آیت‌الله علیدوست: مبلغان می‌توانند مقامی بالاتر از برخی انبیا داشته باشند/ عصر حاضر، عصر غربال است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ آیت‌الله ابوالقاسم علیدوست عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در دوازدهمین مجمع عمومی انجمن علمی ارتباطات و تبلیغ حوزه علمیه که در محل دبیرخانه انجمن های علمی حوزه برگزار شد، ضمن تبریک نیمه شعبان و ایام‌الله دهه فجر گزارشی از فعالیت های این دوره انجمن ارائه کرد.

وی در ادامه اظهار داشت: پیامبر در حدیثی فرمودند: «أَ لاَ أُحَدِّثُکُمْ عَنْ أَقْوَامٍ لَیْسُوا بِأَنْبِیَاءَ وَ لاَ شُهَدَاءَ یَغْبِطُهُمْ یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ اَلْأَنْبِیَاءُ وَ اَلشُّهَدَاءُ بِمَنَازِلِهِمْ مِنَ اَللَّهِ عَلَی مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ قِیلَ مَنْ هُمْ یَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ هُمُ اَلَّذِینَ یُحَبِّبُونَ عِبَادَ اَللَّهِ إِلَی اَللَّهِ وَ یُحَبِّبُونَ اَللَّهَ إِلَی عِبَادِهِ قُلْنَا هَذَا حَبَّبُوا اَللَّهَ إِلَی عِبَادِهِ فَکَیْفَ یُحَبِّبُونَ عِبَادَ اَللَّهِ إِلَی اَللَّهِ قَالَ یَأْمُرُونَهُمْ بِمَا یُحِبُّ اَللَّهُ وَ یَنْهَوْنَهُمْ عَمَّا یَکْرَهُ اَللَّهُ فَإِذَا أَطَاعُوهُمْ أَحَبَّهُمُ اَللَّهُ؛ رسول خدا فرمود: آیا آگاه کنم شما را از گروهی که نه از انبیا هستند و نه از شهدا، ولی انبیا و شهدا در روز قیامت به مقام و منزلت آنان غبطه می‌خورند، و آنها بر منبرهایی از نور نشسته‌اند؟ سؤال شد: ای رسول خدا آنان کیانند؟ فرمود: آنان کسانی هستند که بندگان خدا را نزد خدا محبوب می‌کنند و خدا را نزد بندگانش محبوب می‌گردانند، عرض کردیم: ایجاد محبت خدا در دلها معلوم است، ولی چگونه بندگان را نزد خدا محبوب می‌گرداند؟ فرمود: آنها را فرمان می‌دهد به آنچه خدا دوست می‌دارد، و باز می‌دارد آنان را از آنچه خدا دوست نمی‌دارد، و هرگاه آنها را اطاعت کردند، خداوند دوستشان دارد.»

وی تصریح کرد: مرحوم طباطبایی در مختصر حاشیه‌ای که بر بحارالانوار دارند، به این حدیث که می‌رسند، این سوال پیش می‌آید که اینها اگر نبی و شهید نیستند، چگونه انبیا بر آنها غبطه می‌خورند؟ لذا توجیه می‌کنند که منظور از این غبطه این است که انبیاء و شهداء وقتی آن مقام و مرتبه را می‌بینند شاد می‌شوند.

عالمان مبلغ می‌توانند مقامی بالاتر از برخی انبیا داشته باشند

آیت‌الله علیدوست افزود: واقعاً ممکن است برخی از عالمان دینی که مبلغ دین خاتم هستند، در مجموعۀ فعالیت‌های تبلیغی خود به جایگاهی برسند که از برخی انبیا بالاتر باشد. البته آنان پیامبر به معنای مصطلح نیستند و به آنان وحی نمی‌شود، حتی ممکن است معصوم هم نباشند و لغزش‌هایی داشته باشند، اما در کل مسیر تبلیغی به مقامی نائل شوند که حوزۀ تأثیرشان بسیار گسترده باشد.

وی ادامه داد: آنجا که حدیث می‌فرماید اینان با منبرهایی از نور محشور می‌شوند، این نور همان نور تبلیغ است. بسته به تأثیر کار مبلغ، ممکن است این نور یک روستا، یک شهر، یک کشور یا حتی دنیا را روشن کند. ممکن است عالمی باشد که دنیا را تحت تأثیر قرار دهد. از این جهت پیامبران وقتی حوزۀ اثر چنین فردی را می‌بینند، احساس می‌کنند که او توفیقی یافته که در عصری زندگی کرده و مبلغ دین اکمل و اتم شده است – در حالی که در زمان آن انبیا این دین کامل نبوده است.

امروز در عصر «غربال شدن» قرار داریم

استاد حوزه با اشاره به روایتی از امام باقر(ع) خاطرنشان کرد: در زمان امام باقر(ع) فضایی ایجاد شد که برخی ادعا می‌کردند مهدی موعود در شرف ظهور است. در چنین فضایی، جابر بن یزید جعفی نزد امام آمد و پرسید: فرج شما کی خواهد بود؟ امام فرمود: «هیهات، هیهات، دور است. فرج ما زمانی است که شما غربال شوید، غربال شوید، غربال شوید؛ تا آن که استخوان دارد [پایدار است] بایستد و آن که ندارد بلغزد.»

وی با تطبیق این روایت بر زمان حاضر تأکید کرد: ما امروز در دوران «غربال شدن» به سر می‌بریم. امروز دیگر بحث فقط «کتب ضلال» نیست، بلکه با «امواج ضلال» مواجهیم. امواج گسترده‌ای از انحراف که از طریق فضای مجازی و دیگر رسانه‌ها پخش می‌شود.

هجمه اطلاعاتی و حجم انبوه محتوای ضلال

آیت‌الله علیدوست با هشدار درباره ابعاد هجمه فرهنگی دشمن، به آماری اشاره کرد که حدود ده سال پیش توسط آقای شهریاری (از مسئولان وقت فضای مجازی) ارائه شده بود: ایشان گفته بود اگر تهران را ۴۵۰۰ برابر بزرگ کنیم و تمام آن را به کتابخانه تبدیل نماییم، کل اطلاعات موجود در اینترنت و فضای مجازی در آن جای می‌گیرد! این نشان‌دهنده حجم عظیم داده‌هایی است که امروز در معرض مردم است و سهم محتوای انحرافی در آن کم نیست.

تبلیغ نیازمند اصالت و معاصرت است؛ هشدار درباره تفسیرهای سلیقه‌ای و غیرنظام‌مند از دین

وی در ادامه با تأکید بر اهمیت دو رکن اساسی فعالیت دینی گفت: نکته‌ای که امروز بسیار حائز اهمیت است، این است که هرکس می‌خواهد در نام دین سخن بگوید و فعالیت کند، باید دو عنصر «اصالت» و «معاصرت» را همزمان در نظر بگیرد. اصالت: یعنی رعایت هنجارها و ضوابط شناخته‌شده علوم دینی. اگر در فقه، تفسیر، عرفان، فلسفه یا حتی در منبر عمومی، هنجارهای علمی رعایت نشود و آمیخته به بدعت، کژی یا دستکاری باشد، بسیار خطرناک است. معاصرت: یعنی فهم شرایط زمانه و پاسخگویی به نیازهای نسل حاضر با زبان و روشی مناسب.

آیت‌الله علیدوست با هشداری صریح افزود: ما امروز با جریانی مواجهیم (چه با عنوان روشنفکری دینی یا عناوین دیگر) که اصالت را رعایت نمی‌کند. این فقط مربوط به بیرون حوزه نیست. متأسفانه در خود حوزه علمیه نیز با کسانی درگیریم که دین را نظام‌مند نمی‌بینند و مطالعه جامع و منسجمی از آن ندارند. در نتیجه خروجی کارشان فاقد اصالت لازم است.

وی برای تبیین خطر تفاسیر غیرنظام‌مند، به داستانی از زمان امام صادق(ع) اشاره کرد که در تفسیر «نورالثقلین» نقل شده: شخصی در مدینه تفسیر قرآن می‌گفت و شاگردان زیادی جمع کرده بود. امام(ع) ناشناس به مجلس او رفت. پس از پایان جلسه، آن فرد را دنبال کرد. دید او از میوه‌فروش و نانوایی دزدی کرد و آن را به فقیری داد. وقتی امام(ع) خود را معرفی کرد و از کارش پرسید، آن مرد با استناد به یک آیه قرآن ادعا کرد: من دو انار و دو نان دزدیدم (چهار گناه)، ولی آن را صدقه دادم (چهار حسنه). پس برای من ۳۶ حسنه باقی می‌ماند! امام(ع) به او فرمود: «خدا مرگت بدهد! مگر نشنیده‌ای که خداوند فقط از متقین می‌پذیرد؟» (إِنَّمَا یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ).

آیت‌الله علیدوست نتیجه گرفت: این داستان فقط مربوط به آن فرد و آن زمان نیست. امروز هم کسانی هستند که بدون مطالعه نظام‌مند دین و بدون رعایت اصول مسلم استنباط، به تفسیرهای سلیقه‌ای و خطرناک روی می‌آورند. از یک سو اصالت ندارند و از سوی دیگر ادعای معاصرت می‌کنند.

دفاع از دین در گرو پایبندی به عقلانیت، عدالت و کرامت است

وی با هشداری جدی درباره فضای فکری موجود گفت: متأسفانه فضایی از «تقیه»، «تهدید» و «تنفیر» ایجاد شده که بسیار خطرناک است. در چنین فضایی، اگر ما از عقلانیت دین فاصله بگیریم، هرگز نخواهیم توانست در دنیای امروز از دین دفاع کنیم. همچنین اگر از عدالت، ارزش‌های اخلاقی و کرامت انسانی دور شویم، اساس دینداری متزلزل می‌شود.

این استاد حوزه در بیان نکته‌ای کلیدی اظهار داشت: گاهی برخی می‌گویند «دین را نباید دستکاری کرد» – که سخن درستی است – اما از سوی دیگر، دین باید «معنا» شود. مقصود از معنا کردن، ارائه فهمی از دین است که عقلانی، آزادمنشانه (حریت) و همسو با مقاصد بلند شارع مقدس باشد. این همان نقطه تعادل است.

وی نمودهای تبلیغ را مورد توجه قرار داد و گفت: یکی از نمودهای تبلیغ، تدریس و تربیت است که خیلی از آقایان در این عرصه موفق هستند، یکی دیگر از نمودها، تحقیق و پژوهش است که خیلی از آقایان هم مانند استاد واعظ موسوی در آن موفق است.

وی یکی دیگر از نمودهای تبلیغ را ارتباط با مردم دانست و گفت: گاهی که خدمت امام رضا (ع) برای زیارت می روم، در کارهای خود می گردم که آن را هدیه به امام کنم. مخصوصا سراغ کاری می روم که خالی از هرچیزی باشد و آن ارتباط با مردم و پاسخ دادن به مسئله آنهاست.

وی ادامه داد: تفسیر، فقه، عرفان، فلسفه و حتی منبری که برای توده مردم می خواهیم برویم هنجار دارد و باید اصالت داشته باشد. این نیازمند توانایی و مطالعه جامع است. یعنی دین را در یک نظام حلقوی (کنار هم) یا هرمی(در طول هم) مطالعه کند.

وی «معاصرت» را مورد توجه قرار داد و گفت: من احساس خطر می کنم. برخی فضایی را در حوزه ایجاد می کنند که معلوم نیست کجا می خواهد برسد. برخی افکاری که علمای نجف صدسال پیش دادند، امروز در حوزه علمیه قم با آن مشکل دارند. اگر از عقلانیت دین فاصله بگیریم نمی توانیم در دنیای امروز از دین دفاع کنیم. دین، عقلانیت، حریت و مقاصد بلند شارع باید معنا شود.

آیت‌الله علیدوست بار دیگر بر دو عنصر پیشین تأکید کرد: اصالت و معاصرت دو رکنی هستند که باید همواره پویا و پایدار بمانند. این قاعده تنها مربوط به فقه نیست، بلکه همه علوم اسلامی را در بر می‌گیرد. برای آنکه علمی اصالت یابد، باید به صورت نظام‌مند مطالعه شود و همه ابعاد دین در آن دیده شود. برای آنکه آبرومند و پاسخگو باشد، باید بتواند نیازهای زمانه را بدون کوچک‌ترین دستکاری و انحراف برطرف کند.

وی در پایان با ردّ یک دوگانگی ساختگی گفت: برخی بحث را به صورت نزاع بین «دستکاری کنندگان» و «مخالفان دستکاری» تصویر می‌کنند. این حرف‌ها بی‌اساس است. راه درست، حفظ اصالت دین و در عین حال معنا کردن آن برای زمان حاضر است؛ همان‌گونه که بزرگان ما همواره عمل کرده‌اند.

..........................

پایان پیام