وقتی هوای نفس، خدای انسان می‌شود

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا:در آیه ۲۳ سوره جاثیة می خوانیم: «أَ فَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَ أَضَلَّهُ اللهُ عَلی عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلی سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلی بَصَرِهِ غِشاوَةً فَمَنْ یَهْدِیهِ مِنْ بَعْدِ اللهِ أَ فَلا تَذَکَّرُونَ»؛ (آیا دیدی کسی را که معبود خود را هوای نفس خویش قرار داده و خداوند او را با آگاهی [بر این که شایسته هدایت نیست] گمراه ساخته و برگوش و قلبش مهر زده و بر چشمش پرده ای قرار داده است!؟ با این حال، غیر از خدا چه کسی می تواند او را هدایت کند!؟ آیا متذکّر نمی شوید؟)

طبق این آیه هواپرستی از خطرناک ترین و منفورترین بت ها نزد خداوند می باشد که تمام درهای رحمت و طرق نجات را به روی انسان می بندد، و چه گویا و پر معنی است حدیثی که از پیغمبر گرامی اسلام(صلی الله علیه وآله) نقل شده: «ما عُبِدَ تَحْتَ السَّماءِ اِلهٌ اَبْغَضُ اِلَی اللّهِ مِنَ الْهَوی»؛ (هرگز در زیر آسمان معبودی مبغوض تر نزد خدا از هوای نفس پرستش نشده است!).(۱) در این سخن هیچ گونه مبالغه نیست؛ چرا که بت های معمولی موجوداتی بی خاصیتند، ولی بت هوی و هوس، اغواکننده، و سوق دهنده به سوی انواع گناه، و انحراف است.

به طور کلی، می توان گفت: این بت خصوصیتی دارد که آن را مستحق نام «منفورترین بت ها» کرده است؛ و این خصوصیت به چند جهت است:
۱ ـ مؤثرترین راه نفوذ شیطان، هوی پرستی است

چرا که تا پایگاهی در درون انسان وجود نداشته باشد شیطان قدرت بر وسوسه گری ندارد، و پایگاه شیطان، چیزی جز هواپرستی نیست، همان چیزی که خود شیطان به خاطر آن سقوط کرد، و از صف فرشتگان و مقام قرب الهی طرد شد.

۲ ـ هواپرستی، مهم ترین وسیله هدایت را که درک صحیح حقایق است از انسان می گیرد و پرده بر چشم و عقل آدمی می افکند، چنان که در آیه مورد بحث بعد از ذکر مسأله هواپرستی، صریحاً به این موضوع اشاره شده است، آیات دیگر قرآن نیز گواه بر این حقیقت است.

۳ ـ هواپرستی انسان را تا مرحله مبارزه با خدا (نعوذ باللّه) پیش می برد، همان گونه که پیشوای هوی پرستان یعنی شیطان به چنین سرنوشت شومی گرفتار شد، و به حکمت خداوند در مسأله امر به سجده بر آدم، اعتراض نمود و آن را غیر حکیمانه پنداشت!

۴ ـ عواقب هواپرستی، آن قدر شوم و دردناک است که گاه یک لحظه هواپرستی، یک عمر پشیمانی به بار می آورد، گاه یک لحظه هواپرستی محصول تمام عمر انسان و حسنات اعمال صالح او را، بر باد می دهد.

لذا، در آیات قرآن و روایات اسلامی، روی این امر تأکید و هشدار داده شده است.

در حدیث معروف پیامبر(صلی الله علیه وآله) آمده است: «اِنَّ اَخْوَفَ ما اَخافَ عَلی اُمَّتِی الهَوی وَ طُولُ الاَمَلِ، اَمَّا الْهَوی فَاِنَّهُ یَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ، وَ اَمّا طُولُ الاَمَلِ فَیُنْسِی الآخِرَةَ!»؛ (خطرناک ترین چیزی که بر امتم از آن می ترسم، هواپرستی و آرزوهای دراز است؛ چرا که هواپرستی انسان را از حق بازمی دارد و آرزوی دراز آخرت را به فراموشی می سپارد).(۲)

و در حدیثی از امیر مؤمنان علی(علیه السلام) می خوانیم: که در پاسخ این سؤال: «اَیُّ سُلْطان اَغْلَبُ وَ اَقْوی؟»؛ (کدام سلطان ستمگر، غالب تر و نیرومندتر است»؟ فرمود: «الهَوی».(۳)

و در حدیث دیگری از امام زین العابدین(علیه السلام) آمده که خداوند می فرماید: «وَ عِزَّتِی وَ عَظَمَتِی، وَ جَلالِی وَ بَهائِی، وَ عُلُوِّی وَ ارْتِفاعِ مَکانِی، لایُؤْثِرُ عَبْدٌ هَوایَ عَلی هَواهُ اِلاّ جَعَلْتُ هَمَّهُ فِی آخِرَتِهِ، وَ غِناهُ فِی قَلْبِهِ، وَ کَفَفْتُ عَنْهُ ضَیْعَتَهُ، وَ ضَمِنَتْ السَّمواتُ وَ الاَرْضُ رِزْقَهُ، وَ اَتَتْهُ الدُّنْیا وَ هِیَ راغِمَةٌ»؛ (به عزت و عظمتم سوگند، به جلال و نورانیت و مقام بلندم قسم، که هیچ بنده ای خواست مرا بر هوای خود مقدم نمی دارد مگر این که همت او را در آخرت، و بی نیازی او را در قلبش قرار می دهم، و امر معاش را بر او آسان می سازم، و روزی او را بر آسمان ها و زمین تضمین می کنم و مواهب دنیا با تواضع به سراغ او می آید)!.(۴)

و در حدیثی از امام صادق(علیه السلام) آمده: «احْذَرُوا أَهْوَاءَکُمْ کَمَا تَحْذَرُونَ أَعْدَاءَکُمْ فَلَیْسَ شَیْءٌ أَعْدَی لِلرِّجَالِ مِنِ اتِّبَاعِ أَهْوَائِهِمْ وَ حَصَائِدِ أَلْسِنَتِهِمْ»؛ (از هوایِ نفس بترسید، همان گونه که از دشمنان بیم دارید؛ چرا که چیزی برای انسان، دشمن تر از پیروی هوای نفس و آنچه بر زبان جاری می شود، نیست).(۵)

و بالاخره، در حدیثی دیگر از امام صادق(علیه السلام) آمده که فرمود: «اِنِّی لَأَرْجُو النَّجاةَ لِهذِهِ الاُمَّةِ لِمَنْ عَرِفَ حَقَّنا مِنْهُمْ اِلاّ لِأَحَدِ ثَلاثَة: صاحِبِ سُلْطان جائِر، وَ صاحِبِ هَویً، وَ الْفاسِقِ الْمُعْلِنِ»؛ (من امید نجات را برای این امت ـ برای آنها که حق ما را بشناسند ـ دارم، مگر برای سه گروه: دوستان سلاطین جور، و هواپرستان، و گنهکاری که آشکارا گناه می کند [و باک ندارد]).(۶)
و... در این زمینه، آیات و روایات بسیار فراوان و پر بار است. (۷)

پی نوشت: