میراثی بی نظیر از امامی غریب

 خبرگزاری بین المللی اهل بیت علیهم السلام _ ابنا: امام دهم ما، علی بن محمد النقی الهادی علیه‌السلام، در میان ائمه ویژگی یگانه‌ای دارد: مشهورترین اثر باقی‌مانده از ایشان، یعنی «زیارت جامعهٔ کبیره»، چنان اوج گرفته که گاهی خود امام در سایهٔ آن پنهان شده است. انگار راوی و آموزگار این معجزهٔ کلامی، پشت عظمت متن خود گم شده باشد.

 زیارت جامعهٔ کبیره، فقط یک دعا نیست؛ یک کلاس درس امام‌شناسی است. فرض کن امامی را که تحت نظارت خفقان‌بار عباسیان زندگی می‌کند، مأموران جاسوس دور خانه‌اش چرخ می‌زنند، رفت‌وآمد شیعیان به شدت کنترل می‌شود و با این حال، او به یک نفر، یک «زیارت‌نامه» تعلیم می‌دهد که تا قیامت، مرام‌نامهٔ تشیع باشد.

 در این زیارت، امام نمی‌گوید فقط «سلام بر تو ای امام»، بلکه با تعبیرهایی مثل «السَّلَامُ عَلَی مَحَالِّ مَعْرِفَةِ اللَّه» (سلام بر جایگاه‌های معرفت خدا)، «وَ مَسَاکِنِ الْبَرَکَة» (و خانه‌های برکت) و «وَ أَشْهَدُ أَنَّکُمُ الْأَئِمَّةُ الرَّاشِدُونَ الْمُهْتَدُونَ الْمَعْصُومُون» (گواهی می‌دهم که شمایید امامان رهیافته و هدایت‌گر و معصوم)، یک نظام کامل اعتقادی طراحی می‌کند. یعنی درست زمانی که خلفا می‌خواهند نام اهل بیت محو شود، امام از همان خانهٔ تحت محاصره، الفبایی می‌نویسد که تا هزار سال بعد، هر زائری دور حرم می‌چرخد، نمی‌گوید «دلم شکست»، بلکه با منطق می‌گوید: «می‌دانم شما که هستید، می‌دانم جایگاه کجاست و می‌دانم برای چه آمده‌ام.» (۱)

 اهمیت آن تا جایی است که علامه مجلسی در «بحار الأنوار» آن را «اصحّ الزیارات سنداً و أعمّها مضموناً» (درست‌ترین زیارت از نظر سند و فراگیرترین از نظر محتوا) می‌نامد. در واقع امام هادی به ما یک «عینک» داد که با آن به تمام ائمه به صورت یکپارچه و با یک منظومهٔ فکری واحد نگاه کنیم.

 غربت امام هادی فقط در شهادت جانسوزش در سن ۴۲ سالگی با زهر «معتز عباسی» خلاصه نمی‌شود. غربت اصلی او در «ناشناختگی» است. مردم، شیعیان معمولی هم، حضرت را بیشتر با اعداد می‌شناسند (امام دهم) تا با روح و سلوک و مجاهدت‌های روزانه‌اش. او را به سامرا تبعید کردند، شهری که عمداً یک پادگان نظامی برای خوار کردن علویان بود، و امام در آن غربت، علاوه بر زیارت جامعه کبیره، معجزه‌های فکری دیگری خلق کرد: مناظرات کوبنده با فلاسفه و متکلمان درباری، نامه‌های محرمانه به شیعیان ایران و عراق، و شبکه‌سازی وکلایی که بعدها زمینه‌ساز غیبت صغری شد.

 یعنی امام هادی در واقع طراح «مقاومت خاموش» در سخت‌ترین دوران بنی‌عباس بود. او بود که تشیع را به صورت تشکیلاتی حفظ کرد تا به دست صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه برسد. چقدر ما این نقش را در هیئت‌ها و رسانه‌ها پررنگ می‌کنیم؟ چقدر شجاعت او در تنها ماندن را روایت کرده‌ایم؟ او «امامِ غریب» است چون ما کمتر سراغش را می‌گیریم.

 یک خلاقیت برای بیرون کشیدن امام از غبار تاریخ

 چطور نسل جوان را که تشنهٔ الگوهای هویتی هستند، با امام هادی پیوند بزنیم؟ یک ایده، راه‌اندازی پویش رسانه‌ای «یک دقیقه با غریب سامرا» است.  به‌جای تولید محتوای کلیشه‌ای، گروهی از فعالان فرهنگی و هنرمندان، فرازهای کوتاه و کاربردی از زیارت جامعهٔ کبیره را (مثلاً «السَّلَامُ عَلَی الْأَئِمَّةِ الدُّعَاة» : سلام بر پیشوایان دعوت‌کننده) جدا کرده و برای هر فراز یک ویدئوی یک‌دقیقه‌ای یا پادکست کوتاه بسازند که در آن، این مفاهیم بلند را به دغدغه‌های روز گره بزنند. مثلاً: «دُعاة» یعنی دعوت‌کننده؛ امام تو را به زندگی بهتر دعوت می‌کند. در دنیایی که هر روز یک پیام تبلیغاتی تو را به سمت پوچی می‌کشد، امام هادی (ع) می‌گوید من «داعی» به سوی خدا هستم. (ویدئو با تصاویر جذاب از حرم سامرا و زندگی شهری امروز)

 چرا این ایده جذاب است؟ چون به‌جای بمباران اطلاعاتیِ طولانی، دقیقاً یک جرعه از دریای فکر امام را می‌دهد. این پویش می‌تواند هشتگ اختصاصی داشته باشد: #امام_هادی_را_بشناسیم و یا #جامعه_کبیره_را_بخوانیم. نسل جوان عاشق این است که حس کند صاحب یک «رمز» خاص و عمیق است. وقتی بفهمد جملات این زیارت چقدر مدرن، فکرشده و نجات‌بخش است، خودش منتشرکننده می‌شود. این‌گونه، هم غربت امام شکسته می‌شود، هم زیارت جامعهٔ کبیره از یک «متن روضه» به یک «مانیفست سبک زندگی» تبدیل می‌شود. ما امام را «صاحب کلام» به مردم نشان می‌دهیم، نه فقط «صاحب کرامت» که شنیدنش برای برخی سخت است.

 امام هادی علیه السلام، معدن حکمت در میان طوفان خفقان بود. او با معجزه کلماتش، دشمن را مغلوب کرد (همان‌طور که در مجلس متوکل دیدیم) و تشیع را برای عصر غیبت بیمه کرد. وظیفهٔ ما در آستانهٔ ولادت این امام رئوف، تنها جشن گرفتن نیست، بلکه متعهد شدن به یک بازخوانی خلاقانه است. بیاییم امامی را که زیارت‌نامه‌اش معرّف حقیقت اهل بیت است، از پستوی تاریخ بیرون بیاوریم. بگوییم خدایا، ما را از آن‌هایی قرار بده که «عارفاً بحقّه» (شناسندهٔ حق او) هستند، و این شناخت از یک پویش، یک مطالعه و یک همت جمعی آغاز می‌شود.

 باشد که در جشن ولادت او، خودش را به ما بشناسانیم، نه فقط نامش را.

 زهرا صالحی فر، کارشناسی ارشد قرآن و حدیث، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت رسانه دانشگاه باقرالعلوم.

 منابع

 ۱. این زیارت در منابع اصلی شیعه مانند «من لا یحضره الفقیه» شیخ صدوق (ج ۲، ص ۶۰۹) و «تهذیب الأحکام» شیخ طوسی (ج ۶، ص ۹۵) به نقل از موسی بن عبدالله نخعی از امام هادی علیه‌السلام نقل شده است.