خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: «هَلْ مِنْ ناصِرٍ یَنْصُرُنی؟»؛ این فریادِ تشنهای بود که در ظهرِ عاشورا از دلِ بیابانِ کربلا برخاست و هرگز در تاریخ خاموش نشد. امروز نیز این فریاد، در قالبِ خونخواهیِ رهبر شهید، تکرار شده است؛ نه بهعنوان یک شعارِ احساسیِ زودگذر، بلکه بهمثابه یک تعهدِ نسلافزا که حیاتِ یک جامعهی مؤمن را تضمین میکند. تلفیقِ این دو مفهوم، درواقع پذیرشِ این حقیقت است که خطِّ امام حسین(ع) در خونِ اولیای الهی جاری است و وظیفهی یاریِ دین، هرگز با گذشتِ زمان کهنه نمیشود.
خونخواهی در قرآن؛ حیات در سایهی عدالت
برخلافِ تصورِ رایج که خونخواهی را اقدامی احساسی و انتقامجویانه میپندارد، قرآن کریم آن را با منطقی عقلایی و در چارچوبِ «قصاص» تبیین میکند. خداوند میفرماید:
«وَ لَکُمْ فِی الْقِصاصِ حَیاةٌ یا أُولِی الْأَلْبابِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ» (۱)
«و برای شما در قصاص، زندگی است، ای صاحبان خرد! باشد که تقوا پیشه کنید.»
این آیه نشان میدهد که قصاص، نه برای انتقامِ شخصی، بلکه برای «حیاتِ اجتماعی» تشریع شده است؛ یعنی بازدارندگیِ فعالی که از تکرارِ جنایت جلوگیری میکند و امنیتِ جامعه را تضمین مینماید (۲)
قرآن در آیه دیگر نیز به صراحت، حقِّ خونخواهی را برای اولیایِ مقتول به رسمیت میشناسد:
«وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا»(۳)
«و هر کس مظلومانه کشته شود، برای ولیِّ او حقّ و سلطهای قرار دادهایم.»
بر این اساس، خونخواهیِ رهبر شهید، نه یک مطالبهی عاطفیِ صرف، بلکه یک ضرورتِ قرآنی و عقلایی برای حفظِ کیانِ جامعه و جلوگیری از گستاخیِ دشمن است؛ زیرا اگر دشمن به این نتیجه برسد که هزینهای برای ضربه زدن به رهبریِ دینیِ یک ملت وجود ندارد، چرخهی تحقیر و تجاوز تکرار خواهد شد .(۴)
عاشورا؛ جرقهای برای حرکتِ فزایندهی تاریخ
نکتهی کلیدی در واقعهی عاشورا، «پایان»ِ آن نیست، بلکه «گشایشی» است که برای تاریخ به ارمغان آورد. قیامِ امام حسین(ع) با شعارِ «هل من ناصر» آغاز شد، اما خونِ پاکی که بر خاکِ کربلا ریخت، بهمنزلۀ «بذری» شد که حرکتهای عدالتخواهانهی تاریخ را در پی داشت (۵) در زیارتِ عاشورا، که از عمیقترین متونِ اعتقادیِ شیعه است، خونخواهیِ حسین(ع) بهعنوان یک «رزقِ الهی» و توفیقی معنوی معرفی شده که نصیبِ مؤمنانِ حقیقی میگردد :
«فَاَسْئَلُ اللَّهَ ... اَنْ یَرْزُقَنی طَلَبَ ثارِکَ مَعَ اِمامٍ مَنْصُورٍ مِنْ اَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ» (6)
«از خداوند میخواهم که روزیام کند خونخواهی تو را همراه با امامی یاریشده از اهلبیت پیامبر.»
این فراز نشان میدهد که خونخواهیِ حسینی، صرفاً یک اقدامِ تاریخی نیست، بلکه پیوندی با قیامِ حضرت مهدی(عج) دارد و در هر عصری، مصداقی جدید مییابد. در دورانِ دفاعِ مقدس نیز رزمندگانِ ایرانی، جنگِ تحمیلی را ادامهی همان حماسهی کربلا میدانستند و با لبیک به ندایِ «هل من ناصر» امامِ خمینی(ره)، به جبههها میشتافتند . یکی از شهدا در وصیتنامهی خود مینویسد (7):
«من با تمام وجود میگویم اگر در روز عاشورا نبودم تا به ندای «هل من ناصر ینصرنی» حسین لبیک گویم، حال که هستم ... به ندایِ گرانبهایِ امام لبیک گفتهام.»
از سوی دیگر، خونخواهیِ حسین(ع) در طول تاریخ، مصادیقِ گوناگونی یافته است؛ از قیامِ توابین و مختار ثقفی با شعارِ «یا لثارات الحسین» تا قیامهای مردمیِ ضدظلم در اعصارِ مختلف (8). این تداوم، نشان میدهد که خونخواهی، یک عهدِ تاریخی با آرمانهای انسانی و اسلامی است که هرگز کهنه نمیشود.
رهبر شهید؛ امتدادِ راهِ حسینی و خطرِ خودفراموشی
شهادتِ رهبر انقلاب، واقعهای بینظیر در تاریخِ معاصر است که نمیتوان آن را با یک فقدانِ عادی مقایسه کرد.(9) این واقعه، نیازمندِ پاسخی متناسب با هویتِ دینی و سیاسیِ جامعه است؛ پاسخی که فراتر از یک تأثرِ عاطفیِ مقطعی بوده و بهمثابه تعهدی برای همهی نسلها عمل کند.(10)
خونخواهیِ رهبر شهید، درواقع، مبارزه با «خودفراموشیِ» اجتماعی است؛ خطری که قرآن بهصراحت از آن برحذر داشته است(11):
«نَسُوا اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ»(12)
«خدا را فراموش کردند، پس خدا (نیز) خودشان را از یادشان برد.»
بر اساسِ تحلیلهای قرآنی، «خدا فراموشی» زمینهسازِ «خود فراموشی» میشود و انسان را از هویتِ حقیقیاش دور میسازد(13). خونخواهیِ رهبر شهید، درواقع، مقابله با همین جریانِ انحراف و تحریف است تا جامعه دچارِ «ازخودبیگانگی» نشود و راهِ شهیدان را ادامه دهد.(14) همانگونه که حضرت زینب(س) پس از عاشورا با خطبههای خود، چهرۀ واقعیِ دشمن را افشا کرد [(15)، امروز نیز خونخواهی بهمعنای افشاگری در برابر جریانهای خائنی است که زمینهسازِ این جنایتِ بزرگ شدند. پرچمهای سرخِ «یالثاراتالحسین» و «یالثاراتالخامنهای» که در مراسمِ وداع با پیکرِ رهبر شهید برافراشته شد، گواهِ این پیوندِ ناگسستنی است(16).
رهبر شهید در آخرین دیدار دانشجویی خود به صراحت هشدار داد که دشمن به محاسبهی غلطی رسیده که ایران تواناییِ واکنش نشان دادن ندارد و این محاسبه باید تغییر کند (17). این هشدار، دقیقاً همان منطقِ قرآنیِ «قصاص و حیات» را تداعی میکند که اگر جامعه در برابرِ ظلم سکوت کند، دشمن گستاختر خواهد شد و حیاتِ جامعه به خطر میافتد.
از فریادِ تاریخی تا تکلیفِ امروز
تلفیقِ «هل من ناصر» با «فریادِ خونخواهی»، درواقع به ما میآموزد که یاریِ امام حسین(ع) منحصر به یک عصر نیست، بلکه امروز نیز مصداقهای عینی دارد. لبیک به ندایِ «هل من ناصر» امروز، بهمعنای ایستادگی در برابر «یزیدهای زمانه» و همراهی با جبهۀ حق است(19). از سوی دیگر، خونخواهیِ رهبر شهید بهمعنای جوششِ عمومی در جامعه است تا چرخههای ظلم و تحقیر شکسته شود(20)
نکتهی کلیدی اینجاست که خونخواهیِ واقعی، نه انتقامی کور، بلکه دفاع از «حیاتِ جامعه» در برابر دشمنی است که به دنبال نفوذ و فروپاشیِ از درون است (21). همانگونه که قرآن از «قصاص» بهعنوان عاملِ حیات یاد میکند(22)، خونخواهیِ رهبر شهید نیز عاملی برای احیایِ هویتِ دینی و بازدارندگیِ دشمن خواهد بود. این حرکت، نه تنها یک واکنشِ لحظهای، بلکه یک جریانِ مستمر است که نسلهای آینده را نیز به تکلیفِ خود در قبالِ این آرمانها متعهد میکند.
امروز، هر نسلی باید بهدرستی درک کند که فریادِ «هل من ناصر» همچنان در گوشِ تاریخ طنینافکن است و پاسخ به آن، تنها با خونخواهیِ عادلانه و ایستادگی در برابرِ ظلم ممکن خواهد بود. این تعهد، همان «تعهدِ نسلافزا»یی است که از کربلا آغاز شد و تا ظهورِ حضرت مهدی(عج) ادامه خواهد داشت.
تعهدی برای نسلهای آینده
مقالهای که از «هل من ناصر» تا «فریادِ خونخواهی» را روایت میکند، درواقع داستانِ خطِّ پیوستهای از مبارزه با ظلم است که از کربلا آغاز شده و تا امروز امتداد یافته است. این مسیر، به ما میآموزد که خونخواهی، نه انتقامِ شخصی، بلکه تعهدی برای همهی نسلهاست تا از هویتِ خود دفاع کنند و اجازه ندهند که دشمن، محاسبۀ غلطِ خود را تبدیل به یک واقعیتِ تحقیرآمیز کند . (23)بهیاد داشته باشیم که هر روز عاشوراست و هر سرزمینی میتواند کربلا باشد؛ پس انتخابِ ما، تعیینکنندهی مسیرِ این تاریخِ همیشه زنده خواهد بود. خونخواهیِ رهبر شهید، درواقع، ادامهی همان مسیری است که امام حسین(ع) با خونِ خود ترسیم کرد و امروز، بر عهدهی ماست که این مسیر را تا رسیدن به عدالتِ کامل، ادامه دهیم.
پی نوشت:
۱. قرآن کریم، سورهی بقره/آیه.۱۷۹
۲.طباطبائی، سید محمدحسین. تفسیر المیزان، جلد ۱، ذیل آیهی قصاص، انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم، ۱۳۹۰.
۳.سورهی اسراء / آیه۳۳
۴.نشریهی اندیشهی سیاسی. «ویژهنامهی خونخواهی و شهادت رهبر انقلاب»، شمارهی ۲۷، سال ۱۴۰۴، صص ۴۵-۶۲.
۵.بیانات رهبر شهید در آخرین دیدار با دانشجویان (تاریخ ۱۳ مهر ۱۴۰۴)
۶. مفاتیح الجنان، فرازی از زیارت عاشوری
7.مرکز اسناد انقلاب اسلامی. مجموعهی وصیتنامههای شهدای دفاع مقدس (تاریخ شفاهی جنگ تحمیلی)، جلد ۳، تهران، ۱۳۸۵.
8.طبری، محمد بن جریر. تاریخ طبری (تاریخ الرسل و الملوک)، جلد ۴، بخش قیامهای توابین و مختار ثقفی، ترجمهی ابوالقاسم پاینده، انتشارات اساطیر، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۵.
9.نشریهی اندیشهی سیاسی. «ویژهنامهی خونخواهی و شهادت رهبر انقلاب»، شمارهی ۲۷، سال ۱۴۰۴، صص ۴۵-۶۲.
10.بیانات رهبر شهید در آخرین دیدار با دانشجویان (تاریخ ۱۳ مهر ۱۴۰۴)، منتشرشده در پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب.
11.قرائتی، محسن. تفسیر نور، جلد ۹، ذیل آیهی ۱۹ سورهی حشر، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، تهران، چاپ هفتم، ۱۳۹۵.
12.سوره حشر/آیه 19
13.قرائتی، محسن. تفسیر نور، جلد ۹، ذیل آیهی ۱۹ سورهی حشر، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، تهران، چاپ هفتم، ۱۳۹۵.
14.نشریهی اندیشهی سیاسی. «ویژهنامهی خونخواهی و شهادت رهبر انقلاب»، شمارهی ۲۷، سال ۱۴۰۴، صص ۴۵-۶۲.
15.طبری، محمد بن جریر. تاریخ طبری (تاریخ الرسل و الملوک)، جلد ۴، بخش قیامهای توابین و مختار ثقفی، ترجمهی ابوالقاسم پاینده، انتشارات اساطیر، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۵.
16.پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب. بیانات و پیامهای مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) پس از شهادت رهبر شهید، قابلدسترسی در: www.leader.ir، تاریخ مراجعه: ۱۵ تیر ۱۴۰۶.
17.بیانات رهبر شهید در آخرین دیدار با دانشجویان (تاریخ ۱۳ مهر ۱۴۰۴)، منتشرشده در پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب.
18.همان
19.نشریهی اندیشهی سیاسی. «ویژهنامهی خونخواهی و شهادت رهبر انقلاب»، شمارهی ۲۷، سال ۱۴۰۴، صص ۴۵-۶۲.
21.طباطبائی، سید محمدحسین. تفسیر المیزان، جلد ۱، ذیل آیهی قصاص، انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم، ۱۳۹۰.
22.سوره بقره/آیه 179
23. پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب. بیانات و پیامهای مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) پس از شهادت رهبر شهید، قابلدسترسی در: www.leader.ir، تاریخ مراجعه: ۱۵ تیر ۱۴۰۶.
فیروزه دلداری(پژوهشگر، فعال رسانه و فضای مجازی)
نظر شما