به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ زیر نور ویترین‌های مرکز تجاری «گلبهار» در شهر کابل پایتخت افغانستان، زیورآلات طلایی می‌درخشند. زیورآلاتی که سازندگانشان می‌گویند به دست صنعتگران افغانستانی ساخته شده‌اند. همزمان با بازدید مردم از غرفه‌های نخستین نمایشگاه تخصصی طلا و جواهرات افغانستان، فعالان این صنعت تلاش می‌کنند تصویری تازه از صنعتی ارائه دهند که سال‌ها تا حد زیادی به محصولات وارداتی وابسته بوده است.
براساس گزارش پایگاه خبری «الجزیره نت»، این نمایشگاه در مرکز گلبهار کابل برگزار شده و کارخانه‌ها، کارگاه‌ها و شرکت‌های فعال در حوزه طلا و زرگری را گرد هم آورده است. اتحادیه زرگران اعلام کرده که هدف از برگزاری این رویداد، معرفی صنعت داخلی، تقویت ارتباط میان فعالان این حوزه و سرمایه‌گذاران و ایجاد فرصت‌های تجاری جدید برای این بخش است.
اما جاه‌طلبی شرکت‌کنندگان تنها به نمایش زیورآلات محدود نمی‌شود. آنها رشد تولید داخلی را فرصتی برای تبدیل طلا از یک کالای تجاری به صنعتی می‌دانند که بتواند اشتغال ایجاد کند و ارزش افزوده بیشتری را در داخل افغانستان به وجود آورد.
از بازار واردات تا تولید داخلی
«عبدالهادی غزنویال» معاون اتحادیه تاجران و صنعتگران کابل به پایگاه خبری الجزیره نت می‌گوید بازار طلای افغانستان در گذشته تا حد زیادی به واردات زیورآلات وابسته بود، اما این بخش در سال‌های اخیر شاهد تحول بزرگی بوده است. اکنون زرگران افغانستانی حدود ۹۰ درصد محصولات طلایی موجود در بازار داخلی این کشور را تولید می‌کنند.
غزنویال این تحول را ناشی از ارتقای مهارت زرگران، بهبود کیفیت تولید داخلی و افزایش اعتماد مصرف‌کنندگان به محصولات ساخت افغانستان می‌داند.
او می‌گوید که اتحادیه زرگران مطابق قوانین و مقررات موجود فعالیت می‌کند و نهادهای مربوطه نیز کیفیت محصولات را زیر نظر دارند. فعالان این بخش توانسته‌اند محصولات خود را مطابق استانداردهای بین‌المللی توسعه دهند.
بر اساس اظهارات غزنویال، بیش از ۱۰۰ هزار نفر در بخش‌های مختلف صنعت طلای افغانستان از استخراج و تولید گرفته تا زرگری، تجارت و فروش، مشغول به کار هستند.
با این حال، برآوردهای دیگری از سوی مسئولان این صنعت، شمار شاغلان را بیش از ۶۰ هزار نفر اعلام می‌کند. اختلافی که نشان‌دهنده نبود آمار مستقل و به‌روز درباره اندازه واقعی این صنعت است.
غزنویال معتقد است صنعت طلا به یکی از دارایی‌های مهم اقتصادی افغانستان به‌ویژه با افزایش حضور جوانان در این حوزه، تبدیل شده است. او ابراز امیدواری می‌کند که افغانستان در آینده بتواند محصولات طلایی خود را به بازارهای خارجی از جمله بازار ترکیه، صادر کند.
نمایشگاهی برای یکسان‌سازی استانداردها
برگزارکنندگان نمایشگاه تلاش دارند فراتر از جنبه تجاری این رویداد به موضوع «یکسان‌سازی استانداردهای صنعت طلا و کنترل کیفیت» بپردازند که ارتباط بیشتری با آینده بازار دارد.
«معروف اوریا» عضو هیئت مدیره اتحادیه زرگران افغانستان، به پایگاه خبری الجزیره نت می‌گوید این نمایشگاه برای نخستین بار با هدف نمایش توانمندی‌های صنعت طلای داخلی به مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاران برگزار شده است. به گفته او، اتحادیه در تلاش است این بخش را سامان‌دهی و استانداردهای محصولات را یکسان کند.
او می‌افزاید که این طرح، هر ۳۴ استان افغانستان را دربر می‌گیرد تا مصرف‌کنندگان بتوانند طلا را بر اساس استانداردهای مشخص خریداری کنند و از تفاوت کیفیت و فعالیت‌های غیرمنظم در امان باشند.
اوریا می‌گوید هدف نمایشگاه این است که نشان دهد طلای افغانستان به محصولی قابل اعتماد نه فقط برای مصرف‌کننده داخلی، بلکه برای بازارهای خارجی نیز تبدیل شده است.
او یکسان‌سازی استانداردها را شرطی اساسی برای عبور از بازار داخلی به سمت صادرات می‌داند، زیرا ورود به بازارهای خارجی مستلزم برخورداری از کیفیت و مشخصات فنی روشن و قابل سنجش است.
پیش از برگزاری نمایشگاه نیز «عبدالبشیر احسان‌زاده» رئیس اتحادیه زرگران افغانستان اعلام کرده بود که این رویداد بستری برای گردهم آوردن فعالان، سرمایه‌گذاران و دست‌اندرکاران صنعت طلا و زرگری و تقویت فرصت‌های همکاری در این بخش است.
بیش از هزار کارگاه
برآوردهای مسئولان این صنعت حاکی از وجود بیش از هزار کارخانه و کارگاه تولید طلا و جواهرات در افغانستان است. با این حال، برآوردهای مسئولان اتحادیه درباره تعداد شاغلان در این بخش متفاوت است.
اما صاحبان کارخانه‌ها می‌گویند گسترش این صنعت به معنای عبور از تمام موانع نیست.
«خالد سلطانی» صاحب کارخانه سلطانی برای ساخت زیورآلات طلا به پایگاه خبری الجزیره نت می‌گوید حدود ۲۹ سال است در این حرفه فعالیت می‌کند و در کارخانه خود نزدیک به ۲۰ کارگر دارد.
او تاکید می‌کند که تقاضا برای محصولات داخلی سال‌به‌سال افزایش یافته و نمایشگاه فرصت مناسبی برای زرگران فراهم کرده تا توانایی‌های خود را به نمایش بگذارند و مصرف‌کنندگان را با کیفیت محصولات افغانستان آشنا کنند.
سلطانی می‌افزاید که هدف فعالان این بخش آن است که صنعت طلا به یک صنعت کاملاً افغانستانی تبدیل شود و وابستگی به محصولات وارداتی کاهش یابد.
با این حال، او تجهیزات مدرن را یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی کارخانه‌ها می‌داند و می‌گوید افغانستان همچنان در زمینه تولید ماشین‌آلات مورد استفاده در زرگری ضعیف است. به همین دلیل، کارخانه‌ها ناچارند بخش بزرگی از تجهیزات خود را از خارج وارد کنند.
به اعتقاد او، تأمین ماشین‌آلات و فناوری‌های مدرن می‌تواند به کارخانه‌ها کمک کند تولید خود را افزایش دهند، کیفیت را بهبود بخشند و هزینه‌های تولید را کاهش دهند.
اینجا یک تناقض در مسیر توسعه این صنعت نمایان می‌شود. زیورآلات هرچه بیشتر در داخل افغانستان تولید می‌شوند، اما بخشی از فناوری مورد نیاز برای تولید آنها همچنان از خارج وارد می‌شود.
تقاضای داخلی فراتر از توان کارخانه‌ها
در مقابل، «سمیع نورزی» مسئول گروه شرکت‌های جواهرات «رولا نورزی»، تصویری خوش‌بینانه‌تر از روند توسعه این صنعت ارائه می‌دهد.
نورزی به پایگاه خبری الجزیره نت می‌گوید تمام محصولاتی که در غرفه شرکت او به نمایش گذاشته شده‌اند، به دست کارگران افغانستانی ساخته شده‌اند و در مراحل تولید از نیروی کار خارجی استفاده نمی‌شود.
او می‌افزاید که شرکتش اکنون به مرحله‌ای رسیده که می‌تواند در زمینه فرآوری و ساخت جواهرات با محصولات تولیدشده در امارات متحده عربی، رقابت کند و این موضوع را نشانه رشد چشمگیر سطح مهارت صنعتگران افغانستانی، می‌داند.
اما سخنان نورزی تنها به کیفیت تولید محدود نمی‌شود. او می‌گوید که افزایش تقاضا اکنون به چالشی از نوعی دیگر تبدیل شده است. به‌گونه‌ای که شرکت گاهی به دلیل حجم بالای سفارش‌ها نمی‌تواند درخواست مشتریان را پیش از گذشت چند هفته تحویل دهد.
او افزایش تقاضای داخلی را نشانه تغییر نگاه مصرف‌کنندگان به محصولات افغانستان می‌داند. چرا که بازار این کشور در گذشته وابستگی بیشتری به محصولات وارداتی داشت.
با این حال، چشم‌انداز این شرکت فراتر از بازار داخلی است. نورزی از مقام‌های حکومت طالبان می‌خواهد که به شرکت‌های داخلی افغانستان برای عرضه محصولاتشان در بازارهای آسیای مرکزی، کمک کنند و معتقد است گشودن این بازارها می‌تواند گام بعدی صنعت جواهرات افغانستان باشد.
کشوری غنی از منابع معدنی
تحول در صنعت طلای افغانستان را نمی‌توان از تصویر گسترده‌تر ثروت‌های معدنی این کشور جدا کرد.
وزارت معادن و نفت حکومت طالبان اعلام کرده است که افغانستان دارای منابع معدنی به ارزش حدود یک تا سه تریلیون دلار است. این منابع شامل آهن، مس، طلا، سنگ‌های قیمتی، مواد معدنی کمیاب، نفت و گاز می‌شود. این وزارتخانه تأکید کرده یکی از اهدافش بهره‌برداری پایدار از این منابع، افزایش درآمدها و بهبود تراز تجاری افغانستان است.
داده‌های وزارت معادن و نفت نشان می‌دهد که ذخایر و نشانه‌هایی از وجود طلا در چندین استان افغانستان شناسایی شده است. در استان «تخار»، این وزارتخانه وجود طلا را در مناطق «سمتی»، «نورابه»، «حصار» و «انجیر» ثبت کرده و در استان «غزنی» نیز از وجود طلا در مناطق «زرکشان»، «انگوری» و «تمکی» خبر داده است.
با این حال، وجود منابع معدنی لزوماً به معنای برخورداری از یک صنعت یکپارچه نیست. زیرا تبدیل سنگ معدن به محصول نهایی به سرمایه‌گذاری در حوزه‌های استخراج، فرآوری، تولید، فناوری و بازاریابی نیاز دارد.
سرمایه‌گذاری جدید در بخش طلا
تحولات اخیر نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری‌های جدید همچنان وارد بخش طلا می‌شوند.
در ماه مه سال ۲۰۲۶، وزارت معادن و نفت حکومت طالبان قراردادی برای استخراج طلا در شهرستان «قلعه‌زال» در استان «قندوز» در شمال افغانستان امضا کرد. این قرارداد منطقه‌ای به وسعت ۵.۹۷ کیلومتر مربع را دربر می‌گیرد و ارزش سرمایه‌گذاری آن ۲۰.۲۴ میلیون دلار برای مدت پنج سال اعلام شده است. طرف‌های قرارداد شرکت «سبحان مومند» و گروه «ریف» جمهوری آذربایجان، هستند.
بر اساس این قرارداد، ۳۰ درصد از سهم به حکومت طالبان اختصاص می‌یابد و قرار است برای حدود ۱۰۰ نفر فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد شود.
وزارتخانه معادن و نفت حکومت طالبان اعلام کرده است که سرمایه‌گذاران جمهوری آذربایجان علاقه‌مندی خود را برای سرمایه‌گذاری‌های بیشتر در بخش معدن افغانستان نشان داده‌اند. موضوعی که بیانگر تلاش مقام‌های این کشور برای جذب سرمایه به حوزه منابع طبیعی است.
با این حال، این سرمایه‌گذاری‌ها در استخراج طلا پرسش دیگری را مطرح می‌کند که آیا ارزش اقتصادی اصلی همچنان در سطح معدن باقی خواهد ماند یا افغانستان می‌تواند این ارزش را به مراحل فرآوری و تولید در داخل کشور نیز منتقل کند؟
از معدن تا بازار
اینجاست که اهمیت برگزاری نمایشگاه و اهدافی که فعالان این صنعت دنبال می‌کنند، روشن می‌شود.
اگر افغانستان بتواند ظرفیت تولید داخلی را گسترش دهد، فناوری و تجهیزات مدرن فراهم کند و استانداردهای کیفیت را یکسان سازد، صنعت طلا می‌تواند از یک فعالیت صرفاً سنتی و تجاری به بخشی از یک زنجیره صنعتی گسترده‌تر تبدیل شود که با منابع معدنی این کشور کشور پیوند دارد.
با این حال، مسیر رسیدن به این هدف همچنان با چالش‌هایی از جمله کمبود تجهیزات مدرن، نیاز به آموزش نیروی کار، ضعف مسیرهای صادراتی و دشواری دسترسی به بازارهای خارجی، روبه‌روست.
علاوه بر این، صادرات نیازمند توانایی رقابت نه فقط در طراحی و زرگری، بلکه در زمینه کیفیت، هزینه، استانداردها و توانایی رعایت الزامات بازارهای واردکننده است.
در حالی که زرگران می‌گویند که حدود ۹۰ درصد زیورآلات موجود در بازار داخلی اکنون در داخل افغانستان تولید می‌شود، مرحله دشوارتر از بازار داخلی آغاز خواهد شد.
موفقیت صنعت طلا را نمی‌توان صرفاً با تعداد کارگاه‌ها یا غرفه‌های نمایشگاهی سنجید، بلکه معیار اصلی، توانایی آن در تبدیل طلای استخراج‌شده از معادن افغانستان به محصولاتی با نام و برند افغانستان و یافتن جایگاهی برای آنها در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی خواهد بود.
صنعت افغانستان اکنون تلاش می‌کند میان طلایی که در زیر زمین مدفون است و زیورآلاتی که در راهروهای مرکز گلبهار به نمایش گذاشته شده‌اند، پلی ایجاد کند. یعنی از مرحله واردات و تجارت به مرحله تولید و رقابت برسد. اگر این کشور بتواند زنجیره‌ای یکپارچه ایجاد کند که از معدن آغاز شود و به بازار داخلی محدود نماند، این تحول می‌تواند ارزش اقتصادی بیشتری برای افغانستان نسبت به صرف استخراج منابع آن ایجاد کند.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
۱۲:۳۴ - ۱۴۰۵/۰۶/۰۵
نظر شما