به گزارش خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا ـ هر سال با نزدیک شدن به اربعین حسینی، گروهی از جوانان گیلانی کولهبار سفر میبندند؛ اما مقصد آنان فقط زیارت نیست. بعضی راهی آشپزخانه موکبها میشوند، برخی مسئولیت اسکان و توزیع غذا را برعهده میگیرند، گروهی در واحدهای فرهنگی و رسانهای فعالیت میکنند و تعدادی نیز با تخصصهای پزشکی، امدادی و فنی به میدان میآیند.
اربعین برای این جوانان، تنها یک مناسبت مذهبی یا سفر چندروزه نیست؛ تجربهای است که در آن معنویت، مسئولیتپذیری، کار گروهی و حضور اجتماعی به یکدیگر پیوند میخورند. آنان داوطلب میشوند تا در میانه گرما، ازدحام و خستگی، بخشی از بزرگترین حرکت مردمی جهان اسلام باشند؛ حرکتی که در آخرین دوره کامل برگزاری آن در سال 1404، بیش از ۲۱ میلیون و ۱۰۳ هزار زائر در کربلا حضور یافتند.
گیلان در آستانه یک حرکت بزرگ مردمی
آمارهای ثبتشده در سامانه سماح نشان میدهد تا ۲۹ تیر ۱۴۰۵، بیش از ۱۷ هزار نفر از استان گیلان برای سفر اربعین نامنویسی کردهاند که حدود ۱۶ هزار نفر با پرداخت هزینه بیمه، ثبتنام خود را قطعی کردهاند. ۵۸ درصد ثبتنامکنندگان مرد و ۴۲ درصد زن هستند و ۵۸.۷۱ درصد زائران گیلانی مرز مهران را برای خروج از کشور انتخاب کردهاند.
در کنار زائران، شبکه گستردهای از خادمان نیز در حال آمادهسازی است. بر اساس آخرین آمار تفصیلی، ۳۴ موکب از گیلان در عملیات اربعین ۱۴۰۵ مشارکت دارند؛ یک موکب در لوشان، یک موکب در مرز خسروی، سه موکب در قصرشیرین، چهار موکب در نجف، پنج موکب در مسیر نجف تا کربلا و ۲۰ موکب در شهر کربلا مستقر میشوند. این موکبها حدود ۱۵ روز خدمات اسکان، تغذیه، میانوعده، درمان و پشتیبانی ارائه خواهند کرد.
آمار سال گذشته نیز ابعاد نیروی انسانی این حرکت را نشان میدهد. در اربعین ۱۴۰۴، یکهزار و ۳۹۰ خادم گیلانی در ۳۳ موکب دارای مجوز فعالیت کردند. با این حال، در آمارهای رسمی موجود، تفکیک سنی خادمان منتشر نشده است؛ موضوعی که سنجش دقیق سهم جوانان را دشوار میکند، هرچند شواهد میدانی و برنامههای فرهنگی استان، از حضور پررنگ نسل جوان حکایت دارد.
روایت اول؛ شاهرخ شکری: هر سال مشتاقتر میشوم
شاهرخ شکری، از خادمان موکب عقیله بنیهاشم بندرانزلی، امسال برای پنجمین سال متوالی راهی کربلا شده است. او یکی از خادمانی است که تجربه خدمت، بهتدریج به بخشی از تقویم ثابت زندگیاش تبدیل شده است.
ترک خانه و خانواده، حضور در گرمای عراق و انجام فعالیتهای سنگین روزانه، بخشی از واقعیت خادمی است؛ اما شکری در روایت خود تأکید میکند که این دشواریها مانع ادامه حضورش نشدهاند. تعبیر کوتاه او، منطق درونی بسیاری از خادمان را نشان میدهد: «هر سال مشتاقتر از سال قبل میشوم.»
برای او، خدمت به زائر امام حسین(ع) نوعی ابراز ارادت و ادای دین معنوی است؛ احساسی که باعث میشود خستگی جسمی در برابر رضایت درونی اهمیت کمتری پیدا کند. موکب عقیله بنیهاشم بندرانزلی که از سال ۱۳۹۴ فعالیت خود را آغاز کرده، امسال با ۴۳ خادم زن و مرد به عراق اعزام شده و ظرفیت اسکان حدود یکهزار نفر و توزیع روزانه سههزار پرس غذا را دارد.
روایت شکری نشان میدهد انگیزه خادمان تنها بر پایه هیجان یک سفر مذهبی شکل نمیگیرد. تکرار پنجساله حضور او، بیانگر تبدیل یک تجربه مناسبتی به تعهدی پایدار است؛ تعهدی که فرد برای حفظ آن، برنامه شخصی، زمان، توان جسمی و بخشی از امکانات خود را در اختیار جمع قرار میدهد.
روایت دوم؛ ستار رجبی: موکب، تمرین واقعی کار گروهی است
ستار رجبی، مسئول موکب عقیله بنیهاشم، فعالیت موکب را صرفاً در تهیه غذا و اسکان زائران خلاصه نمیکند. اداره مجموعهای با دهها خادم و پذیرایی روزانه از هزاران زائر، به تقسیم مسئولیت، هماهنگی مستمر و اعتماد متقابل نیاز دارد.
در چنین فضایی، هر فرد باید بخشی از یک زنجیره باشد؛ از خرید و انتقال مواد اولیه تا آشپزی، نظافت، پذیرش، اسکان، برنامههای فرهنگی و پاسخگویی به زائران. تأخیر یا ضعف در یک بخش میتواند فعالیت مجموعه را مختل کند. به همین دلیل، موکب برای خادمان جوان به یک محیط فشرده آموزش مدیریت، نظم، مسئولیتپذیری و حل مسئله تبدیل میشود.
جوانی که شاید پیش از این تنها مسئول برنامه شخصی خود بوده است، در موکب با نیازهای صدها یا هزاران نفر روبهرو میشود. او میآموزد به جای تصمیمگیری فردی، با گروه هماهنگ شود، اختلافها را مدیریت کند، مسئولیت اشتباه خود را بپذیرد و حتی در زمان خستگی، کیفیت خدمت را حفظ کند.
همین تجربه جمعی یکی از پاسخهای مهم به این پرسش است که چرا جوانان داوطلب میشوند. آنان در موکب، علاوه بر احساس معنوی، امکان دیدهشدن اثر مستقیم فعالیت خود را پیدا میکنند. نتیجه کار آنان انتزاعی نیست؛ غذای گرم به دست زائر میرسد، محلی برای استراحت فراهم میشود یا یک زائر بیمار خدمات درمانی دریافت میکند.
روایت سوم؛ حسن کربلایی: خدمت با پایان اربعین تمام نمیشود
حسن کربلایی، مسئول موکب نورالزهرا(س) رشت، تصویری گستردهتر از خادمی ارائه میکند. این موکب با حدود ۵۰ خادم، فعالیت خود را به ایام محرم و صفر محدود نکرده و در طول سال نیز در برنامههای محرومیتزدایی حضور دارد.
یکی از اقدامات این گروه، بازسازی سقف خانه خانوادهای کمبرخوردار در محله لبآب رشت پس از وقوع آتشسوزی بوده است. چنین فعالیتهایی نشان میدهد که تجربه خادمی میتواند از مرز جغرافیایی مسیر نجف تا کربلا عبور کند و به الگویی برای خدمت اجتماعی در محل زندگی خادمان تبدیل شود.
برای بخشی از جوانان، موکب نقطه ورود به یک شبکه اجتماعی جدید است؛ شبکهای که اعضای آن پس از بازگشت از عراق نیز ارتباط خود را حفظ میکنند و در زمان وقوع حوادث، نیاز خانوادههای محروم یا اجرای فعالیتهای فرهنگی دوباره کنار یکدیگر قرار میگیرند.
در اینجا تأثیر اربعین بر مسیر زندگی خادمان آشکار میشود. فردی که ابتدا با انگیزه زیارت یا همراهی دوستان وارد موکب شده است، ممکن است پس از مدتی، خدمترسانی را به بخشی از هویت اجتماعی خود تبدیل کند. در این مرحله، خادمی دیگر یک فعالیت سالانه نیست؛ بلکه نوعی نگاه به جامعه و مسئولیت فرد در برابر دیگران است.
روایت چهارم؛ نسل تازه خادمی با مهارت و تخصص وارد میشود
چهره جدید خدمت در اربعین، تنها به آشپزی، نظافت و اسکان محدود نیست. حضور تیمهای پزشکی، امدادی، رسانهای، فرهنگی و فنی نشان میدهد که خادمی بهتدریج تخصصیتر شده است.
جمعیت هلالاحمر گیلان در اربعین ۱۴۰۵، موکب سلامت راهاندازی کرده است. یک درمانگاه سطح سه در نجف، سه دستگاه آمبولانس، یک خودروی امدادی دو دیفرانسیل و یک تریلر حامل دارو و تجهیزات نیز در این عملیات به کار گرفته شدهاند. نیروهای اعزامی پیش از سفر، آموزشهای تخصصی امدادونجات و مدیریت بحران در تجمعات انبوه را گذراندهاند.
این ساختار، مسیر تازهای را پیش روی جوانان متخصص قرار میدهد. پزشک، پرستار، امدادگر، عکاس، خبرنگار، مترجم، مهندس برق یا فعال فضای مجازی میتواند مهارت حرفهای خود را در خدمت زائران قرار دهد. در نتیجه، رابطه میان زندگی حرفهای و باور دینی تقویت میشود و جوان احساس میکند تخصص او فقط ابزار اشتغال نیست، بلکه میتواند در یک فعالیت انسانی و معنوی نیز مؤثر باشد.
همزمان، تشکیل قرارگاه اربعین کانونهای فرهنگی و هنری مساجد گیلان نشاندهنده تلاش برای سازماندهی ظرفیت نوجوانان و جوانان در حوزههای فرهنگی، هنری، رسانهای و روایتگری است. این برنامه، مسجد را به یکی از مبادی جذب و آموزش نیروهای تازه برای فعالیتهای اربعین تبدیل میکند.
چرا جوانان داوطلب خدمت در اربعین میشوند؟
اگر از خادمان جوان گیلانی بپرسید چرا روزها و شبهای خود را در گرمای مسیر اربعین، دور از آسایش و خانواده، صرف خدمت به زائران میکنند، پاسخ بسیاری از آنان پیش از هر چیز یک جمله است: «این توفیقی است که امام حسین(ع) نصیب ما کرده است.»
در میان روایتهای آنان، پیش از هر انگیزهای، عشق و ارادت به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و شوق خدمت به زائران آن حضرت دیده میشود. بسیاری از خادمان، خدمت در موکب را نه یک فعالیت داوطلبانه معمول، بلکه نوعی عبادت، ادای دین و افتخار معنوی میدانند. آنان باور دارند که خدمت به زائر امام حسین(ع)، در حقیقت خدمت به صاحب این نهضت است و همین باور، سختی راه، کمخوابی، خستگی و فشار کار را برایشان شیرین میکند.
پس از این انگیزه عمیق معنوی، احساس تعلق به یک جمع مؤمن و هدفمند نیز نقش مهمی در تداوم حضور آنان دارد. موکب، تنها محل توزیع غذا یا اسکان زائر نیست؛ فضایی است که افراد با سنین، تخصصها و پیشینههای متفاوت، حول محور محبت اهلبیت(ع) گرد هم میآیند و برای یک هدف مشترک، یعنی تکریم زائران سیدالشهدا(ع)، همدل و همکار میشوند. پژوهشهای مرتبط با مشارکت داوطلبانه نسل جوان نیز نشان میدهد که کمک به دیگران، تجربه فعالیت جمعی، دوستی و عضویت در گروههای همسو، از عوامل مهم گرایش جوانان به فعالیتهای داوطلبانه است؛ اما در اربعین، همه این عوامل در پرتو محبت امام حسین(ع) معنا و جهت پیدا میکنند.
سومین انگیزه، تجربه اثرگذاری و رشد فردی است. جوانان در جریان خدمت، مسئولیتهای واقعی را بر عهده میگیرند؛ از مدیریت فشار و تقسیم کار گرفته تا ارتباط با زائران کشورهای مختلف و حل مسائل پیشبینینشده. این تجربه، علاوه بر تقویت مهارتهای فردی، احساس مفید بودن و مسئولیتپذیری را نیز در آنان افزایش میدهد. پژوهشهای مرتبط با تجربه زیارت اربعین نیز نشان میدهد که انگیزههای معنوی، همبستگی اجتماعی، تجربه جمعی و احساس بازسازی روحی، در کنار یکدیگر این پدیده را شکل میدهند و هیچیک را نمیتوان جدا از دیگری تحلیل کرد.
یکی از مهمترین آثار خدمت در اربعین، تغییر تدریجی نگاه انسان از «خود» به «دیگری» است. خادم جوان میآموزد که آسایش زائر را بر آسایش خود مقدم بدارد، بهترین امکانات را ابتدا در اختیار مهمان امام حسین(ع) قرار دهد و برای موفقیت یک مجموعه، از دیدهشدن شخصی چشم بپوشد. این روحیه ایثار، برگرفته از مکتب عاشورا و فرهنگ خدمت بیمنت به زائران سیدالشهدا(ع) است.
البته این تجربه در همه افراد به یک اندازه اثر نمیگذارد، اما در بسیاری از خادمان، زمینهساز تقویت صبر، همدلی، نظم، مسئولیتپذیری و مشارکت اجتماعی میشود. خادمانی که پس از پایان اربعین نیز در فعالیتهای جهادی، محرومیتزدایی، کمکهای مؤمنانه، امدادرسانی یا برنامههای فرهنگی حضور فعال دارند، نمونهای روشن از استمرار این روحیه خدمت هستند؛ روحیهای که از محبت امام حسین(ع) آغاز شده و در خدمت به مردم تداوم یافته است.
نسل جدید خادمان اربعین در گیلان را نباید صرفاً نیروی اجرایی موکبها دانست. آنان سرمایهای اجتماعی و فرهنگی هستند که با محوریت محبت اهلبیت(ع)، شبکهای از نیروهای داوطلب، آموزشدیده، مسئولیتپذیر و مردمدار را شکل دادهاند؛ ظرفیتی که میتواند در طول سال نیز در خدمت حل مسائل اجتماعی و فرهنگی استان قرار گیرد.
اربعین؛ مدرسهای که استادش حسین(ع) است
در ظاهر، خادم جوان برای توزیع غذا، نظافت مسیر، درمان بیمار، اسکان یا راهنمایی زائر داوطلب میشود؛ اما در حقیقت، خود او نیز در این مسیر تربیت میشود. اربعین، مدرسهای است که درسهایش در کلاس و کتاب خلاصه نمیشود؛ بلکه در خدمت بینامونشان، ایثار، همدلی، نظم، تحمل سختی و عشق به بندگان خدا آموخته میشود.
پاسخ به این پرسش که «چرا جوانان داوطلب میشوند؟» را نمیتوان تنها در علاقه به سفر یا تجربه فعالیت اجتماعی جستوجو کرد. نقطه آغاز این مسیر، محبت و ارادت به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و اشتیاق خدمت به زائران آن حضرت است؛ اما این محبت، در ادامه به احساس تعلق، مسئولیتپذیری، تجربه اثرگذاری، رشد فردی و شکلگیری هویتی اجتماعی و پایدار تبدیل میشود.
از همین رو، برای بسیاری از خادمان گیلانی، اربعین با بازگشت از کربلا پایان نمییابد. سفر نجف تا کربلا شاید تنها چند روز باشد، اما مسیری که عشق به امام حسین(ع) در جان آنان میگشاید، مسیری است که میتواند تا پایان عمر ادامه پیدا کند؛ مسیری که مقصد آن، خدمت خالصانه به مردم و وفاداری به آرمانهای مکتب عاشوراست.
----------------------
پایان پیام/۳۴۴
نظر شما