خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)_ابنا: یکی از مهمترین مباحث کلامی و فقهی در میان مسلمانان، مسئله توسل به اولیای الهی و زیارت قبور ایشان است. در حالی که مکتب اهل بیت علیهمالسلام این اعمال را در چارچوب توحید و محبت به اولیای خدا میداند، جریان وهابیت آن را شرک و بدعت میخواند. در این مقاله، با تمرکز بر آیه ۲۴۸ سوره بقره، به تحلیل قرآنی، تاریخی و کلامی مشروعیت توسل پرداخته و نشان میدهیم که این عمل نه تنها با توحید منافاتی ندارد، بلکه در راستای تعظیم شعائر الهی و بهرهگیری از اسباب مشروع برای تقرب به خداوند است.
متن آیه و ترجمه
سوره بقره، آیه ۲۴۸:
وَقَالَ لَهُمْ نَبِیُّهُمْ إِنَّ آیَةَ مُلْکِهِ أَنْ یَأْتِیَکُمُ التَّابُوتُ فِیهِ سَکِینَةٌ مِّن رَّبِّکُمْ وَبَقِیَّةٌ مِّمَّا تَرَکَ آلُ مُوسَیٰ وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِکَةُ ۚ إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَآیَةً لَّکُمْ إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ
ترجمه:
و پیامبرشان به آنان گفت: نشانه پادشاهی او (طالوت) این است که آن تابوت به سوی شما خواهد آمد که در آن آرامشی از جانب پروردگارتان و یادگارهایی از خاندان موسی و هارون است، که فرشتگان آن را حمل میکنند. بیگمان در این، نشانهای برای شماست اگر مؤمن باشید.
تحلیل مفهومی آیه
۱. تابوت بهمثابه وسیلهای برای نزول سکینه و پیروزی
در این آیه، قوم بنیاسرائیل برای اطمینان از مشروعیت رهبری طالوت، نشانهای میطلبند. پیامبرشان به آنان وعده میدهد که بازگشت تابوت، که حامل سکینه و بقایای خاندان موسی و هارون است، نشانهای الهی خواهد بود. این تابوت، نه خداست و نه شریک خدا، بلکه وسیلهای است برای نزول آرامش و تقویت ایمان.
نکته کلیدی: قوم بنیاسرائیل بهواسطه این تابوت، که حامل اشیای مقدس و یادگارهای پیامبران بود، به امداد الهی امیدوار میشدند. این دقیقاً همان معنای توسل است: بهرهگیری از وسایل مشروع برای تقرب به خداوند.
۲. توسل به آثار اولیای الهی در قرآن
در تابوت، «بَقِیَّةٌ مِّمَّا تَرَکَ آلُ مُوسَیٰ وَآلُ هَارُونَ» وجود دارد؛ یعنی اشیایی که به پیامبران الهی تعلق داشتهاند. این نشان میدهد که آثار اولیای الهی، حتی پس از وفاتشان، دارای قداست و اثر معنوی هستند. این دقیقاً همان مبنای توسل به قبور و ضریح اهل بیت علیهمالسلام است. قوم بنی اسرائیل برای اینکه در جنگ ها پیروز شوند این تابوت را به عنوان یک شی مقدس همراه خود میبردند و در جنگ ها هم پیروز میشدند.
۳. نقش فرشتگان در حمل تابوت: تأیید الهی بر مشروعیت توسل
فرشتگان الهی، تابوت را حمل میکنند؛ این نشان میدهد که این وسیله، مورد تأیید خداوند است و نه تنها شرک نیست، بلکه نشانهای برای مؤمنان است: «إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَآیَةً لَّکُمْ إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ».
وقتی خداوند خود در این امر واسطه میشود و یک شی مقدس(تابوت یا همان گهواره موسی که در کودکی مادرش او را در آن قرار داد) برای بنی اسراییل میفرستد، خدواند بین خود و بندگان واسطه قرار داده گاه آن واسطه یک فرد است گاه یک شی منسوب به یک فرد والا مقام است.
چنانکه در روایت فراوانی هم داریم که اگر در امری مشکل به مانع برخوردید و دعایتان مستجاب نمیشود بر سر قبر مادر یا پدر خود بروید و از آنها طلب شفاعت کنید، شفاعت و توسل هیچ کدام منافی با توکل نیستند اینها با اعتقاد به اینکه باذن خدا محقق میشود انجام میشود.
پاسخ به شبهات وهابیت
شبهه: توسل به غیر خدا شرک است.
پاسخ:
توسل، به معنای پرستش غیر خدا نیست، بلکه استفاده از اسباب مشروع برای تقرب به خداست. همانگونه که در قرآن، مردم به پیامبر (ص) میگویند: «وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَةَ» (مائده: ۳۵). اگر توسل شرک بود، خداوند آن را توصیه نمیکرد.
شبهه: بوسیدن ضریح و زیارت قبور بدعت است.
پاسخ:
در آیه ۲۴۸، قوم بنیاسرائیل به اشیای باقیمانده از پیامبران احترام میگذارند و آن را وسیلهای برای نزول سکینه میدانند. بوسیدن ضریح، نشانه محبت و تعظیم شعائر الهی است، نه پرستش. همانگونه که حجرالاسود را میبوسند، اما آن را نمیپرستند.
شبهه: توسل با توکل منافات دارد.
پاسخ:
توسل، استفاده از اسباب است؛ توکل، اعتماد به مسببالاسباب. همانگونه که برای شفا به پزشک مراجعه میکنیم اما شفا را از خدا میدانیم، در توسل نیز اهل بیت علیهمالسلام واسطه فیضاند، نه شریک خدا.
حقانیت مکتب اهل بیت علیهمالسلام
مکتب اهل بیت، با استناد به قرآن، سنت پیامبر (ص)، و عقل، توسل را مشروع میداند. زیارت قبور، توسل به اهل بیت، و احترام به آثار ایشان، نه تنها شرک نیست، بلکه نشانه محبت، معرفت و توحید ناب است. آیه ۲۴۸، شاهدی قرآنی بر این حقیقت است.
آیه ۲۴۸ سوره بقره، با تأکید بر نقش تابوت و آثار پیامبران در نزول سکینه و اثبات مشروعیت رهبری، بهروشنی مشروعیت توسل را تأیید میکند. این آیه، پاسخی قاطع به شبهات وهابیت است و نشان میدهد که توسل، نه تنها شرک نیست، بلکه ریشه در سنت انبیای الهی دارد. مکتب اهل بیت علیهمالسلام، با تکیه بر چنین آموزههایی، راهی روشن در مسیر توحید، محبت و معرفت به اولیای الهی ارائه میدهد.
نظر شما