آیا همسران پیامبر(ص) مشمول آیه تطهیر هستند؟

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا:

برخی برای داخل کردن همسران پیامبر(صلی الله علیه وآله) در آیه تطهیر به حدیث امّ سلمه تمسّک کرده اند:

حاکم به سند خود از امّ سلمه نقل می کند که گفت: آیه تطهیر در خانه من نازل شد؛ آن گاه رسول خدا(صلی الله علیه وآله) به دنبال فاطمه و علی و حسن و حسین فرستاد و فرمود: اینان اهل بیت من هستند. ام سلمه می گوید: عرض کردم: ای رسول خدا! آیا من نیز از اهل بیتم؟ فرمود: آری! اگر خدا بخواهد. (۱)

هم چنین طبری به سندش از ام سلمه نقل می کند که گفت: رسول خدا(صلی الله علیه وآله) علی و فاطمه و حسن و حسین را جمع نمود و آن ها را زیر پارچه ای قرار داد؛ آن گاه عرض کرد: پروردگارا! این ها اهل من هستند.

امّ سلمه می گوید: عرض کردم: ای رسول خدا! مرا از آنان قرار ده. فرمود: تو از اهل منی. (۲)

در پاسخ می گوییم:
اوّلا: روایت از حیث سند ضعیف است؛ زیرا این مضمون از ام سلمه در دو سند وارد شده است: در طریق اوّل ـ سند حاکم نیشابوری ـ عبدالله بن عبدالله وجود دارد که عده زیادی او را تضعیف کرده و مورد طعن قرار داده اند. ابن معین می گوید: حدیثش نزد من ضعیف است. ابوحاتم می گوید: حدیثش نوشته می شود، ولی به آن احتجاج نمی شود. ابن عدی می گوید: برخی از روایاتی که نقل می کند منکر است، لذا از او متابعت نمی شود. (۳)

هم چنین در سند حاکم شریک بن عبدالله وجود دارد که در حقّ او جرح و تعدیل رسیده است، و در صورتی که جرح به جهت حسد یا دشمنی یا مخالفت در مذهب نباشد، مقدم بر تعدیل است. و در مورد شریک بن عبدالله از این قبیل است. (۴)

طریق دوم: معروف به طریق ابن المغازلی است و غیر از شریک بن عبدالله، انس بن عیاض لیثی نیز در طریق آن قرار گرفته که او نیز از جرح سالم نمانده است. اگرچه برخی او را تعدیل نموده اند، و لذا وضعیت او همانند شریک بن عبدالله است.

ثانیاً: حدیث امّ سلمه همانند گفتار پیامبر(صلی الله علیه وآله) است که فرمود: «سلمان از ما اهل بیت(علیهم السلام) است.»(۵) یعنی سلمان به جهت ایمان به ما و متابعت از دستورات ما، گویا از ما اهل بیت(علیهم السلام) است.

ثالثاً: این دو روایت، با روایات خود امّ سلمه و دیگر همسران پیامبر(صلی الله علیه وآله) معارض است:

در روایتی امّ سلمه می گوید: «آیا من از اهل بیتم؟ پیامبر(صلی الله علیه وآله) در جواب می فرماید: راه تو به سوی خیر است، تو از همسران پیامبری.»(۶)

در حدیث دیگر امّ سلمه عرض می کند: بار خدایا! مرا نیز با آن ها قرارده، پیامبر(صلی الله علیه وآله) می فرماید: تو در جایگاه خودت هستی، تو بر خیری. (۷)

حضرت در روایتی دیگر، همسرش زینب را از داخل شدن در کساء منع کرد و فرمود: تو در جای خود می باشی، تو بر خیری ـ ان شاء الله تعالی ـ. (۸)

بنابر روایتی دیگر عایشه را نیز از داخل شدن در کساء منع کرد. (۹)

در روایتی دیگر آمده است: عایشه خود را از مصداق اهل بیت(علیهم السلام) خارج نموده است: مجمع می گوید: با مادرم بر عایشه وارد شدیم. مادرم از وی سؤال کرد: چرا در روز جمل بر علی(علیه السلام) خروج کردی؟

عایشه گفت: این تقدیر الهی بود؛ آن گاه درباره علی(علیه السلام) پرسید: عایشه گفت: از من درباره محبوب ترین فرد نزد خدا و همسر بهترین افراد نزد رسول خدا سؤال می کنی؟ رسول خدا را دیدم که روی علی و فاطمه و حسن و حسین پارچه ای انداخته و آنان را در زیر آن جمع کرده بود؛ آن گاه فرمود: بار خدایا! اینان اهل بیت من هستند، پس پلیدی را از آنان دور کن و پاکشان گردان. سپس عرض کردم: ای رسول خدا! آیا من از اهل توام؟ فرمود: دور شو، تو بر خیری. (۱۰)

به تعبیر برخی از علمای اهل سنّت در توجیه حدیث ام سلمه: «این دو روایت مخالف با روایات متواتر است که ام سلمه و دیگر همسران پیامبر(صلی الله علیه وآله) را از شمول آیه تطهیر خارج می کند.»(۱۱)، (۱۲)

پی نوشت: