به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ شفیع اعظم، رئیس روابط اقتصادی وزارت امور خارجه طالبان، با هشدار درباره تشدید بحران آب در کابل گفته است که ابعاد این مشکل بسیار فراتر از اقداماتی است که تاکنون برای مقابله با آن انجام شده است.
به گفته او، برداشت گسترده و کنترلنشده از آبهای زیرزمینی، سفرههای آب کابل را بهشدت تحت فشار قرار داده و همزمان پایداری زمین را نیز با خطر روبهرو کرده است.
اعظم هشدار داده است که ادامه این وضعیت میتواند خطر فرونشست را افزایش دهد و وقوع حتی یک زمینلرزه خفیف نیز ممکن است پیامدهای ناشی از ناپایداری زمین را تشدید کند. او بر تسریع برنامههای مدیریت آب، تأمین منابع مالی و اجرای فوری پروژههای تأمین آب کابل تأکید کرده است.
فرونشست کابل تنها یک هشدار برای آینده نیست
بررسی مطالعات علمی نشان میدهد نگرانی درباره فرونشست زمین در کابل صرفاً یک احتمال نظری نیست.
یک پژوهش منتشرشده در نشریه علمی «Water Resources Research» در سال ۲۰۲۵ که با استفاده از دادههای ماهوارهای و اندازهگیری چاهها وضعیت افغانستان را بررسی کرده، نشان داده است که زمین در بخشهایی از کابل طی شش سال در مجموع حدود ۳۱ سانتیمتر فرونشسته است.
در این مطالعه، نرخ فرونشست در برخی مناطق کابل چند سانتیمتر در سال ثبت شده و پژوهشگران ارتباط نزدیکی میان افت سطح آب زیرزمینی و فرونشست زمین یافتهاند. در برخی چاههای حاشیه کابل نیز سطح آب از سال ۲۰۱۳ بین ۳۰ تا ۶۵ متر پایین رفته است.
پژوهش دیگری که دادههای سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹ را بررسی کرده بود، چهار پهنه عمده فرونشست را در حوزههای آب زیرزمینی کابل شناسایی کرد و حداکثر نرخ فرونشست را حدود ۵.۳ سانتیمتر در سال به دست آورد. پژوهشگران علت اصلی را برداشت بیش از ظرفیت آب زیرزمینی و فشردهشدن لایههای رسوبی عنوان کردهاند.
بنابراین، کاهش آب زیرزمینی در کابل تنها به معنای خشکشدن چاهها نیست؛ بلکه میتواند به نشست تدریجی زمین و در نتیجه افزایش آسیبپذیری ساختمانها، جادهها، خطوط آب و دیگر زیرساختهای شهری منجر شود.
افت ۲۵ تا ۳۰ متری سفرههای آب طی یک دهه
ابعاد بحران آب کابل در گزارشهای بینالمللی نیز نگرانکننده توصیف شده است.
مؤسسه «مرسی کور» در گزارشی جامع درباره بحران آب کابل اعلام کرده است که سطح سفرههای آب زیرزمینی پایتخت در یک دهه گذشته حدود ۲۵ تا ۳۰ متر کاهش یافته و میزان برداشت سالانه حدود ۴۴ میلیون متر مکعب بیشتر از میزان تغذیه طبیعی سفرهها است.
براساس این گزارش، بیش از ۱۲۰ هزار چاه فاقد تنظیم مؤثر در کابل وجود دارد و برداشت آب برای مصرف خانگی، صنایع، کارخانهها و گلخانهها تقریباً دو برابر میزانی است که منابع زیرزمینی میتوانند بهطور طبیعی جایگزین کنند. نزدیک به نیمی از چاههای آب شهر نیز خشک شدهاند.
این گزارش با استناد به برآوردهای سازمان ملل هشدار داده است که اگر روند کنونی ادامه یابد، سفرههای آب کابل ممکن است تا حدود سال ۲۰۳۰ به نقطهای بحرانی برسند که تأمین آب برای میلیونها نفر را بهشدت دشوار کند.
مشکل تنها کمیت آب نیست. مرسی کور گزارش داده است که تا ۸۰ درصد آب زیرزمینی میتواند بهدلیل آلودگی فاضلابی، شوری یا مواد مضر برای مصرف مستقیم ناامن باشد؛ موضوعی که بحران کمآبی کابل را همزمان به یک مسئله بهداشتی تبدیل کرده است.
گزارشهای تازه از کابل نیز نشان میدهد در برخی مناطق برای رسیدن به آب، چاهها تا عمق حدود ۱۵۰ متر حفر میشوند.
جمعیت میلیونی و وابستگی شدید به چاهها
رشد سریع جمعیت کابل یکی از عوامل اصلی افزایش فشار بر منابع آب است. جمعیت این شهر که در ابتدای دهه ۲۰۰۰ کمتر از یک میلیون نفر برآورد میشد، اکنون به حدود شش میلیون نفر رسیده است؛ در حالیکه شبکه آبرسانی شهری متناسب با این رشد توسعه پیدا نکرده و بخش بزرگی از مردم همچنان به چاههای زیرزمینی وابستهاند.
خشکسالیهای مکرر، کاهش بارندگی و برف، توسعه نامنظم شهری و افزایش استفاده از پمپهای برقی نیز باعث شده است سرعت برداشت آب بسیار بیشتر از سرعت تغذیه سفرهها باشد.
طالبان چه برنامهای برای تأمین آب کابل دارد؟
حکومت طالبان در واکنش به بحران، چند پروژه بزرگ را برای کاهش وابستگی کابل به آب زیرزمینی دنبال میکند.
یکی از مهمترین آنها انتقال آب رودخانه پنجشیر به کابل است. وزارت آب و انرژی طالبان در آوریل ۲۰۲۶ اعلام کرد طراحی این پروژه تکمیل و برای تأیید به رهبری طالبان فرستاده شده است. مقامهای طالبان میگویند بخش خصوصی نیز برای سرمایهگذاری در این طرح اعلام آمادگی کرده است.
کمیسیون اقتصادی طالبان نیز پیشتر با اختصاص بودجه برای بررسی و طراحی پروژه انتقال آب پنجشیر موافقت کرده و همزمان به شرکت آبرسانی دستور داده بود کار طراحی انتقال آب بند شاهوعروس به مناطق شمالی کابل را آغاز کند.
بند شاهوعروس که در سال ۲۰۲۵ افتتاح شد، ظرفیت تنظیم سالانه حدود ۳۰ میلیون متر مکعب آب دارد و قرار است حدود پنج میلیون متر مکعب آب آشامیدنی نیز تأمین کند؛ رقمی که در برابر نیاز کلان کابل تنها بخشی از تقاضای شهر را پوشش میدهد.
پروژه مهم دیگر، بند شاهتوت یا للندر در جنوبغرب کابل است. طرح فعلی این پروژه شامل ساخت سد، خط انتقال، تأسیسات تصفیه و شبکه مرتبط است. مقامهای طالبان میگویند این پروژه با ظرفیت ذخیره حدود ۱۴۶ میلیون متر مکعب، میتواند آب آشامیدنی بخش بزرگی از کابل را تأمین کند. روند مناقصه بینالمللی آن نیز در سال ۲۰۲۵ اعلام شده است.
همچنین پروژه میانمدت آبرسانی کابل در حال تکمیل است و مقامهای شرکت آبرسانی طالبان گفتهاند در صورت تکمیل آن، بیش از یکونیم میلیون نفر میتوانند از آب آشامیدنی شبکه بهرهمند شوند.
زمان به عامل تعیینکننده تبدیل شده است
با وجود این پروژهها، دادههای موجود نشان میدهد مشکل کابل صرفاً با حفر چاههای بیشتر قابل حل نیست؛ زیرا افزایش عمق چاهها خود نشانه کاهش ذخایر موجود است.
مطالعات علمی پیشنهاد میکنند در کنار انتقال آب سطحی، برداشت از چاهها باید تنظیم شود، تغذیه مصنوعی سفرههای زیرزمینی افزایش یابد و مناطق مستعد فرونشست بهصورت مستمر با دادههای ماهوارهای و زمینشناسی پایش شوند.
به همین دلیل، هشدار تازه شفیع اعظم در واقع تأیید مسئلهای است که پژوهشگران سالها درباره آن هشدار دادهاند: بحران آب کابل دیگر تنها مسئله تشنگی و خشکشدن چاهها نیست؛ ادامه برداشت بیرویه میتواند ساختار زمین و زیرساختهای شهری را نیز تهدید کند.
اگر پروژههای بزرگ تأمین آب با سرعت کافی اجرا نشوند و همزمان برداشت کنترلنشده از سفرههای زیرزمینی ادامه پیدا کند، کابل ممکن است در سالهای آینده با ترکیبی از کمبود آب آشامیدنی، فرونشست زمین، افزایش هزینه دسترسی به آب و آسیبپذیری بیشتر زیرساختها روبهرو شود.
...........................
پایان پیام/
نظر شما