حریم زنان باشد و هم مانع از جریحه دار شدن عفت جمعی. حجاب اسلامی، هرگز نماد عقب ماندگی نیست؛ بلکه پرچم مقاومت در برابر ابتذال و ابزار تحقق جامعه ای با آرامش روانی و امنیت اخلاقی است.

پی نوشت:

1. سوره احزاب (۳۳)/آیه ۵۹
2. سوره نور (۲۴)/ آیه ۳۱
3. سوره نور (۲۴)/ آیه ۶۰

فیروزه دلداری(پژوهشگر، فعال رسانه و فضای مجازی)